Als het kalf verdronken is…

Er bestaan mensen die alles volgens het boekje doen. Ze rijden nooit te snel, kauwen 35 keer op een stukje vlees alvorens het in te slikken, wassen hun handen na elk toiletgebruik, spreken op fluisterende toon in de kerk, en brengen hun boeken altijd keurig op tijd terug naar de bibliotheek. Helaas behoor ik niet tot die groep. Ik durf dat toe te geven, zonder al te veel schaamrood op de wangen. Denk dus voortaan twee keer na alvorens mij een hand te geven.

Wanneer ik de openbare bibliotheek in Averbode binnenwandel, graai ik al meteen naar mijn portemonnee. Ik moet altijd een boete betalen, omdat ik er nog nooit in geslaagd ben om mijn boeken op tijd terug te brengen. Ik ben altijd over tijd. Bij geen enkele van mijn bevallingen is me dat overkomen. Mijn vier kinderen kwamen allemaal te vroeg op de wereld. Baren gaat mij blijkbaar beter af dan boeken inleveren.

Nochtans leen ik ook boeken in de bibliotheek van Diest, en daar heb ik nog nooit een cent moeten betalen. Ik breng ze niet later terug dan in Scherpenheuvel, maar zeker ook niet vroeger. Hoe komt het dan dat ik daar niet in mijn zak moet tasten? Als chronisch laatretourneerder ben ik op onderzoek uitgegaan, en ben ik tot de vaststelling gekomen dat deze twee bibliotheken twee compleet verschillende systemen hanteren.

Wanneer ik in Diest een boek uitleen, en het is bijna tijd om het terug te brengen, krijg ik een vriendelijke, geheel kosteloze email die mij eraan herinnert dat ik moet langskomen. Indien dat niet past, kan ik met enkele muisklikken de uitleentermijn van mijn boek online verlengen.
In Scherpenheuvel krijg ik geen email. Ik krijg elke week een brief. Plus een boete bij mijn eerstvolgende bezoek: 66 cent na de eerste week, 1,32 euro na de tweede en 1,98 euro na de derde. Is het boek dan nog steeds niet binnen, dan krijg ik een aangetekende brief, die nog eens 5,31 euro kost. Samen goed voor een totale boete van 7,29 euro.

Dat zal me leren. Maar stel je voor dat dit mensen overkomt die in het ziekenhuis liggen, of die om een andere reden hun boek niet tijdig kunnen terugbrengen. Moeten die dan ook 7,29 euro betalen? En bij weigering, krijgen zij dan een deurwaarder over de vloer?

Het is me ooit al overkomen dat ik ’s maandags, na de derde brief, op de valreep een boek binnenbracht. Ik verwachtte mij aan de gebruikelijke boete van 1,98 euro, maar kreeg in plaats daarvan de volle 7,29 euro aangerekend. De aangetekende brief was nog niet aangekomen. Nog niet eens verstuurd. ‘Maar de opdracht voor de brief zit wel in de pijplijn,’ zei de bibliothecaris. ‘Eens de vierde week is aangebroken, kunnen wij die niet meer tegenhouden.’ Ik kreeg op donderdag een aangetekende brief voor een boek dat ik drie dagen eerder had binnengebracht.

Mijn verdiende loon, hoor ik je denken. Wie weet heb je wel gelijk. Ik moet voor zoveel ondeugden boete doen, dus betaal ik elke keer zonder al te veel protest. Noem het universele penitentie. Maar toch blijf ik het een onfair systeem vinden. Vooral omdat het ook anders kan. In Diest worden de boeken niet vroeger of later teruggebracht, en toch hanteren ze daar geen strenge strafmaatregelen zoals in Scherpenheuvel-Zichem. Wat is daar dan zo anders?

De bibliotheek van Diest is aangesloten bij het Provinciaal Bibliotheeksysteem (PBS) van Vlaams-Brabant, dat voorziet in een centraal, geautomatiseerd platform dat zowel voor de bibliotheek zelf, als voor de eindgebruiker talloze voordelen biedt. Zo is een bibliotheek niet langer een geïsoleerd eiland, maar de lezers kunnen de collecties van alle aangesloten bibliotheken raadplegen, werken opzoeken, en zelf boeken reserveren en verlengen.
Voor de bibliotheken in kwestie is dit een waardevolle verrijking van hun werking. Er is voor hen ook mogelijkheid tot overleg met andere aangesloten bibliotheken. Maar er is nog zoveel meer. Een stad die haar bibliotheek aansluit op het PBS-platform hoeft niet langer zelf haar ICT-investeringen te financieren. Het PBS (zijnde de Vlaamse overheid, samen met de provincie en de Vlaamse gemeenschapscommissie) stelt namelijk een volledige ICT-infrastructuur gratis ter beschikking van de bibliotheek.

Het stadsbestuur van Diest heeft dat begrepen. Het is een win-winsituatie. In Scherpenheuvel-Zichem zijn ze nog lang niet zover. Want - en dat is geheel mijn eigen vermoeden - er schort iets binnen het beheerorgaan van de bibliotheek.
De beheerraad van de bibliotheek is, in het beste geval, de organisatie die het beleidsplan uitstippelt en de actieplannen opmaakt. Ze bewaakt de werkingsresultaten van de bibliotheek, en stuurt bij waar nodig. Haar suggesties en initiatieven komen terecht bij het stadsbestuur, via wel doordachte adviezen. Omdat deze beheerraad toegankelijk is voor alle geïnteresseerden, krijgen de burgers de kans om nauw betrokken te zijn bij het beleid van hun bibliotheek.
Behalve in Scherpenheuvel-Zichem. Over het beheerorgaan van de bibliotheek vind je op de hele website van de stad namelijk geen letter terug. Wie zetelt in die raad? Hoe gaan zij te werk? Waar vergaderen zij en wanneer? Wat wordt er tijdens die vergaderingen besproken en beslist? Daar heb je als inwoner van Scherpenheuvel-Zichem het raden naar. Bij ons is de beheerraad van de bibliotheek blijkbaar een geheim broederschap dat op een verborgen locatie, en achter gesloten deuren, over het wel en wee beslist van mijn en uw leesplezier.

Laat het mij een troost zijn dat ze mij aan de balie van de bib in Averbode nog altijd met een brede glimlach ontvangen. Ook wanneer ik weer maar eens morrend mijn portemonnee bovenhaal. ‘Er wordt aan gedacht om het systeem te veranderen,’ zuchten ze in koor.

Maar ach, dat het stadsbestuur zich vooral niet haast. Mijn portemonnee is intussen toch al leeg. Iemand een idee waar ik een cursus snellezen kan volgen?



-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.