De Scherpe Heuvelrede

De Madonna's van Scherpenheuvel (8)*

2012-02-01T09:26:00.032+01:00

-- Gesprekken tussen waan en werkelijkheid --

Isabella - 6 juni 1627

Deel 3 - Het interview

Na de inzegening van het hoogaltaar, en het uitspreken van het slotgebed, ontstaat er opeens commotie onder de leden van de hofhouding van Isabella. Ik ga op de tippen van mijn tenen staan en zie hoe Ambrogio Spinola, die omwille van zijn kleurrijke kledij duidelijk zichtbaar is in de grijze en bruine massa, een pakket overhandigt aan de Infante. Het is gehuld in een dieprood satijnen doek.
Isabella neemt het pak zonder aarzelen in ontvangst. Omdat ik de verhalen ken, weet ik meteen wat erin zit. De dwerg, die tot het laatste ogenblik van de viering op haar knieën is blijven zitten, springt verrassend kwiek recht en ondersteunt het pak met beide handen. Nu kan de Infante het satijnen doek openvouwen. Van zodra de inhoud zichtbaar wordt, gaat er een oooooh door de menigte. Iedereen fluistert uitbundig en stoot mekaar aan. Van waar ik sta, kan ik pastoor Boeckaert enkel in profiel zien. Ook hij heeft zijn ogen strak op de Infante gericht. Er verschijnt nu zelfs een voorzichtige glimlach op zijn lippen.
De juwelen schitteren in het licht van de Godslamp en de kaarsen. Ringen bezet met diamanten en robijnen, decoratieve kettingen vol wilde parels en rozetten van almandiet, enkele indrukwekkende hangers in de vorm van een kruis, broches, haarpinnen en een grote tiara, die ik herken van een van haar staatsieportretten. Isabella heeft jaren geleden, naast de geloftes van zuiverheid en gehoorzaamheid, ook een gelofte van armoede afgelegd. Het is dan ook de claris, en niet de aartshertogin, die met vaste hand de kostbare sierraden op de grond voor het altaar gooit, met een deugddoende opluchting die zelfs van meters ver zichtbaar is. Voor het eerst toont haar gelaat een teken van emotie. Ze zet drie stappen achteruit en kijkt op naar ons Liefvrouwke. Een enkele traan rolt over haar wang.

Ik doe er meer dan een half uur over om de kerk te verlaten. Niet alleen omwille van de menigte, maar ook omdat ik nog een laatste keer mijn ogen de kost wil geven. Mijn volgende bezoek is pas gepland over 138 jaar, in de zomer van 1765, dus ik prent alles nog eens goed in mijn geheugen. De zijkapellen stralen van eenvoud. Witte muren, kleurloos glas in de ramen, geen lambrisering, weinig licht, eenvoudige biechtstoelen en simpele altaren, die pas morgen zullen worden ingewijd. In elk van deze altaren, net zoals in het hoogaltaar, werden relikwieën ingemetseld. Morgen zal aartsbisschop Boonen ze zalven en zegenen.
Wanneer ik terug in het portaalgebouw sta, draai ik mij voor de laatste keer om. Het genadebeeld van Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel kijkt neer over de kerk, die nu niet langer enkel uit stenen en glas bestaat, maar een haardstede is geworden voor al wie zoekt naar troost en genade. Bemiddelt de Heilige Moeder, voor wie dit beeld symbool staat, echt met God? Zijn de mirakelen en genezingen die hier gebeuren wel authentieke wonderen? Of zijn zij enkel de manifestaties van de diepe hoop op beterschap waar de zieken hier om smeken aan haar voeten? Ik kijk om mij heen. Hier zie ik enkel mensen die geen vragen stellen rond de authenticiteit van de mirakelen. Maar ik kan mij niet voorstellen dat iedereen ze zomaar klakkeloos voor waarheid aanneemt. Zelfs hier moeten er sceptici zijn. Het zal nog zeker vijftig jaar duren vooraleer de Ethica van Spinosa gepubliceerd wordt. De Nederlandse filosoof en rationalist zal de eerste zijn die openlijk wonderen ter discussie stelt. Een niet ongevaarlijke zienswijze, gezien de gemoederen van zijn tijd. Hier in Scherpenheuvel, het bolwerk van de contrareformatie, haalt voorlopig niemand het zich in het hoofd om de echtheid van wat hier gebeurt ter discussie te stellen. Zou ik het aandurven de Infante hierover naar haar mening te polsen?

Wanneer ik de kerk verlaat, spreekt een van de Oratorianen mij plots aan. Ik schrik even, en schaam me omdat hij het gemerkt heeft. Hij glimlacht. Hij kan niet veel ouder zijn dan twintig jaar.
‘Ge wordt over een half uur in de Oratorie verwacht,’ zegt hij nauwelijks hoorbaar. Ik herken meteen zijn tongval. Zichem misschien. Averbode ten verste.
‘Werkte gij hier al lang?’ kan ik niet anders dan vragen in mijn Scherpenheuvels dialect.
Hij antwoordt niet en wandelt in de richting van het kerkhuisje, waar religieuze voorwerpen en gedenktekens worden verkocht. Hij kijkt niet om.
Ik haal mijn schouders op en laat de middagzon op mijn gezicht schijnen. Zonder de hoge bomen in de besloten hof hangt hier een enorm gevoel van ruimte. Ik kan de taveernes en etablissementen nu goed zien van waar ik sta. Ik herken er een heel aantal. Zelfs sommige van de namen zijn in mijn tijd nog dezelfde. De sfeer herken ik ook. Ze houdt het midden tussen ingetogen kermisvreugde en een uitbundig treurspel. De kreupelen hinkelen wat sneller, wanneer ze de kerk verlaten, en de zieken hebben een fonkeling in hun ogen die er twee uur geleden niet was.
Mijn oog valt op een man in de menigte. Hij springt uit de toon omdat hij groot is en donker van huid. Zijn haar is al bijna helemaal grijs, maar ik kan goed zien dat het ooit gitzwart was. Hij kijkt recht naar mij. Voor ik kan wegkijken, wandelt hij naar met toe en hij doet teken dat ik hem moet volgen.
‘Kom,’ zegt hij, en instinctief wandel ik achter hem aan. Hier, tussen al deze mensen, en zo dicht bij ons Liefvrouwke, kan mij toch niets overkomen. Ik zie dat hij op blote voeten loopt.
Hij wijst de weg naar het kerkhof en leidt me naar een eenvoudig graf, niet veel meer dan een kruis. Er ligt een boeketje verse veldbloemen op. Ik vermoed dat hij het was die het daar legde.
Ik begin spontaan te wenen wanneer ik het opschrift lees: Leonie Exelmans 1570-1602. Tweeëndertig jaar is Nieke geworden. Ik kijk naar de man van wie ik nu weet dat hij haar zoon is. Hoe weet hij wie ik ben? De laatste keer dat ik hem zag, was hij een baby die voldaan aan de borst van zijn moeder lag te slapen.
Hij ziet de vraag in mijn ogen.
‘Buikloop,’ zegt hij, en daarmee somt hij in een woord het lijden op dat Nieke aan haar einde hielp.
‘En gij?’ vraag ik hem. ‘Zijt gij op de Loobosch opgegroeid?’
Ik zie de pijn op zijn gezicht. Hij knijpt in zijn pet, die hij met ruige handen vasthoudt.
‘Nee. ’t Is te zeggen, niet helemaal. Tot mijn tiende jaar ben ik bij de Begijnen in Diest geweest, tot ik het daar niet meer kost uithouden. Toen ben ik weggelopen. Het heeft zekers vijf jaar geduurd eer ik naar de Loobosch durfde gaan. Tegen dan kost ik wel hard werken en toen mocht ik van boer Tuur blijven. Moeder is een half jaar daarna gestorven.’
Ik heb nog duizend vragen, maar stel er slechts één.
‘Hoe heet gij?’
‘Jan,’ zegt hij zonder me aan te kijken.
Ik steek mijn hand uit.
‘Wel, Jan, het was een eer u te ontmoeten en aan het graf van uw moeder te staan.’
Ik wil eraan toevoegen dat ik voor hem zal bidden, maar kan de woorden niet over mijn lippen krijgen. Ik weet niet eens of ik het ook echt zou doen.

Ik bereik de buitenpoort van het Oratorium na enig klauterwerk. De heuvel afdalen aan de achterkant van de kerk was niet gemakkelijk. De lange gang tussen de kerk en het klooster is nog niet gebouwd, dus behelp ik mij met de provisoire weg die naar achter loopt. Ook het Oratorium zelf is nog niet af, maar daar zal ik tijdens dit bezoek weinig last van hebben. Ik ben mij er zeer goed van bewust dat dit de eerste en enige keer is dat ik dit gebouw zal betreden. Al mijn zintuigen staan op scherp.
De vertrekken van de Infante bevinden zich aan de overkant van een grote binnenplaats. De enige manier om daar te geraken is via het ambulatorium, de kloostergang die de hele binnenplaats omsluit. Wanneer we daar aankomen, ontstaat er enige verwarring over de juiste locatie van de audiëntie. De portier, die mij heeft binnen gelaten, vraagt mij om even te wachten. Ik blijf licht onthutst achter. Stel je voor dat het hele interview niet kan doorgaan. Ik zou er het hart van in zijn.
De zonnestralen dansen op de binnenplaats, en de bloemen geven de hele omgeving een zoete en exotische geur. Hier is niets te merken van de drukte en chaos buiten de muren, en ik kan mij voorstellen dat een mens hier helemaal tot rust kan komen.
Plots voel ik dat ik niet alleen ben. Ik kijk om. Er komt iemand aan de linkerkant van de kloostergang in mijn richting gewandeld. Voor ik de kans krijg om mijn gedachten bijeen te rapen, staat hij voor mij. Joost Boeckaert kijkt mij aan met half dichtgeknepen ogen. Hij maakt geen aanstalten om mij de hand te drukken, dus ik durf ook de mijne niet uit te steken. Wat hij wel doet is mij inschatten in één enkele oogopslag. Een kundigheid die hij gemeen heeft met zijn opvolger en confrater, 385 jaar in de toekomst. Ik herinner mij dat ik ooit ergens las dat de lijfspreuk van Boeckaert Sperans timeo is, Hoopvol vrees ik, maar voor mij staat een man uit één stuk, niet iemand die met enige vrees door het leven gaat.
‘Een tijdreiziger,’ zegt hij argwanend. ‘Ik geloof er niks van.’
Ik zwijg.
‘Staat mijn kerk er nog in uwen tijd?’
Nu haal ik opgelucht adem. Op die vraag wil ik met plezier antwoorden.
‘Ze staat er niet alleen, uw bedevaartsoord is nog steeds het grootste van het land en verre omstreken. Aan u, meneer pastoor, om ook dat niet te geloven. Nochtans heb ik iets meegebracht voor u. Van uw opvolger. Hij heeft u een brief geschreven.’
Ik open de flap van mijn schoudertas en grabbel erin rond. Het is bijna een klein mirakel dat ik de kans krijg om deze brief te overhandigen. Ik kijk nu al uit naar de reactie van de auteur wanneer ik het hem vertel.
Boeckaert staart met grote ogen naar het witte printerpapier dat ik hem overhandig. Ik heb de brief voor mijn vertrek afgedrukt van de website van de parochie. In mijn tijd heeft de pastoor van Scherpenheuvel een blog. Zo zie je maar dat de tijden niet stilstaan.
De arrogantie die ik enkele ogenblikken geleden nog voelde en zag, is nu helemaal verdwenen. Boeckaert leest de brief tot het einde. Het duurt even voor hij opkijkt van het blad.
‘Zeg hem,’ prevelt hij, met zichtbare emotie, ‘dat ik voor hem en al zijn parochianen zal bidden.’ **

En dan, zonder veel waarschuwing, is het plotsklaps zover. Het gaat allemaal zo snel, dat ik nauwelijks de tijd krijg om nog nerveus te zijn. Enkele ogenblikken voor ik de kapittelzaal betreed, krijg ik te horen dat de audiëntie niet in het Frans zal verlopen, de taal waarin ik mijn vragen heb voorbereid, maar in het Vlaams. Daarmee voel ik mij enigszins uit het lood geslagen, en begin ik met onzekerheid en trillende handen aan het interview. Ik had er geen idee van dat ze mijn taal kan spreken.

Opeens sta ik oog in oog met Isabella, de aartshertogin, de Infante, de weduwe, maar vooral de claris in al haar bescheiden echtheid. Ze staat naast een houten tafel. Aan beide kanten van de tafel staat een stoel. Er is niets aan het toeval overgelaten. Hier zal de audiëntie plaatsvinden. Zonder al te veel ceremonie, in alle eenvoud.
Het eerste wat ze doet, na de begroeting, is me geruststellen. Ze heeft een vaste stem, waarin ik tegelijk iets breekbaars hoor. Ze spreekt, hoe kan het ook anders, met een zware Spaanse tongval. Van bij het eerste woord moet ik denken aan het radio-interview van Lutgard Simoens met koningin Fabiola uit de jaren 80. De frappante gelijkenissen tussen de twee vorstinnen zullen mij gedurende het gehele gesprek verbazen.
Ik begin met enkele formaliteiten, waarvan de eerste wat raar aanvoelt, aangezien ik oog in oog zit met een non.

Mijn oprechte deelneming bij het overlijden van uw echtgenoot, hoogheid. Hij is intussen al enkele jaren heengegaan, maar dat maakt het verlies niet minder groot. Ook wil ik u feliciteren met de bouw en inhuldiging van deze kerk. Een indrukwekkende prestatie.

Dankjewel voor de condoleances. Ik apprecieer je medeleven. En wat de kerk betreft, dit is niet mijn prestatie alleen. Zonder eerwaarde heer Boeckaert, de aartsbisschoppen Hovius en Boonen, en de financiële steun van de Staten-Generaal was ze er nooit gekomen. Ook het volk heeft bijgedragen, al was het misschien niet altijd vrijwillig. Ik ben mij daar van bewust.

Bent u tevreden met het resultaat? Is de kerk geworden zoals u ze zich had voorgesteld?

Natuurlijk is ze nog veel mooier dan ik had verwacht. Wij hebben zeker geen vergissing begaan in de keuze van de architect. Maar haar schoonheid is niet de meest belangrijke eigenschap van deze kerk. Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel zal het verdwaalde volk weer naar de Heer leiden. Bovendien krijgen de kunsten in een gebouw als dit de kans om in een godsdienstige sfeer te bloeien. Ik weet dat de schilderijen van meester Van Loon er nog niet hangen, maar ik heb er al een aantal gezien. Het zijn meesterwerken. Ook de beelden van de profeten, evangelisten en engelen zijn echte kunstwerken. Heb je ernaar gekeken? Hebben ze jou in vervoering gebracht?

Ik heb ze inderdaad gezien, en ik heb mij laten vertellen, hoogheid, dat er tussen u en pastoor Boeckaert onenigheid was over de beelden in de centrale rotonde. Klopt dat?

Wie heeft dat verteld?

Het staat zo in de geschiedenisboeken. Misschien kan u dat bevestigen.

Het is waar. De aartshertog en ik hebben tijdens ons huwelijk maar één moment gekend waarop wij het niet met elkaar eens waren. In plaats van de beelden van de profeten had ik liever Madonnabeelden gezien. Voorstellingen van de Heilige Moeder zoals ze op andere plaatsen vereerd wordt. Maar de aartshertog zag het anders. Pastoor Boeckaert had hem overtuigd dat de nissen beter gevuld werden door de profeten die de komst van de Heilige Maagd hadden voorspeld.
(Moeilijke stilte)
Ik heb hem gelijk gegeven en het idee van mijn Madonna’s opgegeven.

Toen u en aartshertog Albrecht getrouwd zijn, zijn jullie te paard over de Alpen naar Brussel gekomen. Waarom koos u ervoor om de reis op die manier af te leggen?

Laat mij u eerst even corrigeren. Ik reed in de Alpen niet op een paard, maar op een muilezel. Een paard zou die bergpaden nooit kunnen bewandelen. Wij hebben tijdens die reis de Spaanse Weg gevolgd. De enige route tussen Valencia en Brussel die volledig over Spaanse en neutrale grond loopt. Misschien geloof je dat niet, maar ik heb enorm van die tocht genoten, hoe moeilijk ze soms ook was. Ze heeft ook vier maanden geduurd. We zijn van Valencia per boot tot in Genua gevaren. Van daar reisden we te paard naar Milaan, en zijn daarna over de bergen en door de valleien tot in Thionville gereden. En van daar naar Brussel.

Waarom wilde u dan niet gedragen worden? Zou dat niet veel comfortabeler zijn geweest?

Comfortabeler? Wat had ik daar aan? Ik was voor het eerst in mijn leven eindelijk buiten Spanje. Wat zou ik van de bergpas gezien hebben, had ik in een draagstoel gezeten? Dan had ik niets over de planten en dieren geleerd, en geen enkel contact gehad met de mensen die met ons meereisden. Dat waren er alles bij mekaar zeker wel achthonderd.

De Blijde Intrede in Brussel, hoe heeft u die ervaren?

(Isabella gaat zichtbaar terug in haar herinnering. Er verschijnt voor het eerst een glimlach op haar lippen.)
Dat was schitterend. De mensen waren blij om ons te ontvangen. Niet alleen in Brussel. Wij hebben alle grote steden bezocht tijdens dat eerste jaar. Tot de problemen begonnen met de protestantse ketters. De veldslag in Nieuwpoort was de eerste grote beproeving van de aartshertog tijdens ons huwelijk. Hij raakte ook gewond. Gelukkig was de verwonding niet al te erg, maar ik was toch verschrikkelijk geschrokken.

[[Albrecht stond niet bekend als een groot veldheer, en hij kon niet zo goed overweg met een zwaard. Hij was klein van gestalte, en dat kwam hem tijdens een gevecht niet goed uit. Dit insinueren tijdens dit gesprek zou ongetwijfeld een vergissing zijn.]]

U kan zelf ook goed overweg met wapens, geloof ik. Toch zeker met een kruisboog. U werd zelfs ooit tot koningin van de Hoofdgilde van de kruisboogschutters uitgeroepen, een van de meest prestigieuze gilden in Brussel.

(Lacht luid)
Of ik dat nu nog kan, weet ik niet, maar toen ik jong was, kon ik inderdaad goed overweg met een kruisboog. Ik begeef mij graag onder het volk. De aartshertog had het daar moeilijker mee, maar voor mij waren dat soort evenementen de beste manier om met de gewone mensen in contact te komen. Daarom heb ik ook Vlaams geleerd. Al was het toen nog niet zo goed verstaanbaar.

[[De jaarlijkse schietwedstrijd waar Isabella de hoofdvogel afschoot van de torenspits van de Zavelkerk vond plaats op 15 mei 1615. Zij was toen al bijna 49 jaar. Haar behendigheid met een kruisboog was iets waar ze continu aan werkte, gezien haar passie voor de jacht. Ik vraag mij af of ze de jacht dan niet mist, nu ze kloosterzuster geworden is, maar ik vraag het haar niet.]]

Het hof bevindt zich op de Koudenberg, maar u heeft ook nog twee andere residenties. Waar woont u het liefst?

Maar, lief kind toch, ik ben intussen claris geworden. Wat heeft het nog voor zin om over die kastelen te praten. Ik had liefst al vijf jaar in het klooster van de ongeschoeide clarissen in Madrid gewoond, maar de koning van Spanje heeft mij dat verboden. Nu ik geen soevereine vorst van de Nederlanden meer ben, heeft hij mij geboden landvoogdes te blijven.
(Ze twijfelt, en na enige tijd gaat ze toch verder.)
De aartshertog hield vooral van ons zomerverblijf in Mariemont. Maar voor mij was het jachtslot in Tervuren de plaats waar ik mij het meest gelukkig voelde.

[[Ik heb de schilderijen en etsen gezien waarop het kasteel van Tervuren staat afgebeeld. Het was daar inderdaad schitterend. Helaas staat daar in mijn tijd weinig of niets meer van recht. Enkel nog de St.-Hubertuskapel en de stallen, die als kazerne worden gebruikt. Alle andere gebouwen van het slot werden in 1782 tot op de grond afgebroken op bevel van keizer Jozef II. Ik bespaar de Infante dit nieuws. Ik weet dat zij jarenlange renovaties heeft laten uitvoeren in haar favoriete kasteel, net zoals in Mariemont. Ook in het paleis op de Koudenberg waren er ingrijpende renovatiewerken, en ook van die gebouwen blijft nauwelijks nog een steen over. Het paleis werd in 1731 verwoest door een brand. Nu bevindt zich in die wijk het Koninklijk Paleis van de Belgische vorsten, de kerk van St.-Jacob-op-de-Koudenberg en het standbeeld van Godfried van Bouillon. Enkel het domein van Mariemont, in de provincie Henegouwen, heeft de eeuwen overleefd. Maar ook dat nieuws breng ik haar niet.]]

Uw eerste bezoek aan Scherpenheuvel, kan u daarover iets vertellen?

(Er komt een verre blik in haar ogen. Voor lange tijd blijft het stil.)
Natuurlijk kende ik de kracht van deze plaats al voor ik hier zelf geweest was. De aartshertog had mij er met liefde over verteld. Maar ik zal die eerste keer nooit vergeten. Het was op vele vlakken mijn geboorte. Wij hadden de nacht doorgebracht in Diest, en zijn te voet naar de scherpe heuvel op bedevaart gekomen. Geen gemakkelijke tocht in november, maar gelukkig was ik wel een en ander gewoon. Ik had vele dagen en weken met mijn man aan het front doorgebracht. Mijn hofdames hadden het veel moeilijker dan ik. Ze kregen ook bloedende voeten, en zouden zich ongetwijfeld een paar serieuze vloeken hebben laten ontvallen, had ik dat niet ten strengste verboden aan het hof. Maar voor mij was die pijn nodig om mij dichter bij Onze Lieve Heer te brengen, en op die manier dichter bij de Heilige Moeder. Met elke stap die ik nam, voelde ik de aantrekkingskracht van deze heilige plaats sterker worden. Van bij de eerste blik die ik op het beeldje liet vallen, wist ik dat ik hier de zegening en kracht zou ontvangen die ik nodig had.

[[Ik vermoed dat we op een keerpunt gekomen zijn in het gesprek. Ik meen te weten waarop de Infante met haar laatste zin alludeert, en het is niet haar strijd tegen de reformatie. Maar hoe moet ik naar haar grootste verdriet vragen, haar grootste pijn? Bovendien ging twee minuten geleden achteraan in de kapittelzaal een deur open. Het einde van de audiëntie nadert, terwijl ik het gevoel heb dat we niet eens tot het begin van een gesprek zijn gekomen. Ik stel mijn vraag op zo’n manier dat zij er twee kanten mee uit kan. Zo mag ze zelf beslissen wat ze me vertelt, en wat ze verborgen houdt.]]

En heeft u die zegening gekregen, hoogheid?

[[Er valt een lange, gespannen stilte. Ik wend mijn blik geen enkele seconde af van het gelaat van Isabella. Haar grijs-blauwe ogen hebben hun luster verloren, en er staan donkere kringen onder. Er is geen spoor meer van het leven vol pracht en praal. Diepe groeven op haar nog steeds gevulde wangen zijn getuige van haar onderhuidse smart. Niet alleen omwille van de teloorgang van haar heerschappij over de Nederlanden, maar vooral omwille van het menselijke verlies in haar leven. Zoveel van haar geliefden heeft zij zien sterven. 1621 was op vele vlakken haar persoonlijke annus horribilis. Haar broer, Filips III, koning van Spanje, stierf onverwacht op 43-jarige leeftijd. Later in het jaar, terwijl haar man op sterven lag, liep het Twaalfjarig Bestand af, en werd de strijd tussen katholieken en protestanten in al zijn hevigheid hervat. Albrecht blies zijn laatste adem uit in haar armen. Drie dagen later had zij al haar honden, exotische papegaaien en apen, die haar nochtans altijd zeer dierbaar waren geweest, onverbiddelijk weggejaagd. De eerste weken na zijn dood bracht ze door in een kamer die helemaal zwart geverfd was. Het duurde zeven maanden voor de voorbereidingen voor zijn begrafenis helemaal rond waren. Al die tijd stond zijn lichaam gebalsemd en verzegeld in een loden kist te wachten op de officiële uitvaart. Isabella zat uren te bidden naast de kist. Ook nu weer denk ik aan koningin Fabiola.

Ik zie hoe de hofdame behoedzaam dichterbij komt. Isabella wordt uit haar diepe gedachten gewekt door het geschuifel achter haar. Zonder om te kijken, en met een korte beweging van haar opgestoken hand, maakt de Infante haar duidelijk dat ze moet afdruipen. Het gesprek is nog niet afgelopen, en dit keer is zij degene die mij een vraag stelt.]]

Heb jij kinderen?

[[Voor het eerst richt ik mijn blik niet op haar gezicht wanneer ik spreek. Ik kijk naar mijn eigen trillende handen, die voor mij op tafel liggen. Ze zijn vuil. Ik schuif mijn notitieboekje langzaam aan de kant.]]

Ja, hoogheid. Ik heb vier kinderen. Twee jongens en twee meisjes.

[[Nu kijk ik toch op, en zie tot mijn verbazing een glimlach op haar lippen.]]

Dan ben jij ongetwijfeld een gelukkige vrouw. Hoe heet jij, lief kind? Ik schaam mij dat ik niet eens naar je naam gevraagd heb.

[[Nu is het mijn beurt om te glimlachen.]]

Ik heet Clara.

[[Isabella buigt over de houten tafel heen en legt haar handen op de mijne. Dit is eindelijk het keerpunt in het gesprek.]]

Dan zijn we zusters, lieve Clara. De voorzienigheid heeft jou naar hier geleid.
Na mijn derde miskraam zijn we begonnen met wekelijkse bedevaarten naar de kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Laken. Ik begreep niet waarom mijn lichaam niet in staat was een vrucht in leven te houden. Wat was God met mij van plan? Waarom kon ik niet wat andere vrouwen wel konden? Was ik te oud om nog kinderen te baren?
Dit werd mij gesel. Het kruis dat ik moest dragen. Ik bad om geduld en begrip, maar elke maand werd het verlangen naar een kind groter.
Daarna zijn we begonnen aan de bedevaarten naar deze uitverkoren heuvel.

Daar heeft u toch veel kracht uit geput.

Ik heb van bij die eerste dag al mijn hoop gesteld op Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel. Als er één Middelares was die mijn zaak kon bepleiten, dan was Zij het. Ik leefde in vroomheid, vocht tegen de protestanten, zorgde voor mijn volk, bouwde Haar de mooiste kerk die ik Haar kon schenken…

[[Nu is het mijn beurt om haar samengevouwen handen in de mijne te nemen. De tranen rollen over haar gezicht.]]

Toch is het drie keer bijna gelukt. De eerste keer zal ik nooit vergeten, want toen was het kind bijkans volmaakt. Iedereen gruwelde bij de gedachte dat ik het in mijn armen wilde houden, maar voor mij was dat de meest natuurlijke zaak in de wereld. Ik heb haar drie dagen bij mij gehouden. Toen heeft Albrecht mij gesmeekt om het dode kind los te laten. Ik begreep niet waarom dat nodig was. Voor mij was alles drie dagen lang zoals het moest zijn. Haar kleine, perfecte lichaam was bij mij, en haar geest was bij Onze Lieve Heer. Toen ik haar uit handen gaf, stonden mijn borsten gespannen van de melk. Ze waren na twee dagen roodgloeiend en ik had hoge koorts.
(Huilend gejammer)
Maar er was geen kind om mij te verlossen van de pijn die ik voelde. Mijn armen waren leeg, en mijn schoot is heel mijn leven lang een graf gebleven.

Ik durf het u nauwelijks vragen, hoogheid, maar vroeg u zich niet af waarom Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel u niet kon helpen? Waarom bemiddelde Zij niet voor een mirakel? Stelde dat uw geloof niet op de proef?

(Fluistert)
Ja, ik heb gewankeld.
(Dan plots kordaat)
Maar toen ik vijftig jaar was, heb ik mij neergelegd bij de wil van Onze Lieve Heer. Hij had een ander plan voor mij. De aartshertog en ik hebben alle gewesten trouw doen zweren aan mijn broer Filips, die sinds de dood van mijn vader koning van Spanje was. Daarmee was de mogelijke crisis rond onze opvolging bezworen.

[[De hofdame benadert nu toch de tafel en legt haar hand op de schouder van Isabella. Ze fluistert haar enkele woorden in het oor. De Infante staat traag recht. Ik volg haar voorbeeld. Terwijl ik mijn spullen opberg in mijn schoudertas, en aanstalten maak om afscheid te nemen, komt zij plots naar mij toe gewandeld. Ze neemt mijn gezicht in beide handen en kijkt mij recht in de ogen.]]

Koester je kinderen, Clara. Ze zijn de toekomst.

---

Wanneer de poort van het Oratorium achter mij dichtvalt, moet ik moeite doen om mijn emoties onder controle te houden. Ik beklim de heuvel, en ga terug binnen in de kerk, die nog steeds gevuld is met pelgrims. In het midden van de centrale rotonde ga ik uiteindelijk door de knieën. Ik kan mij niet ontdoen van het beeld van de wanhopige moeder, die drie dagen lang haar dode kind in haar armen draagt.
Vol onbegrip kijk ik op naar het genadebeeld. Wat heeft deze plaats te betekenen? Is deze kerk niet gewoon de symbolische wanhoopskreet van een onvervuld en bloedend moederhart? De smeekbede aan het adres van een God die niet antwoordt en niet bestaat?
Ik blijf op de vloer van de kerk zitten tot de kou in mijn ledematen en mijn hart kruipt. Het schemert buiten wanneer de koster mij vraagt te vertrekken. Ik strompel, samen met de laatste pelgrims, de kerk uit.
Wanneer ik buiten sta, neem ik mij voor om met mijn kinderen het graf van Isabella te bezoeken, in de kathedraal van St.-Michiel en St.-Goedele in Brussel. Wat een akelige gedachte, wanneer ik weet dat het nog zes jaar zal duren eer ze sterft.

* De Madonna’s van Scherpenheuvel is een historische fictie. Sommige feiten zijn geschiedkundig correct, andere zijn ontsprongen aan de levendige fantasie van de auteur.

** Link naar de brief van E.H. Luc Van Hilst aan zijn confrater Joost Boeckaert.

De Madonna's van Scherpenheuvel (7)*

2012-01-22T12:27:00.013+01:00

-- Gesprekken tussen waan en werkelijkheid --

Isabella - 6 juni 1627
Deel 2

Wanneer ik straks aan het einde van deze dag kom, zal blijken dat mijn voorbereiding onvoldoende was. Maar nu betreed ik nog vol zelfvertrouwen de Hortus Conclusus van de gloednieuwe Onze-Lieve-Vrouwekerk van Scherpenheuvel. Ik ben mij niet bewust van de diepe emotionele sporen die de volgende uren in mij zullen achterlaten. Alle boeken die ik gelezen heb, alle mensen met wie ik heb gepraat, alle verhalen die ik ken, niets heeft mij genoeg voorbereid op wat mij te wachten staat. De diepste impressie zal de Infante Isabella zelf op mij maken, maar zij laat voorlopig nog op zich wachten.

Ik wandel over het pad van aangestampte aarde, de enige invalsweg die naar de kerk leidt. Slechts zeventig meter scheiden mij van de ingang van deze gloednieuwe, blanke tempel, die enkel aan de flanken deels bruin gekleurd is door enkele muren van ijzerzandsteen. Rondom mij is de besloten hof aangelegd in een zevenpuntige stervorm. Lage struiken en bloemen vormen de boorden van de ster, die verder afgerand is met jonge olmen. Tot mijn verbazing staat daarachter een rij lage acacia’s, bomen die ik hier helemaal niet had verwacht. De grond binnen de ster zelf is bestemd als kerkhof. Hier zullen de vrome burgers van Scherpenheuvel hun finale rustplaats vinden in de volgende eeuwen. Voorlopig zijn er nog maar enkele tientallen graven. Nieuwe stenen kruisen staan in groepjes bij elkaar. Als ik tijd had, zou ik mij de moeite getroosten om de namen te lezen die erop gegraveerd staan. Wie waren de eerste inwoners die hier begraven lagen?

Ik nader het heiligdom, omringd door honderden pelgrims en inwoners, die gemakkelijk van elkaar te onderscheiden zijn door hun kleding en graad van vervuiling. De pelgrims steunen op elkaar, helpen de zieken en kreupelen vooruit en hebben offergaven en ransels bij. Ze bejubelen al zingend de glorie van de Heilige Maagd. De inwoners zijn uitgedost in hun mooiste kleren, proper en naar eigen vermogen. Tussen de mensen door slalommen handelaars en kinderen, die allerlei prullaria aan de man proberen te brengen. Ze schieten van links naar rechts. Rond mij hangt een kakofonie van geroezemoes en liederen, die plots tot volledige verstomming komt wanneer hoog in de toren, achter de koepelkerk, een klok begint te luiden. De zware klank rolt over de menigte heen als een donderslag over de woelige zee. Eén enkele klok is genoeg om Scherpenheuvel tot stilstand te brengen. In mijn herinnering ga ik terug naar het bezoek dat ik bracht aan de toren, meer dan 380 jaar in de toekomst. De bovenste verdieping is in mijn tijd gevuld met een veelvoud aan klokken, waaronder ook een uitgebreide beiaard. Maar hier, in 1627, hangt er slecht één enkele klok, die door de onvervuilde 17e-eeuwse lucht snijdt als een mes door zachte boter.
Ik bekijk de voorgevel van het monumentale poortgebouw. Er staat geen portaal voor, zoals veel historici beweren. Ongetwijfeld werd dat er pas later bijgebouwd. Ooit zal het er komen, want het wordt in de jaren 80 vernield door een auto die aan hoge snelheid de kerk binnenrijdt. Toch zijn er opmerkelijke verschillen met de gevel die ik ken. De ijzeren omheining rond de kerk, met de stekels, staat er niet voor. Hier zijn de mensen nog devoot en bang genoeg om geen schade aan het gebouw toe te brengen. Er bestaan ook nog lang geen fietsen om nonchalant tegen de gevel te parkeren. Ook de ingangsdeur verschilt met die in 2012. Ze is smaller. Enkel zo breed als de boog bovenaan, en de zuilen staan niet vrij, maar zijn ingebouwd. Er hangt een tweeledige, zware, houten deur in, die nu wagenwijd open staat.
Verder herken ik de voorgevel helemaal. Alles is exact zoals het in mijn geheugen gegrift staat. In de nis links staat de aartsengel Michaël, met het vlammende zwaard in de hand waarmee hij Adam en Eva uit het paradijs verdreven heeft, en rechts de aartsengel Gabriël, met de lelierank die hij vasthield toen hij Maria de blijde boodschap bracht. Beide het werk van beeldhouwer Robrecht de Nole, net zoals de beelden binnen in de kerk. Boven de deur prijkt een zin uit het Magnificat, de lofzang voor Maria, uit het evangelie van Lucas: Beatam me dicent omnes generationes. Alle geslachten zullen mij zalig prijzen. Ook hier staat het Bijbelcitaat in gouden letters geschilderd op een rode achtergrond, zoals dat nog steeds in de 21e eeuw het geval is.
Elke versiering hangt of staat fier en nieuw op het stenen poortgebouw te pronken. En helemaal bovenaan, alsof ze waakt over de ingang van de hemel, staat een gekroond stenen beeld van de Heilige Moeder zelf, met Christus op Haar linkerarm, en in Haar rechterhand een gouden scepter, als ware het een zwaard.

Wanneer ik mijn blik nog hoger richt, zie ik de monumentale koepel. Niet bezet met lood, zoals we hem kennen, maar helemaal in witte zandsteen en bezaaid met koperen, zevenpuntige sterren. Zouden het er hier ook al 298 zijn? Het aanschijn van de blanke koepel geeft de kerk een maagdelijk uitzicht. De vrouwelijke rondingen komen hier helemaal tot uiting. Alsof de steen van de koepel het melkwitte vlees van de Moeder Gods is, en de stenen lantaarn, de zevenhoekige bekroning met haar eigen kleine koepel, Haar erecte tepel die naar de hemel smacht. Daar bovenop, hoog in de lucht, staat een koperen kruis. Niet helemaal recht, wat mij doet vermoeden dat het er in allerijl, en op het laatste moment, nog snel is opgezet. Dat kruis zal eeuwenlang scheef blijven staan. Net scheef genoeg om zichtbaar te zijn van op straat. Achter de koepel zie ik ook een klein stukje van de toren, die dapper de koepelkerk langs achter beschermt.

Wat zal ik doen? Buiten wachten tot de Infante en haar gevolg aankomen bij de kerk? Of nu al naar binnen gaan om alles te bekijken? Ik voel de nieuwsgierigheid branden in mijn lijf. Ik besluit om in de buurt van het hoogaltaar een plek te zoeken van waar ik de hele eucharistieviering kan volgen. Een wijze beslissing, zo blijkt achteraf, want de kerk is overladen vol.
Ik betreed het poortgebouw, en het allereerste dat me opvalt, is de rode plaveien vloer, die doorloopt tot in de centrale rotonde van de kerk. Nergens een spoor van de zwart-witte marmeren tegels. Kleitegels zijn nog steeds in de mode in de 17de eeuw, las ik ergens, maar toch verbaast het me ze te zien op deze heilige plaats. Misschien was het geld echt op toen ze eindelijk aan de afwerking toe waren.
Net zoals in mijn tijd waken de vier evangelisten over de ingang van de kerk. De witte marmeren beelden zijn in nissen geplaatst waarvan de achtergrond helemaal zwart geverfd is. Omwille van het contrast van licht en donker lijkt het wel alsof de beelden gloeien. Waarom werden die nissen later wit geverfd?
Nu voel ik mij opnieuw verscheurd. Ga ik rechtstreeks de centrale ruimte binnen, of duik ik eerst de zijkapellen in? Omdat er al veel volk is, kies ik voor de eerste optie. Ik begeef mij langs de rechtse muur tot aan de grote deuropening die het poortgebouw van de centrale rotonde scheidt. Ik glip de ruimte binnen en stel me op, rechts van de deur, met mijn rug tegen de muur. Dat lukt gemakkelijk, want de grote, ijzeren traliedeur hangt er nog niet. Die zal pas over vier jaar klaar zijn.
Ik doe even mij ogen dicht, haal diep adem en wanneer ik mijn ogen terug open, ben ik klaar om alles in mij op te nemen. Er is meer licht in de ruimte dan ik had verwacht. Ik kijk omhoog en zie voor het eerst de koepel langs de binnenkant. Hij is ook eenvoudig wit gekalkt, net als alle muren. Er is nergens een spoor van een andere kleur. Onbevlekt en puur. Op de koepel zijn nog geen sterren geschilderd. Ook die zullen pas later worden toegevoegd. Ik kijk naar het hoogste en centrale punt, de lantaarn, die er op het laatste nippertje, dankzij een gulle gift van Filips IV, de huidige koning van Spanje, nog bovenop werd gezet. Om die reden hangt daar, tot de dag van vandaag, zijn wapenschild, symbool van de strijdende kerk. Langs de openingen in de lantaarn valt er daglicht in de koepel. Maar het meeste licht komt van de grote ramen. Geen glasramen zoals vandaag de dag, maar simpele, witte ramen, zonder versieringen en verguld kader. Ik zie de blauwe lentehemel, die als perfecte achtergrond dient.
De zwarte, marmeren afscheidingen tussen de centrale ruimte en de zijkapellen staan er al, maar het hekwerk ontbreekt nog. De muren zijn gewoon wit. Er zijn geen vergulde schilderingen en geen enkele lambrisering, en ook hier is de vloer betegeld met rode plaveien, wat voor een enorm visueel contrast zorgt. Er staan noch preekstoel noch gewone stoelen. Alle mensen staan recht of lopen rond, in de mate van het mogelijke. Enkel de kreupelen en zwaar zieken zitten of liggen op de grond, meestal ergens tegen een muur. In hoge, zwarte nissen links en rechts van de ruimte kijken de beelden van zes profeten ernstig neer op de pelgrims en gelovigen. Zonder alle versieringen aan de muren valt het me duidelijk op dat deze ruimte niet rond is, maar zevenhoekig, net zoals de rest van het gebouw, de Hortus Conclusus hierbuiten en het grondplan van de hele stad.
De lucht is zwanger van oliedampen en de geur van kaarsen, die overal staan te branden. De mensen hebben ze meegebracht, en zetten ze willekeurig neer. Daar moeten ongelukken van komen, denk ik bijna luidop, wanneer ik een meisje van een jaar of vijf rakelings langs een rij kaarsen zie passeren, die omvallen en ei zo na de broekspijp van een zieke man in brand steken. Hier zal pastoor Boeckaert binnenkort ongetwijfeld paal en perk aan stellen.
De kaarsen creëren dansende schaduwen op de muren, en zorgen voor een ingetogen sfeer. De enige overige lichtbron is de Godslamp, een olielamp die aan een lang touw hangt boven de centrale ruimte, en die twintig jaar geleden door de aartshertogen aan de stenen kapel werd gedoneerd.

Nu is het tijd om mijn blik te richten op het hoofdaltaar dat straks zal ingewijd worden door aartsbisschop Jacobus Boonen. Monumentaal en majestueus in dit eenvoudige interieur prijkt de grote marmeren constructie aan de andere kant van de rotonde. Het altaar zelf heeft nog zijn oorspronkelijke afmetingen, en het stenen tafel, die in mijn tijd als altaar dient, staat op een andere plaats, rechts, aan de epistelkant van de kerk, onder het grote beeld van koning David, omdat daar de offergaven zullen worden opgezet. Een zwarte, marmeren omheining omsluit het altaar en drie grote treden leiden naar boven. Boven het altaar prijken zes grote zilveren kandelaars, met in het midden een eenvoudig tabernakel, en dus niet het grote, zilveren tabernakel dat ik ken. De kandelaars waren een geschenk van de stad Antwerpen, die aan het einde van de vorige eeuw grotendeels gespaard bleef van de pest, een wonder dat werd toegeschreven aan ons Liefvrouwke van de eikenboom.
Links en rechts boven het altaar, zeker acht meter boven de begane grond, gedragen door twee hoge zuilen in rood marmer, bevindt zich de stenen bekroning met de centrale nis. Het zal nog een jaar duren vooraleer het meesterwerk van schilder Theodoor Van Loon, De Tenhemelopneming van Maria, tussen de zuilen kan prijken. Ook in de zijkapellen ontbreken de schilderijen nog. De stenen boom, die in mijn tijd symbool staat voor de eik, is hier nog niet aanwezig. En er staan ook geen standbeelden bovenop de bekroning.
Wat er wel staat in het genadebeeld. Niet naakt, zoals ik haar aan de boom zag hangen op een ijskoude decemberochtend in 1587, maar aangekleed met een rijkelijk geborduurde mantel, gemaakt door aartshertogin Isabella, en geschonken tijdens een bezoek in 1603. Het beeldje, zo weet ik, is op een sokkel geplaatst, om het groter te doen lijken, en past precies in de hoge nis. Onder de nis staat het citaat uit het Oude Testament: Ego diligentes me diligo. Ik heb lief die Mij liefhebben. Terwijl ik naar het beeldje kijk, voel ik mij plots verschrikkelijk eenzaam. Hier hangt het nu, mijlenver van mij verwijderd, zo lijkt het, terwijl ik het de vorige keer bijna kon aanraken.
Toch heb ik ooit mijn hand gelegd op de plek waar het beeldje staat, hier in 1627. In de 21e eeuw gaf de archivaris van de kerk, een jongeman met een diepe passie voor dit gebouw en zijn geschiedenis, mij een rondleiding in alle delen die niet publiek toegankelijk zijn. Ik besteeg toen de trap die zich achter het hoogaltaar bevindt, en langs waar het genadebeeld uit de nis werd getild, telkens het tijdens processies of andere gelegenheden naar beneden moest worden gedragen. Ik zag toen in de nis het vergulde beeld van een pelikaan staan, die zichzelf in de borst bijt, het christelijke symbool voor de opofferingsgezindheid van Christus.

Commotie achter mij trekt mijn aandacht. Meteen weet ik dat het zover is. De Infante Isabella en haar gevolg zijn in aantocht. Als de bliksem kom ik in beweging. Ik moet mij haasten of ik geraak nooit meer tot bij het hoofdaltaar. Met veel moeite wurm ik mij door de menigte. Terwijl ik traag vooruitkom, maak ik de bedenking dat ik een stuk groter ben dan zelfs de mannen rondom mij. Ik zak automatisch wat door de knieën om minder op te vallen. Ik stel mij op aan de evangeliekant van het altaar, in de buurt van de profeet Mozes. Dichterbij kan ik niet geraken. Nu komt mijn lengte me goed uit, want ik kan over de hoofden heen kijken. Vóór het altaar wordt de menigte door enkele Oratorianen achteruit gedwongen. Hier zal Isabella staan om de mis te volgen.
Dan is het plots zover. Er valt een eerbiedige stilte in de hele kerk en de mensen tussen de deur en het hoogaltaar nemen spontaan enkele stappen achteruit. Sommigen knielen, anderen buigen het hoofd, terwijl ze allemaal proberen een glimp op te vangen van hun landvoogdes en voormalige vorstin.
Haar ogen zijn van bij het binnenkomen gericht op het genadebeeld van Onze-Lieve-Vrouw. Geen seconde wendt zij haar blik af. Dit is niet de bevallige Isabella van de schilderijen van Rubens en Breughel, getooid in een brokaten gewaard, geborduurd met zilver- en gouddraad. Hier schrijdt een vrouw van eenenzestig, kinderloos, gebukt onder het pijnlijke verlies van haar gemaal, met wie zij vandaag triomfantelijk deze tempel had willen betreden. Zij is gekleed in de habijt van claris, die zij sinds haar intrede in de derde orde van Sint-Fransicus niet meer heeft afgelegd. Een bruin-grijs, ruw wollen kleed, met een geknoopte gordel om haar middel. Over haar hoofd draagt zij een lange, bruine sluier. Haar voeten kan ik niet zien, maar ik vermoed dat ze dunne, open sandalen draagt. Misschien is ze zelfs op blote voeten.
Schuin links achter haar loopt veldheer Ambrogio Spinola, in praalkledij en kanten molensteenkraag. Rond zijn hals draagt hij de ketting van de Orde van het Gulden Vlies. Het contrast met de soberheid van de Infante is lachwekkend en schrijnend tegelijk. Rechts achter Isabella loopt een dwerg, sober in het zwart gekleed, ongetwijfeld een lid van haar hofhouding.
Achter hen doen de priesters hun intrede in de kerk, gevolgd door de hele hofhouding van de Infante en de notabelen van Scherpenheuvel. Op kop loopt Jabocus Boonen, aartsbisschop van Mechelen, die zo meteen de eucharistie zal vieren en het hoofdaltaar zal zalven en zegenen. Hij is een corpulente, kleine man, die rood aangelopen is en zwaar ademt. Enkele passen achter hem - ik herken hem van de ene waarheidsgetrouwe schilderij die van hem bestaat van de hand van Theodoor Van Loon - loopt een ingetogen Joost Boeckaert, pastoor van deze monumentale kerk. Een magere, kalende man, met een dun gezicht, dat duidelijke sporen vertoont van jarenlange stress en slapeloze nachten. Hij is intussen vierenveertig jaar. Maar ook al heeft hij veel geleden om deze kerk te zien verrijzen, dit is vooral zijn dag. De dag waarop zijn droom, de droom voor zijn parochie en zijn bedevaartsoord werkelijkheid wordt. Zijn Oratorianen, waarvoor hij zo gepleit heeft, lopen fier achter hem, samen met de onderpastoors die zich zo meteen naar de zijaltaren zullen begeven, om daar elk hun eigen stille mis te vieren.
Terwijl iedereen zijn plaats inneemt bij en voor het altaar, heb ik enkel nog oog voor Isabella. Nog steeds kijkt zij onafgebroken naar het genadebeeld, metershoog boven haar. Zo maakt zij zich klaar voor de eucharistie en de inzegening van deze kerk, die haar visie was, en haar wapen tegen de protestantse reformatie. Ik zie geen strijdvaardige Isabella. Ik zie een treurende weduwe die troost zoekt op die ene plek die haar het meest vertrouwd is boven alle anderen: haar geloof.
Ze was het tweede kind van koning Filips II van Spanje en zijn eerste dochter. Haar moeder, Elisabeth van Valois, was Filips derde vrouw. Elisabeth was nog maar 14 jaar toen zij aan de koning van Spanje uitgehuwelijkt werd. Hij was 32. Het duurde bijna zeven jaar voor ze, na ontelbare miskramen vroeg in de draagtijd, eindelijk zwanger was van een levensvatbare vrucht. Dat Filips zich niet van haar ontdaan had, kon alleen maar toegeschreven worden aan het feit dat zij een sprankelende persoonlijkheid had en hij zielsveel van haar hield. Zij vormde zijn tegenpool in een leven van droefgeestigheid en duistere gedachten, waarvoor Filips zo bekend stond.
Toen Isabella ter wereld kwam, was haar vader aanwezig in de slaapkamer van haar moeder. Dit was hoogst uitzonderlijk, maar de koning wilde zich ervan vergewissen dat er tijdens de bevalling niets misliep. Hij had zijn eerste vrouw op die manier verloren, het zou hem met de derde niet overkomen. Ook wachtte hij angstvallig op een tweede kind van het mannelijke geslacht. Zijn eerste zoon, Carlos, leidde aan wanen en woedeaanvallen, en zou nooit op de Spaanse troon kunnen zitten. Groot was Filips’ teleurstelling toen Elisabeth het leven schonk aan een dochter.

Voor het eerst in mijn leven zal ik een Tridentijnse eucharistieviering bijwonen. De mis wordt in mijn tijd natuurlijk al lang niet meer in het Latijn gevierd, dus spitste ik de oren om te horen of ik de verschillende elementen herken. Het begint al slecht, want nog voor het eerste woord gesproken wordt, zie ik hoe alle aanwezige priesters tussen de menigte schrijden, om iedereen gul met wijwater te besprenkelen ter herinnering aan hun doopsel. Dit is zeker niet hoe de mis anno 2012 begint, zoveel is zeker.
De dochter van de Spaanse koning kreeg bij haar doopsel de naam Isabella Clara Eugenia, naar haar vrome overgrootmoeder Isabella van Castilië, de heilige Clara, patroonheilige op de dag van haar geboorte, en de heilige Eugenia, bij wie haar moeder was gaan bidden in de hoop eindelijk zwanger te worden. Al snel bleek dat het meisje een levenslustig kind was. Ze stapte fier door de kamer toen ze nog maar tien maanden oud was, en was het vermaak van haar vader toen ze op haar eerste verjaardag demonstreerde hoe ze een Weesgegroetje kon bidden, gezeten op haar blote knietjes, terwijl ze stiekem naar haar vader gluurde, om zeker te zijn dat hij wel naar haar keek. Ook haar zus Catharina, die iets meer dan een jaar jonger was, was een gezond en blijmoedig meisje. Maar het was vooral de roodharige, slimme, fonkelende Isabella die de oogappel was van haar vader.
Toen ze twee jaar was, stierf haar moeder ten gevolge van een zware bloeding na een miskraam, en Filips hechtte zich nog meer dan tevoren aan zijn dochter.

Tot mijn verbazing is het pastoor Boeckaert die aan het hoofdaltaar staat om de begroeting te doen. Ik had mij altijd voorgesteld dat deze eucharistieviering door aartsbisschop Boonen werd voorgegaan, maar al snel zal blijken dat Boonen enkel de zegeningen doet. Na de schuldbelijdenis, waar ik vooral de mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa in herken, en het Kyrie Eleison, dat ook door een paar mensen in de menigte met schrille stem wordt meegezongen, komt Boeckaert eindelijk toe aan het openingsgebed.
‘In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti,’ exclameert hij luid.
‘Amen,’ klinkt het door de hele kerk, en iedereen slaat tegelijk een kruis.
Dit is zowat het hoogtepunt van de betrokkenheid van de verzamelde notabelen, pelgrims en gelovigen in de kerk. Pastoor Boeckaert staat voor de rest van de viering met zijn rug naar het volk en prevelt de Latijnse woorden nauwelijks hoorbaar, tenzij voor zij die dicht bij het altaar staan.
Ik kijk naar de Infante. Haar ogen zijn nog steeds ten hemel gericht, gefixeerd op het genadebeeld hoog boven haar hoofd.
Als kind leerde ze op zeer jonge leeftijd paardrijden, en maakte ze al lange ritten met haar vader. Hij leerde haar jagen, nam haar overal waar hij kon mee naartoe. Hij stond haar zelfs als tiener al toe om aanwezig te zijn tijdens onderhandelingen en politieke besprekingen. Hij behandelde haar als de zoon die Carlos nooit geweest was.
Twee jaar na de dood van Elisabeth trouwde Filips met Anna van Oostenrijk, de dochter van keizer Maximiliaan II. Hun eerste drie kinderen werden geen van allemaal ouder dan zeven jaar, en het was hun vierde kind, Filips, die uiteindelijk troonopvolger zou worden. Ook hun vijfde kind stierf toen het drie jaar oud was.
Zelfs op jonge leeftijd bleek al gauw dat Isabella de meest begeerde bruid was van het hele christendom. Maar haar vader werd met de dag meer onzeker over haar bestemming. Levenslustig als ze was, hield hij haar maar al te graag aan zijn zijde, om hem gezelschap te houden, op te vrolijken en later in zijn leven ook raad te geven.
Isabella hield van haar vader en voerde urenlange gesprekken met hem. Hij verwende haar op schandalige wijze. Zij was niet alleen verzot op honden en aapjes, maar ook op dwergen, die Filips tot in de verste uithoeken van zijn rijk ging zoeken en naar Spanje bracht, om zijn dochter gezelschap te houden. Zij hield vooral van lelijke, misvormde dwergen, zowel mannen als vrouwen, die zij aankleedde als poppen en die haar vergezelden gedurende haar hele verdere leven, tot zelfs hier in de kerk van Scherpenheuvel.

Er worden weer liederen gezongen en gebeden gepreveld, en eigenlijk heb ik al lang geen aandacht meer voor wat er aan het altaar gebeurt. Ik kijk naar de mensen rondom mij, maar vooral naar de Infante, die nu geknield zit, ogen gesloten, in diep gebed, een paternoster tussen haar stijve vingers. De dwerg aan haar zijde lijkt wel een kind. Zij imiteert Isabella tot in elk detail. Haar hoofd op dezelfde manier gebogen, zelfs haar devote gelaatsuitdrukking is een perfecte afspiegeling. Ik onderdruk een nerveuze lach. Wat een rare situatie.
Plots weerklinkt het geluid van een bel door de hele kerk. Iedereen wordt stil en kijkt naar het hoogaltaar. De Consecratie is het moment waarop het brood en de wijn veranderen in het lichaam en bloed van Christus. Niemand in de kerk zal uiteindelijk te communie gaan, behalve de priesters. De rest van de aanwezigen zijn daar enkel met hun ogen getuige van. Zelfs Isabella.
Haar huwelijk werd in november 1598 in Valencia met de handschoen ingezegend door paus Clemens VIII. Haar echtgenoot, Albrecht van Oostenrijk, was niet bij de viering aanwezig. Hij kwam pas vijf maanden later vanuit Ferrara aan. Na de officiële bevestiging van het huwelijk op 18 april 1599, duurde de feestelijkheden tot begin juni. Isabella was op 32-jarige leeftijd meer dan klaar voor het huwelijk. Ze kon niet wachten om in Brussel aan te komen om samen met haar man als vorsten te regeren over de Nederlanden, en haar taken aan te vatten van echtgenote en moeder. Haar geliefde zuster, Catharina, had tien kinderen gebaard waarvan er negen tot volwassenheid zouden opgroeien. Niets wees erop dat Isabella de vreugde van het moederschap zou ontzegd worden. Dolgraag had ze haar zuster geraadpleegd over het geheim van haar vruchtbaarheid, maar Catharina was twee jaar eerder samen met haar tiende kind in het kraambed gestorven. Een zeer droevige tijd voor Isabella, die een jaar eerder ook haar vader had verloren.

Terwijl ik mij stilaan begin af te vragen hoe lang de mis nog gaat duren, kom ik plots tot het besef dat aartsbisschop Boonen intussen begonnen is met de inzegening. De bisschop doet voor mijn ogen, en de ogen van alle aanwezigen, aan het hoogaltaar wat aan Christus gedaan werd na zijn dood: het altaar wordt symbolisch gewassen, gebalsemd en bewierookt. Ik zie hoe Isabella elke beweging gadeslaat, elk woord naprevelt, elke handeling in zich opneemt. De hele ritus vol symboliek is erop gericht dit reusachtige stenen gebouw te maken tot het huis des Heren. Niet enkel stenen en glas, maar een heiligdom voor de Moeder Gods.
Zou Isabella denken aan het moment van haar eigen dood, wanneer dit ritueel van zalving ook aan haar zal te beurt vallen? Smacht zij naar het ogenblik waarop zij herenigd wordt met haar Albrecht in het hiernamaals? Of wil zij liever nog zoveel mogelijk tijd doorbrengen op aarde, in de devote overgave waarvoor zij de laatste jaren gekozen heeft?

Het gaat niet zo lang meer duren voor ik haar al die vragen persoonlijk mag stellen.

Lees ook: De Madonna's van Scherpenheuvel (8)

*De Madonna’s van Scherpenheuvel is een historische fictie. Sommige feiten zijn geschiedkundig correct, andere zijn ontsprongen aan de levendige fantasie van de auteur.

De Madonna's van Scherpenheuvel (6)*

2012-01-07T19:47:00.015+01:00

-- Gesprekken tussen waan en werkelijkheid --

Isabella - 6 juni 1627

Deel 1 (vervolg)

Een zachte lentebries streelt me uit mijn diepe gedachten. Ik sta verscholen in een portaal, mijn rug tegen een muur gedrukt, uit het zicht van de weinige mensen op straat. De eerste schuchtere zonnestralen verwarmen de koele lucht en snijden de ochtendnevel in gelijke stukken. Ik hoor mijn adem door mijn neusgaten razen en zuig de zuurstof zo diep mogelijk in mij naar binnen. Langzaam komt mijn hartslag tot rust.
Het tafereel voor mij is bijna te aangrijpend om te beschrijven. Daar waar tijdens mijn vorige bezoek enkel een oude eikenboom stond in een bevroren, onherbergzaam landschap, staat nu het gebouw waarvan ik elke rechte lijn, elke curve en elke boog ken als mijn eigen lichaam. Hoog boven het hoogste punt van de heuvel reikt een monumentale kerk van de aarde naar de hemel. Een kerk die de rest van de wereld in het niets doet zinken. Het landschap, dat zich in alle richtingen kilometersdiep uitstrekt, tot ver buiten de Brabantse grenzen, knielt nederig in het aanschijn van de maagdelijke rondingen en viriele roerloosheid van dit gloednieuwe gebedshuis.

In mijn Scherpenheuvel van de 21e eeuw staat deze kerk verscholen achter de hoge bomen en wordt ze zo goed mogelijk weggedrukt achter het benauwde leven van alle dag. Auto’s rijden voorbij zonder te vertragen, mensen haasten zich langs haar heen zonder nog te weten waar zij vandaan komt en waarom ze er staat. Maar hier, in de 17e eeuw, hier kan je er niet naast kijken. Hier domineert ze in al haar vroegbarokke glorie het gezichtsveld volledig. Volmaakt en in haar opzet geslaagd. Want wie zou zich niet nederig voelen in het aanschijn van zoveel architecturale schoonheid? Wie zou niet knielen bij het zien van deze bouwkundige lofrede aan de Heilige Moeder Gods?

Toen Antwerpenaar Wenceslas Cobergher op vijftigjarige leeftijd de opdracht kreeg om een kerk te ontwerpen die het hoofd kon bieden aan de druk van de reformatie, leek het of alle elementen van zijn jarenlange carrière eindelijk samenvielen. Aartshertogin Isabella begreep de mogelijkheden die schuilgingen in zijn meerzijdige persoonlijkheid, en Cobergher nam de uitdaging met dankbaarheid aan. Aan zijn Italiaanse omzwervingen als schilder had hij een artistieke en architecturale visie overgehouden die putte uit zowel de klassieken als de rooms-katholieke kunst. Deze opdracht gaf hem de kans al zijn ideeën op eigenzinnige wijze bijeen te brengen.
Cobergher ging meteen aan de slag en tekende een ingewikkeld grondplan, opgevat in een zevenhoek, als symbool voor de zeven smarten van Maria. Ook de straten rond de kerk werden betrokken in zijn project, een voorstel waarvoor hij de aartshertogen meteen warm wist te maken. Heel Scherpenheuvel, en dus niet alleen de kerk, zou worden gebouwd in het teken van het getal zeven, zowel de plattegrond van de stad als de Hortus Conclusus, de besloten hof rond de kerk. Albrecht was zelfs zo enthousiast over het concept van zijn opperste architect, dat hij na enige tijd aan iedereen die het wilde horen verkondigde dat het ontwerp van het zevenpuntige stadsplan uit zijn eigen geest was ontsproten.
Cobergher maakte het zich met dit concept nochtans bijzonder moeilijk. Er ontstonden namelijk meteen een aantal ingewikkelde bouwkundige problemen. Om te voldoen aan zijn idee om van deze kerk een ongeëvenaard meesterwerk te maken, was niets minder dan een complexe voorgevel, een stenen koepel en een monumentale toren nodig in drie verdiepingen, afgewerkt met een spits. Een totaalontwerp in drie niveaus, dat stapsgewijs naar de hemel reikte. Cobergher had naar zijn gevoel de perfecte verhoudingen op papier gezet.
De werkelijkheid draaide nochtans anders uit. Aan de kerk die ik voor mij zie, ontbreekt de spits op de toren. Die spits zal er ook nooit komen, want zelfs in de 21e eeuw staat ze er niet. Om die reden is volgens sommigen deze kerk volledig uit haar juiste proporties gerukt, en domineert de zware, stenen koepel de hele constructie. Al eeuwenlang beweren kwade tongen dat het meesterwerk van Cobergher helemaal geen meesterwerk is.

Toen de pen van de architect het papier raakte om de eerste lijnen te trekken die tot het ontwerp van de kerk voor Onze Lieve Vrouw van Scherpenheuvel zou leiden, begon ook meteen de zoektocht naar geld om de bouw te financieren. Geen sinecure, wanneer je weet dat de uitgaven voor de grondwerken alleen de normale inkomsten van de kapel ver overstegen. Er kwam nochtans heel wat geld binnen. Op de kerkrekeningen van die tijd staan gulle ontvangsten vermeld uit de offerblokken en de verkoop van beeldjes en paternosters. Ook waren er giften in natura, zoals kippen, eieren, schapen, groenten en fruit. Maar om deze droom waar te maken was meer nodig dan enkele giften en gunsten van de zieken en wanhopigen die om genade kwamen bidden aan de voeten van ons Liefvrouwke.
Er heerst een algemeen historisch misverstand omtrent de financiering van het nieuwe heiligdom. Ook al werd met het ontwerp en de bouw aangevat onder soevereine instructie van Isabella en Albrecht, toch droegen de aartshertogen, op een enkele liberaliteit na, geen rijksdaalder bij uit eigen zak. De grote bedragen kwamen voornamelijk van de Staten-Generaal van de Zuidelijke Nederlanden, de algemene vergadering, opgemaakt uit de zuidelijke provincies, die werd samengeroepen wanneer dat nodig was. De bedragen die op bevel van de aartshertogen terecht kwamen op de rekening van de kapel waren onder meer bijeengeraapt met geld van de door oorlog verarmde provincies en het uitgehongerde volk.
Maar die bijdragen verliepen alles behalve vrijwillig. Zonder de constante druk die door de aartshertogen op de Staten-Generaal werd uitgeoefend, zou het onmogelijk zijn geweest zelfs de fundering van de kerk te leggen.
Bovendien was er de voortdurende dreiging van oorlog, die beslag legde op ieders geest en gemoed. De aartshertogen begrepen maar al te goed dat er vrede nodig was, wilden zij hun politieke en religieuze missie waar maken. Terwijl kerken en kloosters nog nasmeulden en moesten worden herbouwd, koesterden Isabella en Albrecht het verlangen om het ontspoorde volk opnieuw stevig op de katholieke rails te zetten. En een volk dat honger leidt, kan je niet naar de kerk loodsen, moeten ze hebben gedacht. Dus eerst moest er werk gemaakt worden van economische stabiliteit.
Besprekingen tussen Spanje en de noordelijke Republiek waren al sinds 1606 aan de gang, en een jaar later was er een wapenstilstand afgekondigd. Maar de nood aan een meer permanente regeling drong zich op. Na intense onderhandelingen werd in Antwerpen uiteindelijk op 9 april 1609 een bestand ondertekend dat twaalf jaar zou duren. Dit bestand zorgde voor een lange periode van stabiliteit, waarin de Nederlanden, zowel in het noorden als in het zuiden, de kans kregen te werken aan herstel.

Het was in die sfeer dat de eerste steenlegging plaatsvond in Scherpenheuvel. Toen de grondwerken tijdens het voorjaar van 1609 eindelijk voltooid waren, kwamen de aartshertogen op 2 juli naar het bedevaartsoord om de ceremonie bij te wonen. De feestelijke gelegenheid werd echter overschaduwd door de financiële zorgen waarmee Hendrik Meert, bouwmeester van de kerk, dag in dag uit worstelde. Hij slaagde er niet of nauwelijks in zijn werklui te betalen, laat staan de materialen die zouden nodig zijn om het monumentale gebouw op te trekken. Bovendien waren de administratie van de kapel en het beheer van de inkomsten en fondsen zowel de kapelaan als pastoor Van Thienwinckel razendsnel boven het hoofd gegroeid. De rekeningen klopten vaker niet dan wel, en terwijl de kerkelijke overheden de fouten steeds met liefde door de vingers zagen, werd het met de dag duidelijker dat er dringend moest worden ingegrepen. Niet alleen moest er administratief orde op zaken worden gesteld, er moest ook een manier worden gevonden om de inkomsten te verzekeren en de uitgave ervan in strakke en goede banen te leiden. Wat Scherpenheuvel nodig had, was een lobbyist, iemand die in staat was kordaat en zonder schroom overal te bedelen voor grote sommen geld. Bovendien moest die persoon iemand zijn die met een duidelijke visie de groei van het bedevaartsoord in de hand zou kunnen houden. Een grondigere en meer permanente organisatie drong zich op.

Mathias Hovius, aartsbisschop van het Bisdom Mechelen, bracht de oplossing. Hovius meende zichzelf een katholiek hervormer en een strijder op het voorfront van de Contrareformatie. In het Concilie van Trente, dat in de tweede helft van de vorige eeuw had plaatsgevonden, vond hij zijn inspiratie. Hij nam de veranderingen die door het Concilie naar voor werden geschoven ter harte. Omwille van zijn goede samenwerking met de aartshertogen, en hun liefde voor Onze Lieve Vrouw van Scherpenheuvel, zette Hovius ten volle zijn schouders onder de ontwikkeling van het nieuwe bedevaartsoord.
Nochtans geloofde hij niet zomaar klakkeloos in wonderbaarlijke genezingen en mirakels. Was hij het niet geweest die Philip Numan enkele jaren eerder naar de heuvel had gestuurd, om de getuigenissen te horen van de schepenen die het beeldje van Maria tranen van bloed hadden zien wenen? Zelfs de 49 andere gedocumenteerde genezingen konden Hovius niet ten volle overtuigen. Pas na de twee kroonmirakelen, waarbij zuster Catharina Serraets en Hans Clemens, die beiden kreupel geboren waren en na hun intense bedevaart naar Scherpenheuvel zichtbaar en volledig van hun lichamelijke gebrekkigheden genezen waren, aanvaardde hij dat deze plek door God was uitverkoren.
Hij deed in het jaar 1610 twee dingen die de toekomst van de heuvel in Brabant voorgoed zou vorm geven. Op 13 maart richtte hij de parochie Scherpenheuvel op. Daarbij maakte hij de definitieve breuk met de Zichemse parochie van pastoor Van Thienwinckel, die na 34 jaar zijn heuvel en het wonderbaarlijke Mariabeeldje met tegenzin overdroeg aan een andere priester. Hij mocht de laatste jaren dan misschien gewankeld hebben in zijn organisatorische bedrevenheid, en ja, de kerkrekeningen klopten niet altijd helemaal, maar Van Thienwinckel wist dat hij de geschiedenis zou ingaan als de herder die de allereerste bedevaart naar de scherpe heuvel had geleid. Hij was het uiteindelijk geweest die met zijn eigen handen het beeldje aan de eikenboom had bevestigd. Die erkenning kon Hovius hem nooit afpakken.
De tweede daad die aartsbisschop Hovius stelde was de aanstelling van de eerste parochiepriester van Scherpenheuvel. Hovius besefte dat hij iemand moest kiezen die van aanpakken wist, die recht door zee vaarde, maar vooral ook een man die hem zou kunnen en willen volgen in zijn visie als katholiek hervormer en vernieuwer. Zijn keuze viel op de zevenentwintigjarige Joost Boeckaert, geboren in Brugge en opgegroeid in Isegem. Boeckaert was ondanks zijn bescheiden afkomst een belezen man, die een degelijk lager onderwijs had genoten en humaniora had gelopen aan het college van de Jezuïeten in Isegem. Hij studeerde theologie in Leuven en kende Hovius van het seminarie. Ondanks hun grote leeftijdsverschil van 41 jaar zaten beide priesters op dezelfde golflengte.
Joost Boeckaert smeet zich van dag één met overgave op zijn taken, zowel de wereldlijke als de geestelijke. Hij smeekte en bedelde overal om geld, dwong leningen af waarvan hij wist dat ze nooit konden worden terugbetaald, wist de Staten-Generaal een aantal obligatiebrieven afhandig te maken, die hij later met de steun van aartshertog Albrecht en aartsbisschop Hovius probeerde te verzilveren. Maar slechts vier van de staten waren bereid te betalen. Bovendien geven ze Boeckaert ook maar de helft van het door hen verschuldigde bedrag. Zelfs onder dreiging van juridische druk bleef de betaling uit. De financiering van de kerk zou zeventien jaar lang de calvarie van Boeckaert blijven.
Op geestelijk vlak had de nieuwe pastoor van bij het begin een stevige greep op Scherpenheuvel, en wist hij een duidelijke lijn te trekken in hoe zowel zijn eigen parochie als het groeiende bedevaartsoord moest evolueren. Vanuit de richtlijnen van het Concilie van Trente wilde hij Scherpenheuvel vanuit drie grote pijlers vorm geven, iets waar Mathias Hovius hem ten volle in steunde. In eerste instantie was het belangrijk dat de pastoor leefde, woonde en werkte in zijn eigen parochie, iets wat zeker geen evidentie was in tijden voor het concilie. Priesters mochten meerdere ambten cumuleren en zodoende herder zijn van verschillende landelijke parochies en tegelijk in een grootstad wonen. Boeckaert vond dit onaanvaardbaar. Hij zou onder de mensen wonen, hetzelfde leven leiden, samen met hen zijn geloof belijden, en bovenal dag en nacht ter hunner beschikking staan. Bovendien voerde hij de wekelijkse predicatie in, en sprak hij de mensen toe over onderwerpen die hen aanbelangden. Hij deed dat niet in het Latijn, maar in de Vlaamse volkstaal, zij het ongetwijfeld met een zwaar West-Vlaams accent, wat het voor de lokale bevolking en de meeste bedevaarders misschien even onverstaanbaar maakte. Zijn preken waren bedoeld om de mensen dichter bij de eucharistieviering te betrekken. Het volk hield zich tijdens de mis, waarvan ze nauwelijks iets konden begrijpen, enkel bezig met het doen van hun devoren. Ze baden een rozenkrans of een rozenhoedje, of hielden zich in stilte bezig tot ze het belletje hoorden rinkelen voor de consecratie. Te communie gaan was enkel voorbehouden aan de clerus. Het volk was alleen visueel getuige van het lichaam en bloed van Christus.
De derde grote pijler die voor Boeckaert belangrijk was, was een degelijke vorming en gemeenschap van priesters. Hoe kon hij een bedevaartsoord van zulk een grootorde en internationale uitstraling uitbouwen zonder achter zich een organisatie te hebben van priesters die samen met hem de dagelijkse taken van zielzorg en herderschap op zich konden nemen. Het zou echter nog enkele jaren duren vooraleer hij een idee uitbroedde dat volledig aan die vereisten voldeed.

Naarmate de bouw van de kerk vorderde, bleef de groei van de stad Scherpenheuvel niet achterop. In mei 1614 besloot het stadsbestuur over te gaan tot een stedelijke grensafbakening en definitieve afscheiding van Zichem. Maar voor Zichem zou dit een behoorlijk verlies aan belastingsinkomsten betekenen. Bovendien merkten de burgemeester en schepenen van Zichem op dat Scherpenheuvel verplicht was een derde van de lasten en onkosten te blijven betalen. Zo was er bijvoorbeeld een garnizoen dat moest onderhouden worden, omdat het bescherming bood aan beide steden.
Maar de burgemeester van Scherpenheuvel, die geen vaste wedde had, maar zelf zijn rekening maakte en verloond diende te worden naar gepresteerd werk, schreef in een brief aan een collega: ‘Wat hebben wij met jullie gemeen?. Wij zijn van jullie wettelijk afgescheiden, zonder voorwaarde jullie in een derde deel te ontlasten. Wat uitstaans hebben wij met jullie schulden?’ Het geschil raakte pas dertien jaar later definitief opgelost. Nu ja, definitief. Zelfs anno 2011 is er nog wrevel tussen de inwoners van Zichem en Scherpenheuvel. De kans dat het ooit helemaal overwaait, is dus bijzonder klein.

Pastoor Boeckaert sprokkelde aalmoezen bij elkaar om de bouw aan de gang te houden. Ondanks zijn jeugdige leeftijd, merkte Boeckaert de gevolgen van zijn kopzorgen. Zijn gezondheid leed eronder. De onaflatende stress, een drukkend verantwoordelijkheidsgevoel en een natuurlijke aanleg tot piekeren ondermijnden zijn nachtrust. De enige manier waarop hij de zware druk het hoofd kon bieden was het opzetten van een betere organisatie.
In de winter van 1616 schreef hij een reglement met 120 bepalingen om het bedevaartsoord op efficiënte wijze te structureren. Alles wat ook maar van ver of dichtbij betrekking had op het dagelijkse verloop en de praktische beslommeringen van zijn kerkgemeenschap, zette hij in dat reglement. Inclusief de aanstelling van tweetalige zielzorgers, die alles in goede banen moesten helpen leiden, van de biecht, over het toedienen van de sacramenten, tot het onthaal en de huisvesting van de pelgrims. Aan de aartshertogen vroeg hij om een ordonnantie uit te vaardigen die de productie van heiligenbeeldjes en paternosters voor eens en altijd onder zijn toezicht moest plaatsen. Op die manier maakte hij definitief komaf met de wildgroei van namaakartikelen rond de kerk. Beeldjes en paternosters werden voortaan enkel nog gemaakt en verkocht door de kerkfabriek zelf. Andere religieuze voorwerpen, zoals medailles, bidprentjes en vaantjes zouden later de markt overspoelen.
Omdat het bedevaartsoord een gevarieerd samenraapsel van mensen aantrok, die allemaal naar Scherpenheuvel kwamen om te bidden, maar in de meeste gevallen ook om iets te offeren, gebeurde het steeds vaker dat er enkelingen rond de kerk hingen met minder edele bedoelingen. Diefstal en oplichterij was intussen schering en inslag op de Brabantse heuvel. Om dit soort van misdaad het hoofd te bieden, en de criminele elementen buiten te houden, besliste het stadsbestuur in 1620 om over te gaan tot de bouw van vestingen.

Nu er wat meer volk over straat loopt, en ik minder opval, wandel ik rond om een kijkje te nemen hoe het met die vestingen gesteld is. Scherpenheuvel bestaat uit niet veel meer dan enkele straten, waarvan ik weet hoe ze in mijn tijd heten, maar die hier ongetwijfeld een andere naam hebben. Ik merk meteen op dat zeven jaar na de start van de bouw, de vestingen van opgehoopte grond en zand, met daarop houten palissaden, nog niet overal klaar zijn. Ik probeer de huizen te tellen. Zowel de stenen als de lemen huizen. Er staan een paar gebouwen die ik herken uit mijn tijd. Stel je voor. Staan die hier dan echt al zo lang? Verder herken ik niets. Ik vind het vreemd om grote hoven, hooizolders en vee te zien in het midden van Scherpenheuvel. In sommige straten ruikt het naar koeienmest en lopen de kippen te kakelen op straat. In mijn tijd staat alles hier volgebouwd en lijken de straten twee keer zo smal. Hoeveel mensen zouden hier nu al wonen? Ik schat een vierhonderdtal. Misschien moet ik het eens aan iemand vragen. Zou ik naar het stadhuis durven gaan? Daar moeten ze dat toch weten. Ik wandel tot voor de deur van een klein gebouw op wat later het Isabellaplein zal worden. In 2012 staat op deze plaats een van de vele restaurants voor dagtoeristen. Ik durf de deur niet openduwen.

Het reglement hielp de slapeloze nachten van Boeckaert maar tijdelijk verlichten. Tot zijn grote spijt was zijn vriend Mathias Hovius plots overleden, en tot overmaat van ramp kwam hem ter ore dat ook de gezondheid van aartshertog Albrecht snel achteruit ging. Dat feit baarde hem verschrikkelijke zorgen.
Albrecht had nooit helemaal kunnen gedijen in het koude en vochtige klimaat van de Lage Landen. Veel liever was hij in het warme Spanje gebleven, waar hij geen last had van zijn gewrichten. Naarmate de jaren vorderden en Albrecht stilaan ouder werd, kreeg hij last van verschrikkelijke jichtaanvallen in zijn tenen, enkels en knieën. Aanvallen, die in onze tijd perfect behandelbaar zouden zijn, maar die Albrecht in 1621, hij was bijna 62 jaar oud, fataal werden.
Hij kwam in juni van dat jaar voor de laatste keer op bedevaart naar Scherpenheuvel. Zijn artsen raadden hem de tocht ten stelligste af, maar hij wist dat voor hem het einde nabij was, dus wuifde hij de waarschuwingen met onverschilligheid weg. Hij kon ook zijn geliefde Isabella overtuigen dat hij nog liever aan de voeten van ons Liefvrouwke stierf dan in zijn muffe slaapkamer van het Paleis op de Koudenberg in Brussel. Maar die genade was hem niet gegund. Na het bezoek aan de onafgewerkte kerk en een bewogen finale hulde aan Onze Lieve Vrouw van Scherpenheuvel, keerde hij naar Brussel terug, waar hij op 13 juli zijn laatste adem uitblies, en Isabella een gebroken vrouw achterliet.
Boeckaert was in alle staten. Wat moest hij beginnen zonder de onvoorwaardelijke steun van de aartshertogen? Wat was Isabella van plan? Zou zij terugkeren naar Spanje en haar ooit zo geliefde Scherpenheuvel aan haar lot overlaten? Of zou zij verder regeren en haar droom tot een goed einde brengen? En hoe moest het verder met de Zuidelijke Nederlanden, nu het Twaalfjarige Bestand was beëindigd en de vijandigheden opnieuw in alle hevigheid losbarstten? Moesten de zuidelijke provinciën terug onder de bevoegdheid van Spanje, nu de aartshertogen er niet in geslaagd waren een erfgenaam te produceren?

Wat de persoonlijke keuzes van Isabella ook waren, pastoor Boeckaert kreeg tot zijn opluchting al snel in de gaten dat de aartshertogin haar nood en steun aan het inmiddels grootste bedevaartsoord van de Zuidelijke Nederlanden nooit zou opgeven. De kerk was nog steeds niet voltooid, en het werk verliep moeizaam. Maar nog moeilijker was de druk van de steeds groter wordende stroom pelgrims, die het Mariaoord aandeden in de hoop verhoord te worden. Eén pastoor en drie onderpastoors konden onmogelijk de nood lenigen van zoveel duizenden mensen tegelijk. Het plan waarop Boeckaert al enkele jaren broedde, begon stilaan vaste vorm aan te nemen in zijn hoofd. Vraag was of Jacobus Boonen, de nieuwe aartsbisschop van Mechelen, hem zou willen steunen in zijn opzet. Boeckaert, die zijn tanden intussen al zeer diep in Scherpenheuvel had gezet, zou zich zeker nu niet van zijn pad laten afleiden.
In Italië was er een soort van gemeenschap van seculiere priesters ontstaan, waarin Boeckaert heil zag voor Scherpenheuvel. Een losse samenlevingsvorm van mannen die zich wijdden aan het godsdienstige leven, zonder zelf religieuze geloften af te leggen. Ze noemden zichzelf Oratorianen.
Boeckaert zag in de oprichting van zo’n gemeenschap in Scherpenheuvel de lang gezochte manier om het tekort aan mankracht op te lossen. Hij ging met zijn idee naar Isabella, die in 1624 toestemming gaf om een Oratorium toe te laten in het bedevaartsoord. Op 13 maart mocht Boeckaert, tot zijn grote opluchting en fierheid, in het aartsbisschoppelijke paleis de oprichtingsbrief ondertekenen.
Meteen werd van start gegaan met de bouw van het Oratorium, in de diepte achter de kerk. Er werd een sober vierkant gebouw opgetrokken. Een grote tuin, waar groenten en vis werden gekweekt, omsloot het symmetrische Oratorium. In de linkervleugel bouwden men de vertrekken van de Oratorianen, en in de rechtervleugel de vertrekken van de aartshertogin. Tot een van deze kamers zal ik straks worden toegelaten, om in audiëntie met haar een kort gesprek te voeren.
Toen de eerste Oratorianen hun intrek namen in hun nieuwe klooster, niet lang voor de voltooiing van de kerk, droeg aartsbisschop Boonen het bestuur van de parochie aan hen over. Boeckaert, die dus in theorie geen parochiepriester meer was, hield toch de leiding van het bedevaartsoord stevig in handen, zij het voortaan als proost van het Oratorium.

Naarmate de vervollediging van het heiligdom naderde, steeg ook de spanning in de straten van Scherpenheuvel. Zou er een groot feest worden georganiseerd om de kerk in te huldigen? Bleef er nog wel een rijksdaalder over om een praalviering te bekostigen?
Terwijl ik door de straten van mijn stad wandel en mij tussen de groeiende menigte wurm om aan een kraampje een stuk vers gebakken brood te kopen en mijn grootste honger te stillen, voel ik de opwinding die zich van de mensen heeft meester gemaakt. De toestroom van pelgrims is intussen zo groot, dat het stilaan zwart ziet van het volk. Als ik mij nu niet onmiddellijk in de richting van de kerk begeef, kom ik ongetwijfeld vast te zitten in de menigte, en zal ik geen getuige zijn van de aankomst van de Infante Isabella en haar gevolg. Gelukkig ben ik bij de weinigen die worden toegelaten tot de besloten hof. Ik zal over enkele ogenblikken door de ingang wandelen, en voor het eerst een blik werpen op het interieur van de kerk van Onze Lieve Vrouw van Scherpenheuvel op de dag van haar inhuldiging, op het houten beeldje van Maria dat ik vijftig jaar geleden aan de eikenboom zag hangen, en op de zo bezielde pastoor Boeckaert, die met vaste stem en de krop in de keel voor het eerst de hoogmis zal vieren, om zijn kerk en haar hoogaltaar in te wijden.

Lees ook: De Madonna's van Scherpenheuvel (7)

*De Madonna’s van Scherpenheuvel is een historische fictie. Sommige feiten zijn geschiedkundig correct, andere zijn ontsprongen aan de levendige fantasie van de auteur.

De Madonna's van Scherpenheuvel (5)*

2011-12-18T12:43:00.017+01:00

-- Gesprekken tussen waan en werkelijkheid --

Isabella - 6 juni 1627

Deel 1

Bijna vijftig jaren gingen voorbij sinds mijn laatste bezoek aan de heuvel met de eikenboom. Het heeft lang geduurd eer ik daar helemaal van bekomen was. Het gebeurt niet elke dag dat een mens met haar neus op de pijnlijke feiten van het prilste verleden van haar eigen dorp wordt gedrukt, laat staan ook nog eens oog in oog komt te staan met hartpijn en miserie in hoogt eigen persoon.
Vandaag ben ik van plan om er een heel andere dag van te maken. Ik zal om te beginnen geen kilometers te voet moeten afleggen in de ijzige kou. Het is lente, en ik ben niet van plan om ver te wandelen. Bovendien heb ik me voor deze reis ook beter voorbereid. Om te beginnen geen jeansbroek aangetrokken, maar een lange rok. Het voelt wat vreemd aan, maar ik ben ervan overtuigd dat ik minder uit de toon val. Ook ben ik niet alleen. De heuvel veranderde de afgelopen vijftig jaar drastisch van uitzicht. Nu wonen hier mensen en staan er gebouwen. Indrukwekkende gebouwen. Eén ervan staat centraal en is het brandpunt van alle devotie op deze bijzondere plek. Maar ik ga nog niet te veel verklappen, want daarmee loop ik op het verhaal vooruit. Het zou zonde zijn nu al een blik te werpen op het tafereel dat ik voor mij zie. Het loont nochtans meer dan de moeite. Eerst ga ik nog wat van de geschiedenis vertellen.

Na het Beleg van Zichem in 1578 door Alexander Farnese, toen het Brabantse dorp van Willem de Zwijger verlost werd van de calvinisten en weer tot een rooms-katholiek oord werd hersteld, was het leed van de Zichemnaars nog lang niet geleden. Ze bleven nog enige tijd de speelbal van Spanjaarden en Geuzen. Het einde was niet in zicht. Elders in de Zuidelijke Nederlanden was het niet anders. Vele grote steden kozen de kant van de calvinisten, en koning Filips II had zijn handen vol met de strijd tegen de protestantse reformatie.
In 1581 ging het plots van kwaad naar erger. De Noordelijke Nederlanden beslisten om Filips II te verwerpen als hun koning, en verklaarden zich op 26 juli onafhankelijk in de Acte van Verlatinghe. Ook Vlaanderen en Brabant werden in deze acte onafhankelijk verklaard van Spanje, maar de Spaanse troepen slaagden erin toch grote delen van dat grondgebied te heroveren.
Symbool van de hardnekkigheid waarmee de protestanten vasthielden aan hun vastberadenheid om ook Vlaanderen mee te slepen in hun verhaal werd de stad Oostende, strategisch gelegen aan de Noordzee. Oostende sloot zich resoluut aan bij de Geuzen, en zo begon de uitbouw van de vestingstad.
Vijf jaar na het Beleg van Zichem, in 1583 ondernam Alexander Farnese een poging om ook het verzet van Oostende te breken. Tactisch en roekeloos als hij geweest was in Zichem, de verdediging van de kuststad bleek al gauw te sterk voor de jonge Spaanse veldheer. Na drie dagen staakte hij zijn poging. Het was zinloos. De polders rond Oostende, die door het breken van de dijken dagelijks met het getij onderliepen, vormden een natuurlijke barrière rond de stad, en zouden een aanval en een invasie nog jarenlang verhinderen. Intussen groeide Oostende in sterkte, en leek het erop dat het voorgoed in handen van de protestanten zou blijven.

In 1595 stelde Filips II tot ieders verbazing zijn neef Albrecht aan tot landvoogd van de Nederlanden. Aartshertog Albrecht van Oostenrijk was 36 jaar en de zoon van Filips zus Maria en van Maximiliaan II, keizer van het Heilige Roomse Rijk. Hij bracht zijn kindertijd door in Wenen, sprak vloeiend vijf talen en was voorbestemd voor het priesterschap. Toen hij 11 jaar was, stuurde zijn streng katholieke moeder hem naar het hof van zijn oom, om zijn opleiding te vervolledigen en zijn Spaans te oefenen, maar vooral ook om hem te beschermen tegen de mogelijke protestantse invloeden van zijn leermeesters in Oostenrijk. Albrecht werd op jonge leeftijd tot kardinaal benoemd en hij zou aartsbisschop van Toledo zijn geworden, ware het niet dat zijn oudere broer, Ernest van Oostenrijk, plots kwam te overlijden.
Was het de voorzienigheid die de hand had in de gebeurtenissen? Niemand zal het ooit weten. De diepgelovige Albrecht werd door zijn oom Filips van de ene dag op de andere benoemd tot landvoogd van de Nederlanden. Hij verhuisde prompt naar het kille, koude Brussel, waar hij de rest van zijn dagen zou doorbrengen. Devoot als hij was, besloot Albrecht voor zijn geestelijke versterking op bedevaart te gaan naar enkele van de belangrijkste bedevaartsoorden in de omgeving. Onze-Lieve-Vrouw van Laken en Halle lagen voor de hand, gezien hun nabijheid. Maar al gauw kwam hem het bestaan ter ore van een plek in de baronie Diest, in het kleine dorpje Zichem, waar de Heilige Maagd als middelares voor meer genezingen en wonderen zorgde dan elders in de Nederlanden. Hij bezocht de heuvel met de eikenboom voor het eerst in 1596, waar hij knielde voor het beeldje van Maria.
Hij bad voor innerlijke kracht en vastberadenheid om weerstand te bieden aan de onaflatende druk van de protestantse opmars. Hij dankte God voor zijn opdracht en voor het vertrouwen dat zowel Hij als de koning van Spanje in hem stelde. En stiekem, heel stiekem, smeekte hij de Heilige Moeder Gods ook voor verlichting van zijn eenzaamheid. Want nu hij niet langer zijn leven hoefde door te brengen als priester, en hij dus ook niet meer verplicht was zijn gelofte van kuisheid na te komen, begon de gedachte aan een vrouw hem stilaan als muziek in de oren te klinken.

Zijn gebeden werden verhoord. Groot was zijn verbazing toen koning Filips II op zijn sterfbed hem de hand van zijn dochter aanbood, de Infante Isabella. Zij was de oogappel van haar vader, het kind dat op alle vlakken het meest op hem leek, zijn kind met zijn derde vrouw, Elisabeth, de dochter van de Franse koning. Elisabeth stief niet lang na de geboorte van Isabella en liet een grote leegte achter in het hart van haar gemaal.

De kleine Isabella was een pienter meisje, en werd opgevoed door de nieuwe vrouw van haar vader, Anna van Oostenrijk. Anna was ook een kind van Maximiliaan II van Oostenrijk, en de grote zus van Albrecht.
Isabella leerde haar neef Albrecht al kennen toen ze nog een kind was, toen hij aan het hof van haar vader kwam wonen. Terwijl de twee kinderen opgroeiden, vonden ze op jeugdige leeftijd een zielenverwantschap in hun diepe vroomheid. Isabella’s hand was beloofd aan Albrechts broer Hendrik, maar toen deze stierf, en Albrecht gedwongen werd zijn kap over de haag te smijten en in de voetsporen van zijn broer te treden, was het bijna logisch dat hij zijn bruid er ook bij kreeg. Hij aanvaardde haar met vreugde.

Op 18 april 1599, zeven maanden na het overlijden van Filips II, stapten Albrecht en Isabella in het huwelijksbootje. Hij was 40 jaar en zij 33. Albrecht werd die dag ook geadeld tot ridder van het Gulden Vlies, door zijn schoonbroer, de twintigjarige Filips III, die intussen de koning van Spanje was geworden. Enkele maanden voor zijn dood had Isabella’s vader, in een opflakkering van zowel wanhoop als edelmoedigheid, de Acte van Afstand ondertekend, waarin hij de Nederlanden afscheidde van de Spaanse troon en als huwelijksgeschenk beloofde aan zijn dochter. In concreto ging het enkel nog over de Zuidelijke Nederlanden, gezien de onafhankelijkheidsverklaring van de Noordelijke gebieden. Op deze manier wilde Filips in de resterende delen van de Nederlanden het katholieke geloof beschermen. Voorwaarde was wel dat Isabella en haar gemaal enkel de heerschappij mochten behouden indien er een erfgenaam was. Zonder erfgenaam moesten de gebieden worden teruggebracht onder de vleugels van de Spaanse troon. Dankzij dit geschenk werd aartshertog Albrecht, in naam van zijn gemalin, soeverein van de Nederlanden.

Er volgde een feestelijk intrede in Brussel in het najaar van 1599. Albrecht installeerde zijn bruid in het Paleis op de Koudenberg in hartje Brussel. Deze plaats werd de centrale zetel van hun macht. Hij smeet zich met volle overgave op zijn nieuwe taken. Ook al was hij geen groot strateeg, toch besliste hij om een einde te maken aan de groei en bloei van de ketterse macht in Oostende. Hij begon in 1601 aan het beleg van de stad, en kreeg een half jaar later bijval van de Spaanse koning, die hem 9000 soldaten stuurde, onder leiding van Ambrogio Spinola, een krijgskundige en tacticus. Bedoeling was de Geuzen uit te hongeren, iets wat niet helemaal lukte, omdat bevoorrading van wapens en voedsel gedeeltelijk mogelijk bleef via de zee. Toch zette Spinola onaflatende druk op de stad, en al na een jaar werd het de protestanten duidelijk dat Albrecht niet van plan was zijn greep te minderen. De Geuzen haalden woedend uit naar andere steden in Vlaanderen, en probeerden zo de brute kracht van Spinola te verdelen over verschillende fronten. Hun tactiek wierp weinig vruchten af. Het beloofde een beleg van lange adem te worden, waarin tienduizenden soldaten en inwoners van Oostende om het leven kwamen door verminking, ziekte en ontbering, en de stad tot op de grond verwoest werd.

Intussen zette de volksdevotie op de heuvel met de eikenboom zich onverminderd verder. Sinds de terugkeer van het Mariabeeldje in 1587 was de toestroom van kreupelen, blinden en zieken gestadig toegenomen. Soldaten van de kampementen in de omgeving hadden de faam van het Liefvrouwke van de eikenboom al uitgedragen naar alle windstreken, en er waren dagen waarop duizenden mensen kwamen bidden voor genezing. Ze trotseerden weer en wind, want er was nergens in de buurt een huis te bekennen, geen herberg of slaapplaats, geen enkele eetgelegenheid.
De toestroom van zoveel gelovigen bracht de integriteit van de plaats, en vooral ook de veiligheid van het Mariabeeld in gevaar. Godfried Van Thienwinckel, nog steeds pastoor van Zichem, besliste dat het nodig was om een kleine houten kapel te bouwen waarin hij het beeldje kon onderbrengen, om het te beschermen en bewaren. Hij deed dit met toestemming van de aartsbisschop van Mechelen, Matthias Hovius. Tijdens de vasten van 1602 liet hij een stielman uit Zichem een bedehuisje optrekken van een meter vijfenzeventig op anderhalve meter. Het stond in de schaduw van de boom, had vier kijkgaten en een deurtje, en op het lage dak stond een houten kruis. Een maaksel uit planken van twee keer niks, dat toch de bescheiden belofte in zich droeg van een grote toekomst voor deze scherpe heuvel.

De daaropvolgende twee jaar werd cruciaal voor de geschiedenis van zowel de Zuidelijke Nederlanden als de heuvel met de eikenboom. Hun lot werd op merkwaardige wijze onlosmakelijk met elkaar verbonden. Aartshertogin Isabella speelde daarin een persoonlijke rol. Zij bezat namelijk een buitengewoon inzicht in de economische en politieke situatie in de Nederlanden. Voor haar was de heerschappij van haar man over deze gebieden niet enkel een politieke verantwoordelijkheid, maar ook een religieuze zending. En om die reden zou de scherpe heuvel nabij Zichem een beslissende plaats innemen in haar strategie.
In 1603 volgden de evenementen elkaar snel op. Vlak na Nieuwjaar, op 3 januari, brachten enkele schepenen uit de omgeving van Zichem een bezoek aan het kapelleke. Na een vergadering besloten ze gaan te bidden aan de voeten van ons Liefvrouwke. Het beeldje van 30 cm hoog en 11 cm breed stond op een altaar in een kleine nis. Tijdens het bidden merkte een van de schepenen dat er een rode druppel parelde op de lippen van Maria. Hij veegde de druppel af met zijn vinger, en stelde tot zijn verbazing vast dat het bloed was. Drie keer rolde er een druppel bloed uit de ogen van het beeldje. De vijf schepenen waren zwaar geëmotioneerd door hun ontdekking, en legden ’s anderendaags een verklaring af onder eed. Philip Numan, griffier uit Brussel, was door aartsbisschop Hovius aangesteld om de mirakelen en genezingen rond de eikenboom te onderzoeken. Naast de tranen van bloed tekende hij 49 goedgekeurde genezingen op van blindheid, kreupelheid, beroerte, gezwellen, breuken, verlamming, vallende ziekte en andere fysieke kwalen, gebreken en ziektes. Dankzij deze kerkelijke bekrachtiging steeg de faam van Onze-Lieve-Vrouw van de scherpe heuvel zienderogen.
Het houten kapelleke bleek ook heel snel ontoereikend. De mensen konden het beeldje van ons Liefvrouwke niet meer met eigen ogen aanschouwen. Het bedehuisje was gewoon veel te klein. Van Thienwinckel ging op zoek naar geld voor de bouw van een grotere, stenen kapel, waar de Heilige Maagd een waardige plaats zou krijgen, en waar hij de eucharistie zou kunnen vieren in aanwezigheid van de pelgrims. In juli werd, vlak naast de eik en de houten kapel, de eerste steen gelegd van een stenen kerkje.
De devotie bleef toenemen De druk die de stroom van wanhopigen met zich mee bracht was nauwelijks draagbaar. Met de bedevaarders kwamen ook de eerste commercanten, die de eerste houten en lemen huisjes optrokken in de buurt van het kapelleke. Zij boden tegen betaling onderdak en de occasionele maaltijd aan de passanten. De groei van het aantal huisjes en herbergen hield gelijke tred met de stijging van het bezoekersaantal.

Intussen hadden Albrecht en Ambrogio Spinola nog steeds hun handen vol met het beleg van Oostende. Ook al losten ze hun greep op de stad niet, toch slaagden ze er niet in de situatie te forceren. Tot overmaat van ramp beslisten de Geuzen om ’s Hertogenbosch aan te vallen, in de hoop de troepen van Spinola sterk te verdelen en het beleg te breken. Albrecht was in alle staten van wanhoop. Zou hij nu wel kunnen stand houden? In zijn vertwijfeling bad hij vurig tot Onze-Lieve-Vrouw, en terwijl hij dit deed, herinnerde hij zich plots de scherpe heuvel nabij Zichem, waar hij zeven jaar eerder gebeden had aan de voeten van een klein houten Mariabeeldje dat aan een eikenboom genageld hing.
Samen met zijn gemalin Isabella knielde hij uren- en dagenlang neer in godvruchtig gebed in de kapel van hun paleis in Brussel. Ze smeekten Onze-Lieve-Vrouw van de scherpe heuvel voorspraak te doen bij God om zijn soldaten en militaire leiders de kracht te verschaffen het hoofd te bieden aan de agressie van de Calvinisten. Zij maakten een plechtige belofte. Als Spinola erin zou slagen om ’s Hertogenbosch in katholieke handen te houden, dan zouden zij te voet op bedevaart gaan naar de scherpe heuvel. Albrecht trok vol overtuiging naar het front, geruggensteund door zijn diepe geloof.
De overwinning liet niet lang op zich wachten. Drie maanden na zijn vertrek, keerde Albrecht uitgeput, maar extatisch van vreugde terug naar Brussel. Voor hij daar aankwam, maakte hij een omweg langs Zichem, om te knielen bij het beeldje van Maria, dat hem zoveel genade had geschonken. Daar aangekomen stelde hij vast dat er begonnen was met de bouw van een stenen kapel. Onmiddellijk schonk hij een aanzienlijk bedrag aan pastoor Van Thienwinckel, die de bouw en financiering overzag.
Tien dagen later, op 10 november 1603, keerde hij terug naar de scherpe heuvel met zijn gemalin. Voor Isabella was dit bezoek het begin van een altijddurende liefde. In haar leven zou geen enkele dag meer voorbij gaan zonder vrome gedachte aan het Liefvrouwke van de scherpe heuvel.
Isabella en Albrecht brachten de nacht door in Diest, en ’s anderendaags gingen de aartshertogen, zoals beloofd, te voet op bedevaart. Elke stap die Isabella dichter bij de heuvel bracht, leidde haar dichter bij de overtuiging dat deze heilige, uitverkoren plaats een centrale rol zou kunnen spelen in de strijd tegen het protestantisme en de reformatie. Van hieruit, op deze gure plaats in het Brabantse landschap, zou zij de reformatie een onverbiddelijke halt toeroepen en de onvervulde droom van haar vader tot werkelijkheid maken. Omwille van de onweerlegbare kracht en het internationale potentieel van dit bedevaartsoord kon deze plek een baken worden van alle waarden waar zij, Isabella Clara Eugenia, net zoals de rooms-katholieke kerk zelf, echt voor stond.
Maar om haar economische en religieuze droombeeld op gang te trekken, was er vrede nodig. Het eindeloze en afmattende getrek en gesleur tussen katholieken en protestanten zorgde voor zoveel instabiliteit, miserie en hongersnood dat er geen sprake kon zijn van vooruitgang. Om haar ideaal waar te maken, moest er eerst politieke verandering komen. En het was voor die verandering dat zij bad aan de voeten van Onze-Lieve-Vrouw van de scherpe heuvel.

Niet lang na het eerste bezoek van de aartshertogin beslisten de kerkelijke autoriteiten dat de eikenboom moest worden omgehakt. Tot grote ontreddering van heel veel pelgrims, die in het verdwijnen van de boom ook de teloorgang zagen van een onderdeel van de sacrale waarde van de heuvel. Pastoor Van Thienwinckel deed er alles aan om uit te leggen dat er gevaar was voor ongelukken, omdat mensen stukken schors en hout uit de boom sneden en hij daarom dreigde om te vallen. Maar eigenlijk was dat een smoes. Het was precies de sacrale waarde die de boom door de eeuwen heen had verworven die het probleem vormde. Een onderdeel van de protestantse kritiek op het katholicisme bestond er namelijk in dat er teveel verafgoding van heiligenbeelden en andere verheven voorwerpen was. Deze boom stond meer dan wat ook symbool voor de kritiek van de reformatie. Om deze kritiek te weerleggen, zette de kerk de hakbijl in de eeuwenoude eikenboom op de heuvel. Hij werd met wortel en al uit de grond gegraven en in drie grote stukken gekapt. Gelukkig werd het hout niet vernietigd of opgebrand. Eén onderdeel werd aan de aartshertogen geschonken, en van de overige twee werden honderden Mariabeeldjes en Paternosters vervaardigd, die over heel Europa verspreid geraakten. Ook Isabella liet Mariabeeldjes snijden uit haar deel van de eikenboom. Zij schonk de beeldjes aan bondgenoten en vrienden, die ervoor zorgden dat de cultus van Onze-Lieve-Vrouw van de scherpe heuvel ook aan de Europese hoven bekend geraakte.

Op 13 juni 1604, na 11 maanden onafgebroken werk, was de stenen kapel klaar. Het gebouw hield het evenwicht tussen gotiek en vroege barok. Er was een langwerpig schip met aan elke kant vier ramen met spitsbogen. In de voorgevel was er een klein portaal en drie ramen. Het hoge dak was bedekt met leien schaliën, en daarbovenop stond een spitse toren met een klok. Binnen in de kapel was er plaats voor een hoogaltaar en twee zijaltaren. Boven het hoofdaltaar hing een schilderij die geschonken was door prins Filips-Willem van Nassau, de vrome, katholieke zoon van Willem de Zwijger, die Diest en Zichem van zijn vader had geërfd. Helemaal bovenaan, wel drie meter boven de begane grond, was er een nis voorzien. Bij de inhuldiging van de kapel door aartsbisschop Hovius werd het Mariabeeld in processie van de houten naar de stenen kapel gedragen en in de nis geplaatst.
Meteen na de inhuldiging werd een kapelaan aangesteld, die de activiteiten van de kapel in goede banen moest leiden en het bestuur kreeg over de kerkelijke administratie. Hij stond nog steeds onder toezicht van pastoor Van Thienwinckel, die toch niet helemaal gelukkig was met deze aanstelling. Veel liever had hij zelf de leiding gekregen over de nieuwe kapel.
Datzelfde jaar viel het gebouw al meteen een grote ramp te beurt. Protestantse soldaten drongen binnen, sloegen de inboedel kapot en stichtten brand. Gelukkig was het beeldje van Maria tijdig in veiligheid gebracht. De rest van het interieur van de kapel was zo goed al volledig verwoest. Niet lang daarna brak er in Zichem opnieuw een pestepidemie uit. Tweehonderd mensen lieten het leven. Of de twee gebeurtenissen met elkaar verband hielden, weet niemand.

In het najaar van 1604 slaagde Ambrogius Spinola erin het verzet in Oostende te breken en de stad te zuiveren van protestantse opstandelingen. Volgens sommige bronnen stierven tijdens de drie jaar van het beleg en de uiteindelijke invasie een totaal van meer dan 150.000 mensen. De stad bleef totaal verwoest en wezenloos achter. Door de val van Oostende verloren de Calvinisten voor een groot deel hun greep op de Zuidelijke Nederlanden. Overal werden protestanten voor de keuze gesteld: ofwel katholiek worden, ofwel vertrekken. Dit dreef een kwart miljoen mensen naar het noorden.
De bevrijding van Oostende wekte bij de aartshertogen een diepe dankbaarheid op aan ons Liefvrouwke van de scherpe heuvel, die naar hun gevoel de hand had gehad in de overwinning. Isabella schonk aan de kapel een zilveren schotel, waarop te zien is hoe aan Albrecht de sleutels van de stad Oostende overhandigd worden.

De nederzetting rond de stenen kapel groeide zienderogen. De drank- en eetgelegenheden schoten in het wilde weg als paddenstoelen uit de grond. Algauw was duidelijk dat er orde op zaken moest gesteld worden in deze chaotische en onstuitbare expansie. Maar om de aanleg van straten en beplanting in het dorp te kunnen bekostigen, moest er geld zijn. Dat geld kon toen, net zoals vandaag, gehaald worden bij de sukkelaars die met hard werken probeerden hun boterham te verdienen.
Op dat ogenblik gebeurden er een aantal dingen, die de geschiedenis van dit Brabantse dorp voor altijd zou veranderen. Albrecht besliste om Scherpenheuvel, zoals het dorp in de volksmond intussen werd genoemd, dezelfde voorrechten en vrijheden te verlenen als de stad Oostende. Dit tot groot ongenoegen van de stad Zichem, dat zich benadeeld voelde door deze plotse, verheven status van het prutsdorp. Maar aangezien prins Filips-Willem van Oranje de nieuwe stad erkende en bekrachtigde, had het Zichemse stadsbestuur geen andere keuze dan zich bij de beslissing van aartshertog Albrecht neer te leggen.
In november 1605 kreeg Scherpenheuvel een burgemeester en schepenen. De eerste ambtsdaad van het gloednieuwe stadsbestuur was de benoeming van een stadsontvanger, die een brood- en wijnbelasting moest innen voor de aanleg van straten en beplanting in Scherpenheuvel. Er werd vlak bij de kapel ook een huisje gebouwd dat dienst deed als winkel voor de verkoop van vaandels, medailles, Mariabeeldjes en boeken. Deze inkomsten kwamen op de rekening van de kerk terecht. Pastoor Van Thienwinckel was er het hart van in dat er op deze rekening het eerste jaar al winst geboekt werd.

Toen paus Paulus V, op verzoek van Isabella en Albrecht, op 16 september 1606 aan de bedevaarders van Scherpenheuvel een volle aflaat verleende, was het hek helemaal van de dam. Om de pauselijke aflaat te verdienen gebeurde het dat 20.000 pelgrims tegelijk in Scherpenheuvel aanwezig waren. Honderden kampvuren verlichtten ’s nachts de velden en bossen rond de heuvel, omdat er voor al deze mensen onmogelijk slaapgelegenheid kon worden gecreëerd. Kreupelen, blinden, zieken, wanhopigen, ze kropen, strompelden en sleurden zichzelf de heuvel op, om in de intussen veel te kleine kapel hun devoren te doen.
Het werd snel duidelijk dat de bouw van een betamelijker gebedshuis voor Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel zich opdrong. Isabella zag eindelijk haar kans om met de bouw van een grootse en majesteitelijke kerk het religieuze zwaartepunt van de Zuidelijke Nederlanden naar deze heuvel te brengen. Op 28 april 1607 vaardigden de aartshertogen een soevereine instructie uit tot de bouw van een monumentale kerk die voor eens en altijd zou voldoen aan de eisen van het grootste en meest belangrijke bedevaartsoord van de Nederlanden.

Lees ook: De Madonna's van Scherpenheuvel (6)

*De Madonna’s van Scherpenheuvel is een historische fictie. Sommige feiten zijn geschiedkundig correct, andere zijn ontsprongen aan de levendige fantasie van de auteur.

De Madonna's van Scherpenheuvel (4)*

2011-12-01T11:17:00.039+01:00

-- Gesprekken tussen waan en werkelijkheid --

Nieke - 12 december 1587

Deel 3 – Het interview

Terwijl ik het armetierige erf van de hoeve van de Loobosch opwandel, slaat de galsterige stank van beesten en mensen mij in de neusgaten. Als deze bevroren geur in het putteke van de winter al tot mij doordringt, hoe moet dat hier dan in de zomer ruiken? Een schurftige oude hond blaft naar mij zonder veel overtuiging. Hij is vastgebonden met een dikke koord, waar hij niet aan trekt. Hij weet dat het toch nutteloos is. In gedachte hoor ik mijn grootvader zeggen: ‘Die ligt hier om de armoei van ’t geleeg te bassen.’ En armoede is hier genoeg. Ik durf er nauwelijks aan denken welk een honger deze mensen al hebben geleden in hun leven.

Nieke staat me op te wachten in het deurgat. Ze blaakt van gezondheid, zoveel is duidelijk. Dat op zich is al een mirakel, gezien de omstandigheden. Ondanks het koude weer, draagt ze korte mouwen. Haar versleten, bruine rok is aan een kant opgebonden, om het ergste vuil en nat te vermijden. Ik zie een slank been met een smalle enkel. Ze is op blote voeten, die beter tegen de kou bestand zijn dan de ijsblokken in mijn wandelschoenen, die ik anderhalve kilometer geleden al niet meer duidelijk kon onderscheiden van de rest van mijn lichaam. Haar lange blonden haren zijn bij elkaar gebonden en ze heeft een sjaaltje op haar hoofd. Nieke heeft een natuurlijke en overtuigende schoonheid die mij even van de wijs brengt. Met ernstige, helblauwe ogen staart ze me aan, hoge wenkbrauwen gefronst. Toch verraadt de lichte glimlach op haar volle lippen een vermakelijke gedachte.
‘Gij hebt een broek aan gelijk ne vent,’ roept ze me toe, en zonder haar blik van mij af te wenden, roept ze ook naar haar volk in het huis: ‘Moe, va, komt ’s zien wat ze hier op ‘t geleeg smijten!’ Ze lacht haar verbazend witte tanden bloot.

De tafel waar we aanzitten heeft goede en slechte tijden gekend. Voor ik mijn papieren neerleg, veegt Nieke met een grote armzwaai de kruimels op de grond. Een magere bruine kip, die in de hoek van de kamer zat te slapen, springt kwiek en hoopvol recht, maar haar enthousiasme wordt meteen getemperd door een fikse uithaal van Nieke’s voet. Het vuur brandt en daar ben ik niet rouwig om. Langzaam begin ik te ontdooien. Een tas thee zou nu op zijn plaats zijn, maar die gedachte veeg ik even snel weg als Nieke de kruimels. Er zal mij hier niets worden aangeboden. Boer Tuur en zijn Anna zitten vol argwaan bij de haard, Nieke heeft plaatsgenomen tegenover mij, het kind aan de borst. Op mijn gemak ben ik hier allerminst. Ik zit in een vreemde omgeving, met vreemde mensen, in een tijdperk dat ik niet kan begrijpen. Ook de taal is een hele aanpassing, en ik weet nu al dat ik bij het uitschrijven van mijn interview een vertaling zal moeten maken naar moderner Nederlands.

Ik haal diep adem en stel mijn eerste vraag.

Kunt gij u nog de dag herinneren, Nieke, toen het Mariabeeldje van de eikenboom verdween?

Wat vraagt gij mij nu?
(lacht)
Natuurlijk weet ik dat nog. Ik was tien jaar en ‘t was precies of de wereld kwam op z’n einde. Al jaar en dag had dat beeldeke daar gehangen, en nu ineens was ‘t weg. Kent ge de geschiedenis van dat beeldeke niet? Ge weet misschien niet goed wat hier allemaal gebeurd is. Awel, ik zal ’t u vertellen, zie.
Heel lang geleden, toen de dieren nog konden spreken, stond die boom hier ook al. Het is te zeggen, konden spreken... ik bedoel dat niet letterlijk, he, begrijp me niet verkeerd. Ons moe zegt altijd dat die boom toen al heilig was. Niet heilig zoals Jezeke heilig is, maar bezonder. Ze zegt dat nu nog altijd, ons moe, want zij gelooft niet in Jezeke, en ook niet in ons Liefvrouwke. Een doodzonde is het, maar wat wilt ge dat ik daar aan doe? Ze is mijn moeder, en ik heb er geen ander.
Op nen dag heeft daar iemand een postuurke van ons Liefvrouwke in den eikenboom gehangen. Niks bezonder, zoudt ge zeggen, maar toen dat postuurke daar al honderd jaar of meer aan de boom hing, was het er op een dag ineens uitgewaaid. Wat op zich al vreemd was, want het was goed vastgenageld en het waaide niet eens zo hard. Toch was het tegen de grond getotterd en Goddank niet gebroken.
Op een gegeven moment kwam een knecht van een van de boeren van de streek voorbij de boom en zag hij ochot ocharme ons Liefvrouwke op de grond liggen. Dus raapte hij haar op. Hij zal zijn eigen niet kunnen inhouden hebben, peins ik, want ja, wie wil nu ons Liefvrouwke zomaar op de grond zien liggen. Nu is alleen de vraag, wat was hij ermee van plan? Sommige mensen zeggen dat hij het wilde mee naar huis nemen, en anderen denken dat hij het terug in de boom wilde hangen. Awel, ik weet niet welke uitleg de juiste is, maar van de moment dat hij het postuurke in zijn handen had, gebeurde er iets dat ge niet zoudt verwachten. Die knecht, die waarschijnlijk ne sterke vent was, bleef ineens stokstijf staan. Hij kon begot zijn armen en benen niet meer bewegen. Sterk of niet, hij kon niks of niemendal nog bewegen. Stel je eens voor wat dat is. Dat moet verschietachtig zijn, zenne.
De tranen rolden in dikke druppels over zijn gezicht. Want hij moest peinzen aan zijn zieke vrouw, die hij thuis te bed had liggen. Het was voor haar dat hij wilde komen bidden bij de Maria van den eikenboom. Het was nen halve zot, die knecht, maar ja. Uuuuren heeft hij daar gestaan, stokstijf, tot zijne baas hem is komen zoeken. Die wilde hem een pak rammel geven, omdat de schapen allemaal weggelopen waren. Ja, die waren niet blijven rondhangen, he, dat kan je wel denken. Hoe zoudt ge zelf zijn? Die waren schampavie.
De boer pakte dat postuurke uit de handen van zijne knecht en hing het rappekes terug in den eikenboom. Uit schrik van onze Lievenheer, want van ons Liefvrouwke had hij minder schrik. En ge moogt het geloven of niet, de seconde dat dat postuurke terug in de boom hing, had de knecht terug macht over zijn armen en benen. Hij viel op zijn knieën en begon luiddop te bidden. Dat moet nogal een spektakel geweest zijn. De boer wilde hem een mot geven, maar in ’t bijzijn van ons Liefvrouwke durfde hij niet.
Awel, ’t is dat beeldeke dat gepikt is uit de boom toen als ik tien jaar was. Ik heb toen gebleit als een kieke, dat durf ik gerust toegeven.

Wie had dan dat beeldje meegenomen?

Ja, die Geuzenhonden van ’t noorden natuurlijk. Wat is dat nu voor een stomme vraag. Die hebben hier al ’t een en ’t ander van miserie aangericht. Of hebt ge dat misschien nog niet opgemerkt? Ze hebben dat beeldeke kapotgeslagen. Kunt ge dat nu goed geloven? Wie doet nu zoiets? Dat is heiligschennis. Meneer pastoor, ge weet wel, die van Zichem, heeft gezegd dat die smeerlappen in het heetste vuur van de hel zullen branden voor de rest van de eeuwigheid. Ik hoop het. Ik hoop het echt.

[[Nieke kijkt mij met vlammende ogen aan. Ik twijfel even over mijn volgende vraag, maar stel ze toch.]]

En waarom heeft ons Liefvrouwke die dieven dan ook niet verlamd, zoals de knecht indertijd? Dan konden ze haar niet pikken.

(Stilte)
Hoe moet ik dat nu weten? Daar zal dan wel een goei reden voor geweest zijn, zeker. Ik kan nu toch niet gaan zeggen dat ik weet wat dat er in ons Liefvrouwke hare kop rondspookt. Dat kan vanalles zijn.

[[Ik beslis om een risico te nemen.]]

Zou het kunnen dat de mirakelen aan de eikenboom niet door ons Liefvrouwke worden verricht?

(Langere stilte)
Dat begrijp ik niet. Hoe bedoelt ge, niet door ons Liefvrouwke? Door wie dan wel?

Door de zieke mensen zelf, die zo hard geloven in een genezing dat ze vanzelf beter worden. Door hun eigen gedacht, hun eigen hoop.

(Nieke draait zich langzaam om naar haar ouders, die aandachtig hadden geluisterd naar elk woord. Ze tikt met haar wijsvinger tegen haar voorhoofd.)
Gij vangt geloof ik. Gewoon mensen kunnen toch geen mirakelen doen. Ge hebt wel gelijk dat de mirakelen niet stopten toen er geen beeldeke in de boom hing. Maar ons Liefvrouwke kan mensen genezen zonder dat er daar een postuurke voor in nen boom moet hangen, he. Dat begrijpt ge nu toch zelf.

Maar het beeldje is teruggekomen. Niet het oude, maar pastoor Van Thienwinkel heeft er toch opnieuw eentje opgehangen.

En nog een geluk ook. Want stelt u voor dat we hier door God en ons Liefvrouwke zouden verlaten zijn. Dan zaten wij hier nu niet te klappen, he.
(Lacht)
Ik kan daar met mijn verstand niet bij dat gij dat niet kunt begrijpen.

Wat is er dan precies gebeurd toen je vader je naar de eikenboom droeg?

(Nieke wordt plots heel stil en staart enkele minuten voor zich uit. Haar hele houding en gelaat veranderen. Er komt een serene blik in haar ogen. Wanneer ze spreekt, is alle spot uit haar stem verdwenen.)
Ik was niet zeker wat er gebeurde toen onze va mij oppakte. Dat heeft hij nog nooit gedaan en ik dacht: ’t is nu wel goed en wel gedaan met mij. Ik peinsde dat ik al dood was en dat hij mij naar mijn graf droeg, zo zot was ik van de koorts in mijne kop. Maar hij begon te stappen en bleef maar stappen. Het was precies of het duurde een eeuwigheid. Ik kon niet begrijpen waar hij mij naartoe bracht. Maar stillekesaan begon ik het gevoel te krijgen dat de hitte in mijne kop begon te zakken. En toen wist ik het ineens. Hij brengt mij naar ons Liefvrouwke van den eikenboom! Ge kunt niet geloven hoe groot mijn opluchting was. Ons moe zal wel uit haar kram geschoten zijn, dacht ik er direct achter, maar blijkbaar heeft onze va haar dan toch eens op haar plaats gezet en me naar de boom gebracht.
Toen ik daar aan de voeten van ons Liefvrouwke op de grond lag, kwam er een gelukzalig gevoel over mij. Ik deed mijn ogen toe en zag een hel blauw licht. Precies of ze zat in mijn kop, zo dichtbij en mooi was dat. Onze va zat hardop te bidden. Wat die zot allemaal gezegd heeft, ik zou ermee gelachen hebben, mocht ik niet zo ne schrik gehad hebben om te sterven. Dat hij ongelukkig zou zijn als ik zou dood gaan. Dat hij al een kind verloren had, vroeger, en dat hij geen tweede wilde verliezen, zeker niet zijn enige dochter. Hij was effekes van zijn verstand af, peins ik.
(Kijkt om naar haar vader, die boos rechtstaat en de kamer verlaat.)
Allez, ik moet eigenlijk content zijn dat hij zoveel met me inzit.
Maar op den duur hoorde ik dat gefrazel van onze va niet meer. Ik hoorde precies engelen zingen. Dat suisde door mijne kop, en op den duur voelde ik water over mij lopen. Fris water, gelijk in de beek in de zomer.
Het volgende dat ik wist, was dat ik mijn ogen opendeed en ik hier op mijne strozak lag. Mijne kleine lag naast me en ik ben rechtgestaan, heb die mee gegrabbeld en ben aan ’t vuur gaan zitten om hem van mijn melk te geven. En sabbelen dat hij deed. ’t Was precies of hij had een week geen eten gehad.

Weet ge dat uw moeder u planten en kruiden gegeven had toen ge ziek waart? Denkt ge niet dat die iets met uw genezing te maken hadden?

(Kijkt om naar haar moeder, die ingedommeld is bij het vuur.)
Ons moe gelooft van wel.

En gij, Nieke? Wat gelooft gij?

(Fluistert)
Ik denk dat ons Liefvrouwke daar hard door gekwetst is, dat ons moe niet in haar gelooft. Ik begrijp dat niet. Wat is daar nu niet aan te geloven? Zij kan mirakelen doen, zij heeft mij genezen. Meer bewijs is er toch niet nodig.

[[Ik besef dat het geen zin heeft om zoveel simpele overtuiging nog verder in vraag te stellen. Tegenover mij zit een meisje dat twee jaar jonger is dan mijn oudste zoon. Ze zit daar de moeder te wezen van een bastaardkind dat verwekt werd door een onbekende vreemdeling, en ik vrees dat haar eerste moederschap niet duren. Boer Tuur zal de kleine, die nog niet eens een naam heeft, naar de Begijnen in Diest brengen van zodra hij de kans krijgt.]]

Wat gaat ge doen met uw kind, Nieke? Gaat ge hem hier grootbrengen? Ge weet toch dat uw vader dat niet wil.

(Kijkt naar het slapende kind in haar armen)
Hij is geen duivelsjoenk, zoals onze va zegt.
(Lange stilte)

[[Ik weet niet of een bijkomende vraag haar van de wijs zal brengen. Dus hou ik mijn mond. Ik zie hoe Nieke worstelt met zichzelf. Ze bloost. Dan stel ik de vraag toch. Ik heb verschrikkelijk met haar te doen.]]

Wie is de vader van je kind, Nieke?

(Aarzelt, maar begint dan toch te vertellen, bijna fluisterend)
Het was in de lente. De krokussen waren al aan ’t wassen. ’s Morgens, toen ik naar ’t washuis ging, kon ik de bloemen in de grond ruiken. Of hij zich daar de hele nacht verstopt had, weet ik niet, maar toen ik in het washuis binnenging, stond hij voor me. Ik verschoot mijzelf een halve bult.
(Stopt met praten.)

Wie stond voor je?

Ik zag direct dat hij ne soldaat was. Dus ik verschoot voor den tweede keer. Oei, dacht ik, ze hebben ons gevonden. Dus ik wilde krissen, roepen, weglopen, maar als een weerlicht sprong hij op mij af. Hij greep mij vast en sloeg zijn hand over mijne mond. Ik dacht dat ik ging sterven van schrik. Hij trok me zo hard tegen zich aan dat ik geen lucht kreeg. Ik zag zwarte plekken voor mijn ogen. Ik dacht echt dat ik van mijne sus zou gaan. En toen liet hij mij plots los.
Daar verschoot ik nog het hardste van, want ik dacht dat het met mij gedaan was. Maar in plaats van weg te lopen, bleef ik staan. Als gij mij nu vraagt waarom ik niet wegliep, ik zal daar niet kunnen op antwoorden. Wat komde gij hier doen? vroeg ik, maar ik zag aan zijn donker karboenkels van ogen dat hij niet begreep wat ik stond te zeggen. We bleven daar zo staan. Hij keek naar mij van boven naar onder. En ik had er direct spijt van dat ik mijne rok zo hoog had opgebonden. Maar ja, ge moet weten dat er op het geleeg hier ferm moos en stront kan liggen, en daar wilt ge echt niet met uwe rok inhangen, of ge kunt den hele dag in ’t washuis staan. Het is zo al erg genoeg.
Hij keek naar mijn blote voeten en mijn benen, ja, ik zag wel dat er vanalles door zijne kop ging dat niet deugde. Ik ben niet van gisteren, he. Als die mannen van Zichem hier komen om te helpen met hooien in de zomer, zie ik die ook aan hun kruis heffen als ik kom water brengen in ’t veld. Ik ben niet stom geboren.
Zijn ogen gingen langzaam omhoog, en tegen dat hij in mijn ogen keek, wist ik dat hij me in zijne kop helemaal had uitgekleed. Ik wist het, want ik voelde het over mijn hele lijf. ’t Was precies of ik stond in mijne blote ginder op dat bergske, in de vlakke zomerzon te braden gelijk een speenvarkentje. En die hitte, die kwam van binnen in mij. Van ergens in mijne buik.
(Valt weer stil en glimlacht.)

Wat gebeurde er toen?

Ik dacht, als onze va of onze Fons hier nu binnen komen, dan overmeesteren ze hem. Of erger nog, ze slaan hem de kop in. Dus ik luisterde naar de geluiden buiten. Ik hoorde niks. Iedereen was al vertrokken. Alleen ons moe was binnen. Die was bezig in de keuken.
Hoe het gebeurde, weet ik feitelijk niet meer, maar hij was weer bij me als de weerlicht. Maar deze keer dacht ik niet aan roepen. Hij greep mij vast rond mijn midden en trok mij opnieuw hard tegen zich aan. Mijn asem stopte, maar deze keer niet van de schrik. Mijn hart bonkte zo hard dat ik het kon horen. Hij had dikke lippen en die drukte hij tegen mijne mond. Warm dat dat was, dat kunt ge niet geloven.
(Pauzeert even en raakt haar lippen aan met haar vuile vingers.)
Ik verschoot mij half dood toen ik plots zijn tong in mijne mond voelde. Ik wist niet wat er gebeurde. Ik dacht me eerst los te trekken, maar hij pakte me nog harder vast. Ik kreeg het warm tussen mijn benen. Allez, hoe kan dat nu? Legt gij dat eens uit.
Ik kon dat niet tegenhouden. Ik wilde weten hoe het zou proeven om ook mijn tong in zijne mond te steken. Het proefde naar noten en zoete rode bessen.
Hij hefte mij op en duwde mij tegen de muur naast de deur. Met zoveel geweld dat ik met mijne kop tegen de muur botste en er effen niet goed van was. Zijne mond was de hele tijd op die van mij. Toen trok hij mijne rok helemaal omhoog.
(De moeder van Nieke is intussen wakker geworden en luistert in stilte mee op de achtergrond.)
Mijn voeten raakten niet eens de grond. Hij pakte mij onder mijn billen vast en trok mijn benen open. En toen voelde ik het. Ik liet een kreet, want eerst deed het pijn en ik wilde mij achteruit trekken. Maar natuurlijk zat ik vast tussen hem en de muur. Ik kon nieverans naartoe. Met elke schok van zijn lijf ging ik op en af. En de pijn, die duurde niet lang. In plaats van pijn voelde ik hoe het opnieuw warm werd tussen mijn benen. Zo warm dat het deugd deed. Omdat hij die hitte tussen mijn benen aan de binnenkant aanraakte.
(Nieke sluit haar ogen en haalt diep adem voor ze verdergaat)
Net toen ik wilde dat hij nooit zou ophouden, liet hij mijn benen los en stond ik te wankelen tegen de muur. Hij sleurde mij mee naar de wastobbe, draaide mij om en hefte mijne rok terug omhoog. Hij duwde mij voorover en ik kon mij maar juistekes pakken aan de rand van de tobbe, of ik had met mijne kop in het water gevallen. Hij gaf mij een harde klets op mijn kont, en stootte zich direct weer binnen tussen mijn benen.
(Een lichte kreun ontsnapt haar lippen. De kleine roert zich in haar armen en ze duwt hem een borst in de mond.)
Het was precies alsof hij aan ’t lamenteren was. Ge zoudt denken dat hij smarten had, of ondraaglijke pijnen, zo kreunde hij. Hij zei de hele tijd hetzelfde: ‘mimadonna, mimadonna!’
Weet gij wat dat wil zeggen? Wat is dat een mimadonna?

[[Hoe kan ik haar vertellen dat deze verdwaalde Spaanse soldaat tijdens zijn vergrijp de heilige Maagd heeft aanroepen die aan den eikenboom genageld hangt. Dezelfde Madonna die Nieke negen maanden later genezen heeft van kraamkoorst. Ze zou me niet geloven.]]

Hij heeft je een Madonna genoemd, Nieke. Zijn Madonna.

En wat wil dat zeggen, een Madonna?

Een Madonna is een sterke vrouw die alles aankan, die hard kan werken en goed voor haar kinderen zorgt. Ben jij dat?

(Opnieuw valt er een lange stilte)
Ik zal hem nooit kunnen vergeten.

Dat begrijp ik. Is het daarom dat je je kind niet naar de Begijnen wil sturen?

Deze kleine is geen duivelsjoenk.
(Kijkt me met vurige ogen aan.)
En onze va gaat hem niet afpakken. De Begijnen kunnen naar de hel lopen.
(Schrikt wanneer ze de hand van haar moeder op haar schouder voelt. Moeder en dochter kijken elkaar heel even aan, en kijken dan samen naar het slapende kind.)

Ik vertrek zonder afscheid te nemen. Het tafereel dat ik achterlaat bij het haardvuur van de hoeve op de Loobosch zal voor eeuwig op mijn netvlies gebrand blijven als een tragisch schilderij. En toch straalt het ook hoop uit. Dezelfde hoop die Leonardo da Vinci kon vastleggen in zijn Anna te Drieën, waarin de heilige Anna met haar dochter Maria en kleinzoon Jezus is afgebeeld als belofte voor een toekomst die niet meer tegen te houden is.

Ik keer terug naar de eikenboom, zonder te beseffen dat het verhaal van Nieke voor mij nog niet ten einde is.
Het is vroege namiddag en het landschap is veranderd. Waarschijnlijk enkel in mijn ogen, of in mijn hart. Ik wend mijn blik naar het beeldje. Mijn woorden en tranen wellen tegelijk naar boven. Op mijn knieën val ik niet, maar ik leun tegen de krachtige eikenboom, die mij rechthoudt.
‘Waak over haar,’ vraag ik snikkend aan ons Liefvrouwke. ‘Ze is een moeder, zoals gij. Als er echt zoiets bestaat als genade, zorg er dan voor dat ze nooit het verdriet van verlies hoeft te kennen.’

Zou ze me gehoord hebben?

Lees ook: De Madonna's van Scherpenheuvel (5)

*De Madonna’s van Scherpenheuvel is een historische fictie. Sommige feiten zijn geschiedkundig correct, andere zijn ontsprongen aan de levendige fantasie van de auteur.

De Madonna's van Scherpenheuvel (3)*

2011-11-20T22:02:00.043+01:00

-- Gesprekken tussen waan en werkelijkheid --

Nieke - 12 december 1587

Deel 2

De wandeling valt me zwaarder dan ik had gehoopt. De harde grond kraakt onder mijn voeten, en ik struikel om de haverklap over de ruige stenen die als bevroren vuisten uit de grond steken. Alsof de aardbodem zelf mij ervan probeert te verhinderen vooruit te komen. Twee keer heb ik mijn voet al omgeslagen, en de geweldige vloek die mij telkens ontsnapt, brengt mij het schaamrood op de wangen.
Het pad waarop ik de heuvel afstrompel, liep eerst in zuidwestelijke richting, maar is nu afgevlakt en leidt mij westwaarts. Daarginds, in de verre, paarse duisternis, ligt de stad Leuven. Zo ver moet ik gelukkig niet reizen. Ik moet maar twee kilometer afleggen, tot aan de pachthoeve van de Loobosch. Maar zelfs die twee kilometer lijken mij plots ellendig lang.

De dageraad opent het landschap dat voor mij ligt. De lucht is zo blauw dat het pijn doet aan mijn ogen. Het is lang geleden dat ik nog eens een uitspansel gezien heb zonder sporen van vliegtuigen. Wanneer ik stil sta om de ijskoude, zuivere lucht in te ademen tot diep in mijn longen, weet ik dat ik dit tot in mijn ziel moet opnemen. Een gelegenheid als deze krijg ik nooit meer.

De weg loopt tussen de bomen en de velden. Er is niets in het landschap dat ik herken. Ik woon nochtans op deze plaats, breng hier mijn kinderen groot, ga naar mijn werk, naar de bakker, de apotheker. Vierhonderd vierentwintig jaar in de toekomst heb ik hier mensen lief. De grond waarover ik loop, draagt de belofte van hun bestaan, en ik voel mij verschrikkelijk eenzaam, ook al zijn zij al lang geboren in mijn hart.

De hoge bomen zijn een verrassing voor mij. Op een of andere manier had ik een barre, open vlakte verwacht. Het pad is smal, en ik vraag mij af hoe hier met een kar kan gereden worden. Ze kunnen toch niet alles te voet doen. Bovendien zijn hier legers gepasseerd, soldaten met paarden en oorlogstuig. Ik vind daar op deze bevroren ochtend niks van terug, ook al weet ik dat ten noorden van waar ik wandel, op nog geen tien kilometer van hier, een Spaans kampement ligt. Ik duw de gedachte met geweld uit mijn hoofd. Nee, verdomme, er gaat mij hier niks overkomen. Ons Liefvrouwke heeft beloofd over mij te waken. Ze kan haar belofte maar beter nakomen.

Ik ben op weg naar de boerderij van boer Tuur Exelmans, om zijn dochter Nieke te interviewen, die twee dagen geleden miraculeus genezen is van een bijkans dodelijke koortsaanval.

Tuur was amper veertien jaar toen hij in 1556 als knecht begon te werken op de pachthoeve van de abdij van Park in Schoonderbuken. De Norbertijnenabdij van Park in Heverlee was gesticht in 1129 en uitgegroeid tot een economische grootmacht. De Witheren bezaten aan de westkant van de heuvel met de eikenboom een aantal bossen en akkers, die door pachters werden onderhouden. In Schoonderbuken hadden zij enkele huizen bekomen door schenking, en in de kapel van Sint-Job, in het centrum van de kleine gemeenschap, kwam drie keer per week een Witheer van Park de mis doen voor de keuterboeren uit de naaste omgeving. Lang geleden had hier ook een gasthuis voor de armen gestaan, maar dat was intussen verdwenen.
Geboren en getogen in de velden van Zichem, had Tuur als kind meer slaag dan eten gekregen. Hij was op zijn veertiende bij wijze van spreken al half krom gewerkt. Zijn handen waren ruige schuppen, en daarmee kon hij bergen werk verzetten. Zijn vader had hem gedrild in de boerenstiel, en zijn moeder had hem de vrees voor de toorn Gods met de paplepel ingegeven. Op een dag had een Witheer, die te voet op weg was van de kapel in Schoonderbuken naar zijn confraters in de abdij van Averbode, tegen de vader van Tuur gezegd dat ze daar in de pachthoeve nog gezonde jonge snaken konden gebruiken. Devoot als ze was, stuurde de moeder van Tuur haar zoon meteen naar ginder, met de boodschap zijn diensten gratis en voor niks aan te bieden, waarop ze ferm motten kreeg van haar man, die het werk op het veld niet gedaan kreeg zonder dat extra paar handen.

Tuur was een goede werker, en niet dom. Ook zijn hart zat op de juiste plaats. Toen in 1565 ene Franciscus Saenen na zijn dood zijn hoeve en de helft van zijn grond in de Loobosch aan de abdij van Park schonk, viel Tuur op zijn gat van ’t verschieten toen hem werd gevraagd om pachter te zijn. En zo gebeurde het dat de harde werker uit Zichem op zijn drieëntwintigste, na negen jaar ploeteren voor de Witheren van Park, plots boer werd in zijn eigen recht, op een stuk grond van 47 bunders, gelegen op een kilometer of twee van de heuvel met de eikenboom.
Qua timing kon dat tellen. De Tachtigjarige Oorlog was pas begonnen, maar omwille van de fortuinlijke ligging van de hoeve, in een natuurlijke inzinking in het terrein en verdoken tussen de lindebomen, zou Tuur het ergste leed gespaard blijven. Tenzij het ons Liefvrouwke van de eikenboom was, die Tuur en zijn boerderij beschermde.
Nochtans was hij getrouwd met een vrouw die groot gevaar liep als ketter te sterven, omdat ze meer geloof hechtte aan de geneeskrachtige werking van planten en wortels, dan aan de goddelijke tussenkomst van de Heilige Maagd. Branden in de hel zou zijn heidense Anna, maar gelukkig slaagde Tuur erin om haar ongeloof voor de buitenwereld verborgen te houden. Hoe het kwam dat zijn vrouw niet in God geloofde, bleef hem een raadsel, want ze was een goed vrouwmens, dat hem bediende zoals een vrouwmens dat hoort te doen, en hem in de loop der jaren vijf zonen en een dochter schonk, iets waar een pachter toch niet over te klagen heeft. Bovendien waren, op één na, al zijn kinderen in leven gebleven, wat niet kon gezegd worden van veel kinderen in die tijd. Of dat nu te maken had met de brouwsels van Anna durfde Tuur niet te beweren. Hij stak zijn familiaal geluk liever op de goddelijke voorzienigheid. Want ook al kreeg hij haar met geen stokken mee naar de kapel van Sint-Job, toch was hij er tot zijn geluk in geslaagd de Witheer van Park wijs te maken dat ze het op haar adem kreeg van de vochtige schimmel op de muren van de kapel. Elke zondag bad hij tijdens de mis voor vergiffenis, want hij zag zijn Anna graag, en hij veronderstelde dat zijn godsvrucht haar ongeloof tot een vergeeflijke zonde maakte.

De dochter van Tuur en Anna heette Leonie. Ze was geboren de dag voor kerstmis in het jaar des heren 1570. Nieke had bruin-groene ogen en volle wenkbrauwen die in een hoge boog groeiden, waardoor ze met een licht verwonderde uitdrukking door het leven ging.
‘Ze is niet van de snuggerste’, zei Anna altijd, want ze had twee linkerhanden en slaagde erin zes op de zeven keren de melk te laten overkoken, als ge ’t haar durfde vragen van er blijven bij te staan. Toen ze zeven jaar was, was ze al een halve kop groter dan haar broer Fons, die nochtans meer dan een jaar ouder was dan zij.
‘Te groot voor een meiske,’ zuchtte Anna, die zelf nooit ver boven anderhalve meter was uitgegroeid. ‘Ze gaat nooit aan ne vent geraken.’
Het jaar dat Nieke acht zou worden, was het jaar dat Alexander Farnese met zijn Spaanse soldaten door de Zuidelijke Nederlanden trok. Hij passeerde op een haar na de hoeve van de familie Exelmans. De grond daverde, en omdat de wind uit het noorden kwam, roken ze op de pachthoeve de vunzige stank van een leger op rooftocht. Terwijl Farnese op de heuvel met de eikenboom zijn kampement opsloeg, zat boer Tuur met zijn vijf kinderen in het achterhuis luidop te bidden om gespaard te blijven van de brutaliteiten van de Spanjaarden. Zelfs Anna was er komen bijzitten, want in haar keuken durfde ze niet alleen blijven. Tijdens de nacht die volgde, hakten de Spanjaarden de Geuzen in Zichem in de pan. De branden waren op de horizon te zien alsof het de dageraad was. Nieke was twee dagen daarna getuige van de eerste keer dat haar vader als een klein kind zat te snotteren bij de open haard, omdat hij het nieuws gekregen had dat de boerderij van zijn ouders, die nu eigendom was van zijn oudste broer, was leeggeplunderd en platgebrand, met de inwoners erin. En wat was er nu te plunderen, godverdomme? Armzalige sukkelaars waren het daar in Zichem, die uitgemergeld waren van de honger, en al jaar en dag gebukt gingen onder de terreur van die ongelovige ketters uit het noorden.

Ik nader de plaats waar ik naar mijn gevoel naar links moet gaan om de hoeve van Nieke te vinden. De enige aanwijzing die ik heb is een topografische Ferrariskaart die gemaakt is in 1777, en die ik van het internet heb gehaald. Daar staat een pad op, maar was dat pad er tweehonderd jaar eerder ook al? Er bekruipt mij een griezelig gevoel. Wat zou er gebeuren als ik hier verloren loop? Geschrokken kijk ik achterom, en daar, duidelijk afgetekend tegen de einder, zie ik de heuvel. Ik haal opgelucht adem. Nee, verloren ga ik hier niet lopen.

Nieke wordt binnen 12 dagen zeventien jaar, en het heeft geen haar gescheeld of ze had haar verjaardag niet gehaald. Een week geleden bracht ze een zoon ter wereld, en het kraambed kostte haar bijna het leven. De avond na de bevalling ontwikkelde ze plots hoge koorts, en het manneke kon ocharme niet meer aan de borst van zijn moeder liggen. Hij krijste van de honger, tot Anna hem warme koeienmelk te drinken gaf, die hij gretig opsabbelde tot hij voldaan in slaap viel. Nieke spartelde zich door de nacht, terwijl de arme Anna van hot naar haar liep, en druk in de weer was met allerlei zalfjes en brouwsels.
‘We moeten voor haar bidden,’ zei boer Tuur, en zijn vrouw bliksemde hem de kamer uit met haar ogen, dat hij bibberde van schrik. Hij ging naar het achterhuis en stak een kaarsje aan bij het kleine beeldje van Maria dat hij daar in een hoekje had staan. Hij deed een schietgebedje, en kroop daarna dicht tegen de haard onder een deken. De slaapplaats zou hij de volgende dagen niet meer zien.
Wat Anna noch boer Tuur wisten was dat Nieke kraamkoorst had. Een aandoening die vrouwen vroeger in het kraambed wel vaker het leven kostte, wegens een gebrek aan hygiëne tijdens de bevalling. Dat Anna met vuile handen haar dochter had bijgestaan, die haar kind ter wereld perste op een strozak op de grond, was daartoe de rechtstreekse aanleiding. Een flinke kuur antibiotica zou dat probleem meteen hebben verholpen. Tja.

Anna maakte een brouwsel van wel zeven of acht verschillende planten en kruiden. En haar oudste zoon Gust stuurde ze naar de eikenboom op de heuvel, gevaarlijk of niet.
‘Pak een mes mee en snij een proper stuk schors van die boom,’ beval ze hem, ‘en rep je als de weerlicht om er mee thuis te komen.’
Eikenschorspoeder was een krachtig middel tegen krampen, en zeker dat van de boom op de heuvel. Die boom werd al eeuwenlang aanbeden voor zijn genezende krachten. Lang voor er een beeldje van Maria aanhing. Anna wist dat het beeldje er gekomen was om de mensen te sussen. Dat de een of andere pastoor dat daar had aangehangen om de boom te onteren. Ze wist dat het de boom zelf was die heilig was, niet dat Liefvrouwke dat er voor niks tussen stak, tussen de genezingen. Ze wist het, maar ze zweeg. Uit schrik voor de Witheren van Park.
Gust, die eigenlijk niet veel goesting had om zich in de vrieskou te begeven, maar goed wist dat hij van zijn moeder een maand geen eten meer zou krijgen als hij niet deed was ze vroeg, rende zich de benen van onder het lijf. Tijdens het terugkomen viel hij zo hard op zijn gezicht dat er een stuk van zijn voorste tanden afbrak en hij bloed zeverde op zijn kamizool. Hij moest tien minuten zoeken naar zijn linkerklomp, die tijdens het vallen met geweld uitgevlogen was en ergens in de kant lag. Anna gaf hem een lap tegen zijn hoofd, omdat hij zo lang weggebleven was.

Drie dagen lang ging het van kwaad naar erger met Nieke.
‘Die pap gaat haar niks helpen, vrouw,’ zei boer Tuur nors. ‘Ge gaat haar niet kunnen redden.’
‘Zwijgt gij,’ snauwde Anna boos terug. ‘Wat weet gij daar nu van. Mijn pap heeft tijd nodig om zijn werk te doen. Alsof uw gefrazel bij dat postuurke haar kan helpen, zeker.’
Tuur zweeg en legde zich op de grond voor de haard. De open schouwpijp boven het vuur tochtte zo hard dat hij de kou op zijn rug voelde vallen. Stijf en half bevroren werd hij enkele uren later wakker bij het uitgedoofde vuur. Hij kroop op handen en voeten over de vloer van aangestampte klei, tot hij bij het deurgat kwam van de enige slaapplaats in de hoeve op de Loobosch. Hij keek naar binnen, en bij het schemerlicht van de dagenraad zag hij tussen de potten, emmers en vodden zijn stervende dochter liggen. Ze gloeide en stond nat in ’t zweet. En het ergst van al was dat ze hem met grote, doffe ogen aanstaarde, als was het om te zeggen: ‘Vader, het gaat hier niet lang meer duren met mij.’
Op dat moment kwam er iets over boer Tuur dat hij nog nooit eerder in zijn leven had gevoeld. Een machtig gevoel van vastberadenheid stuwde hem de kamer in. Hij grabbelde een deken vast, smeet die over zijn dochter heen, stak zijn ene arm onder haar rug en zijn andere onder haar benen, en hief haar op alsof het niks was. Hij was van plan om zijn vrouw de mond te snoeren mocht ze wakker worden, maar zij lag van uitputting te ronken met het kind op de borstkas, alsof ze hoopte het verdomme zelf nog te kunnen zogen.

En zo stapte de wanhopige vader richting eikenboom op de heuvel. Twee kilometer ver droeg hij haar, tot hij zijn armen en benen niet meer voelde, en enkel de vertwijfeling hem voortduwde. Hoe hij er geraakt is, weet hij nog steeds niet, maar hij deed er bijna een uur over, terwijl hij die afstand normaal gezien gemakkelijk op een half uur aflapt. Hij durfde niet naar Nieke te kijken, uit schrik dat ze gestopt was met ademen. Maar toen hij haar op de grond legde aan de voet van de eikenboom, waren haar ogen open en helder, en ze keken hem aan met dankbaarheid.
Tuur hoorde zijn knieën kraken toen hij op de grond neerknielde. Hij sloeg zijn verkleumde handen samen tot zijn knokkels wit zagen. Toen richtte hij zijn blik op het beeldje van Maria tegen de boom en bad zoals hij nog nooit in zijn leven gebeden had. Hij smeekte om het leven van zijn dochter, en hij voelde hoe een zware pijn bezit nam van zijn borstkas. Nooit in zijn leven had hij meer verdriet gevoeld. Zelfs niet die keer toen hij het nieuws kreeg van de brand van Zichem. De tranen liepen over zijn vuile gezicht, en trokken groeven over zijn wangen die er voor de rest van zijn leven zouden blijven.
Langer dan een half uur durfde hij zijn Nieke niet op de grond laten liggen. Ze klappertandde van de kou en haar lippen begonnen blauw te zien. Dus raapte hij haar op en droeg haar terug naar huis, waar Anna raasde en raasde tot Tuur uit zijn kram schoot en riep: ‘Genoeg, vrouw! Hou die grote tetter nu eens dicht of ik smijt u buiten!’ Waarop de baby prompt begon te krijsen, puur van ’t verschieten.
‘En die kleine, wat gaan we daarmee doen?’ vroeg Tuur zich af, nog half roepend. ‘Die kunnen we toch niet houden. Dat is een duivelsjong met zijn donker haar en donkere ogen. Van waar is dat joenk gekomen?’
Tuur nam zich voor de baby ’s anderendaags naar de Begijnen in Diest te dragen. Ze moesten er daar dan maar hun plan mee trekken.
Maar ’s anderendaags gebeurde er iets dat niemand had kunnen voorspellen. Toen Tuur rond een uur of zeven ’s morgens vanuit de schuur het huis binnen kwam, zat Nieke naast de open haard op een stoel, met het kind aan haar borst, te stralen van geluk, alsof het de normaalste zaak van de wereld was.
‘Ik ben genezen, vader,’ glimlachte ze haar tanden bloot, terwijl haar kloeke borsten blonken van gezondheid en haar wangen rood zagen van levensvreugde. Het kind lag in haar armen te ronken, en boer Tuur vroeg zich af hoe hij het ooit nog uit die armen zou kunnen rukken zonder het hart van zijn Nieke te breken. Toch zat er niks anders op, want hier kon die kleine niet blijven.

Op nog geen driehonderd meter van waar ik sta, zie ik plots beweging aan de linkerkant van de weg. Daar moet de pachthoeve van de familie Exelmans zijn, ik voel het in mijn knoken. Wanneer ik mij in beweging zet, komen er honderd vragen in mij naar boven. Wie is de vader van het kind van Nieke? Zou er dan toch een Spaanse soldaat zijn die zijn weg naar de hoeve gevonden heeft? Heeft hij zich aan Nieke opgedrongen, of heeft ze zich uit vrije wil aan hem gegeven? Wat herinnert zij zich nog van het moment aan de voet van de eikenboom? Gelooft zij dat ons Liefvrouwke haar miraculeus genezen heeft, of was het toch het brouwsel van haar moeder dat zijn werk heeft gedaan? En wat gaat ze doen wanneer ze te weten komt dat haar vader elke dag opstaat en gaat slapen met het plan haar kind aan de Begijnen in Diest te geven?

Terwijl ik de armetierige hoeve van leem en houten planken nader, controleer ik voor de twintigste keer of ik wel pen en papier bij me heb. Van dit interview wil ik geen woord vergeten.

Lees ook: De Madonna's van Scherpenheuvel (4)

*De Madonna’s van Scherpenheuvel is een historische fictie. Sommige feiten zijn geschiedkundig correct, andere zijn ontsprongen aan de levendige fantasie van de auteur.

De Madonna's van Scherpenheuvel (2)*

2011-11-11T17:03:00.019+01:00

-- Gesprekken tussen waan en werkelijkheid --

Nieke - 12 december 1587

Deel 1

De grond is zo hard, ge zoudt er geen schup kunnen insteken, mocht ge willen proberen. Hard van de vrieskou op deze decemberdag, maar nog harder van het bloed en de tranen van stervende soldaten, die op en rond deze heuvel elkaar den duvel aandeden door te beweren dat zij het juiste geloof verdedigden. De opkomende zon kleurt de ijskoude lucht helder paars, en ik sta te bibberen van de kou en de schrik naast de grote eikenboom waarvan zo velen beweren dat hij een wonderbaarlijk beeldje van Maria draagt. Ik heb niet genoeg kleren aan, merk ik meteen. Mijn jeansbroek, trui en wollen jas bieden geen bescherming tegen de gure, ijzige wind van de 16de eeuw, die door mij heen jaagt alsof ik in mijn blootje sta. Gelukkig heb ik fatsoenlijke wandelschoenen aan. Maar dat is dan voorlopig het enige waar ik blij om ben.
Ik heb vandaag een afspraak voor een gesprek met Nieke Exelmans, de onfortuinlijke dochter van boer Tuur Exelmans en zijn vrouw Anna. Nieke is 17 jaar en pas bevallen van een zoon. Ik staar in de tegenovergestelde richting van waar de zon net boven de horizon uitkomt. Daar in de verte, ergens in de duisternis tussen de bomen, ligt de hoeve van de Loobosch. Van hieruit, op deze heuvel, is er in westelijke richting niks te zien. Geen huis, geen mens, geen dier beweegt. Er is geen enkel teken van leven.

De eik is nog imposanter dan ik mij hem had voorgesteld. Over deze boom heb ik mijn hele leven lang verhalen gehoord. Hier staat hij nu, kaal en onbeschaamd te pronken in het bevroren winterlandschap. Zijn ouderdom en waardigheid zijn pijnlijk om naar te kijken. Hij heeft diepe groeven in zijn ruige schors. Het is duidelijk dat deze boom vele honderden jaren oud is. Overal zijn er stukken bast afgerukt en weggesneden. Mensen willen hem meenemen. Ze begrijpen niet dat de wonderbaarlijke genezing verborgen zit in hun eigen hoop en verlangen, niet in het stukje hout dat ze in hun zak steken.
De onderste takken hangen krom van de krukken, doeken en verbanden die overal zijn aangebonden. Stille getuigen van de troost die kreupelen en zieken hier vonden. Het valt me op dat veel van de verbanden nog stijf staan van de etter en het geronnen bloed. Ik leg mijn hand tegen de stam, en ben blij dat ik deze oude reus nog in de fleur van zijn leven heb kunnen zien. Het kost me moeite om zelf geen stukje schors af te breken. Dat zou pas een relikwie van betekenis zijn. Maar wie zou me geloven?
Ik blaas in mijn verkleumde handen en kijk met duizend vragen in mijn hart naar het kleine houten beeldje van de Heilige Maagd dat in een kastje aan de boom is genageld. ‘Hier hangt ge dan,’ fluister ik met bibberende stem, en zie mijn woorden de lucht in dwarrelen in een wolkje van warme adem. Zou ze me gehoord hebben? Ze is kleiner dan ik me had voorgesteld. Amper dertig centimeter. Plots bekruipt me het gevoel dat ze me aankijkt. Ik kom uit een tijd die vierhonderd vierentwintig jaar in de toekomst ligt, en zij weet wie ik ben. ‘Ik ga op zoek naar uw verhaal,’ zeg ik, dit keer luidop.

Ik kijk om mij heen. Natuurlijk heb ik de vertelsels gelezen over wolven op deze heuvel. En rovers. Waar zouden ze zitten? Zouden ze alleen ’s nachts uit de struiken tevoorschijn springen? Of ook in de vroege ochtend? Mijn hart bonst in mijn keel.
Van het dorp waar ik opgroeide is hier nog geen spoor te bekennen. Dit is een onherbergzame plek. Rotsen, struiken en drie paden die in de verte verdwijnen. Maar als ik mijn blik over de horizon laat lopen, maakt mijn hart een kleine vreugdesprong. Daar, in het noorden, op amper drie kilometer van waar ik sta, zie ik in het dal de kerk van Zichem staan. Duidelijk herkenbaar, in bruine zandsteen en met een gehavende toren. Naast haar snijdt de dichtgevroren Demer een kronkelige, witte streep door het landschap. Voor het eerst voel ik meer dan alleen gestolde angst in mijn aderen.

Ik sta met beide voeten op de bodem van de Zuidelijke Nederlanden. De grond waarin de eik zijn wortels steekt, maakt deel uit van Zichem, een van de oudste steden van Brabant, dat op haar beurt toebehoort aan de baronie Diest, ooit eigendom van Willem de Zwijger, eerste prins van Oranje. Willem is drie jaar gelden gestorven en Zichem behoort tot het erfgoed van de graven van Nassau. Het is duidelijk te merken dat deze kleine stad, van amper 300 gezinnen, zwaar heeft afgezien. De littekens zijn zichtbaar.
Tijdens de negentien voorbije jaren, wisselde Zichem zes of zeven keer van handen, speelbal tussen de Spaanse troepen van koning Filips II en de protestantse opstandelingen onder leiding van Willem de Zwijger. Het was geen ingewikkelde kwestie nochtans, en als iemand zijn gezond boerenverstand had gebruikt, zouden de sukkelaars van Zichem veel miserie zijn gespaard gebleven. Maar zoals het altijd gaat in de geschiedenis, hebben de machtslustigen onder ons geen boerenverstand. Een karakterfout die ook vandaag de dag nog veel mensen het leven kost.

Ik graaf in mijn geheugen om mij de geschiedenislessen van zoveel jaren geleden weer voor de geest te halen. In een reflex grijp ik naar mijn smartphone om Wikipedia te raadplegen, maar natuurlijk is er geen internet in 1587.
Toen de rooms-katholieke koning Filips II 28 jaar geleden voorgoed naar Spanje terugkeerde, omdat hij daar enkele katjes te geselen had, maakte hij zijn halfzuster Margaretha van Parma landvoogdes van de Nederlanden. Zijn rijk was zo groot en machtig dat hij het niet meer in zijn eentje kon regeren.
Hij en Margaretha waren allebei kinderen van Karel V. Ge weet wel, de keizer van het Heilige Roomse Rijk, of gewoon Keizer Karel, zoals we hem ook al eens durven noemen. Karel had indertijd een scheve schaats gereden - een gewoonte die vorsten doorheen de geschiedenis nooit helemaal vreemd is - en uit die buitenechtelijke relatie was Margaretha geboren. Omdat Filips II haar dat niet kwalijk nam, mocht zij heer en meestertje spelen over de Nederlanden. Een beslissing die hij zich achteraf ongetwijfeld zwaar heeft beklaagd, omdat een foute inschatting van Margaretha aan de basis lag van de Tachtigjarige Oorlog. Tja, het komt in de beste families voor.

Een tweehonderdtal protestantse edelen hadden een smeekschrift ondertekend waarin zij aan Margaretha de afschaffing vroegen van de Inquisitie. Filips II onderdrukte in zijn hele rijk alles wat ook maar een klein beetje afweek van de ware katholieke leer, waarbinnen een gelovige zijn zielenheil kon bekomen door goede werken, gebed, en goeie ouderwetse boetedoening. Ook aflaten waren toegelaten, het afkopen van vergeving van je zonden, door middel van giften aan de kerk. Een kwestie die vooral de rijken goed uitkwam. Arme sukkelaars werden wegens geldgebrek meestal doorverwezen naar het vagevuur.
De protestanten vonden die gedachte verwerpelijk. Vergiffenis van uw zonden, zei Luther, hangt alleen af van de genade van God. Het is Hij en Hij alleen die daarover beslist. Calvijn deed er nog een schepke bovenop, en beweerde dat God al van bij de geboorte beslist of een mens tot de begenadigden zal behoren of niet. Deze nuance, om het kind een oneerbiedige naam te geven, deed Europa op haar grondvesten daveren. Inclusief de Nederlanden. De hervorming die de calvinisten wilden doorvoeren binnen het christendom, de Reformatie, stuitte de rooms-katholieke Filips II zodanig tegen de borst, dat hij als een razende te keer ging tegen alles wat binnen zijn rijk ook maar rook naar het protestantisme.
Maar Margaretha zag het anders. Vrouwen! De protestantse edelen kwamen in 1566 bij haar op bezoek en overhandigden hun smeekschrift. Haar adviseurs trokken zich de haren uit het hoofd. ‘Niet doen!’ riepen ze in koor. Ook al trachtten ze haar met handen en voeten uit te leggen dat deze dwazen enkel gueux (bedelaars, vandaar Geuzen) waren, zag Margaretha er geen graten in om de activiteiten van de Inquisitie tijdelijk op te schorten, om de edelen de tijd te gunnen nog meer handtekeningen te verzamelen en een smeekschrift te sturen naar Filips II.
Ik moet geen tekeningetje maken, zeker, bij wat er toen gebeurde? Slim als ze waren, grepen de Geuzen de kans om, zonder gevaar voor vervolging, de straat op te gaan, en hun geloof in alle uithoeken van de Nederlanden te prediken, en zodoende de Reformatie door de strot te rammen van eenieder die ze tegen kwamen. De Tachtigjarige Oorlog was een feit.

Filips II was razend. Om zijn gezag te herstellen stuurde hij de hertog van Alva met tienduizend soldaten naar de Nederlanden. Zoals dat gaat bij familieruzies, pikte Margaretha deze bemoeienis van haar grote broer niet, en legde ze uit protest haar ambt neer. Alva, die haar afloste als landvoogd, nam zoveel protestanten gevangen voor ondervraging, marteling, vierendeling en opknoping dat een groot deel van de edelen in paniek op de vlucht sloeg.
Een van hen was Willem van Oranje, stadhouder van Diest en Zichem. Willem grabbelde een heel aantal van zijn calvinistische vrienden bij mekaar, en samen organiseerden zij de Opstand, die over enkele jaren zal leiden tot de onafhankelijkheid van de Noordelijke Nederlanden. Maar daarmee loop ik op de geschiedenis vooruit. Willem mocht dan wel de Zwijger heten, hij kon zijn mond geen seconde dicht houden! Hij besloot om zijn Zichem en Diest niet zomaar aan de Spaanse honden te laten. De hertog van Alva had sinds zijn komst al drie keer touwtje trek gespeeld met deze Brabantse steden, met alle gevolgen van dien voor de lokale bevolking. Soldaten galoppeerden de erven van boerderijen op, maakten zich kippen, varkens en boerendochters eigen, alsof het hun erfrecht was, en als ze slecht gezind waren, lieten ze het niet na om ook de boerin mee naar hun kampement te sleuren, om zich ’s avonds aan haar te vergrijpen. Tijdens de vechtpartijen in en rond Zichem kropen kinderen en grote mensen in de kelders en op de zolders van hun huizen, in de hoop niet mee te worden afgeslacht als beesten tussen de stervende, gillende huursoldaten en hun doodsbange paarden. En lawaai dat dat maakt, zo’n leger. Ge houdt het niet voor mogelijk wat een kabaal dat is. Hoe die legers achteraf wisten welke lijken ze moesten meenemen om te begraven, blijft mij een raadsel. In de dood moeten al die soldaten toch op mekaar geleken hebben als twee druppels ranzig water.

Maar het ergste moest nog komen. Negen jaar geleden, in 1578 had Filips II zijn klak meer dan vol van al dat aangemodder, en hij besloot dat het nu eindelijk eens moest gedaan zijn. Om al dat Geuzengepeupel voorgoed de hel in te rijden, was het hoog tijd dat hij iemand stuurde die wist hoe het moest. Hij koos tot ieders verbazing de zoon van Margaretha van Parma, zijn misprezen halfzuster. Alexander Farnese was 33 jaar en stond erom bekend een gematigd man te zijn. Hij arriveerde met zijn leger in Luxemburg, waar hij ook nog een stuk of wat Walen inlijfde in zijn huurleger, en begon aan de herovering van de Nederlanden.
Op weg naar Diest kwam hem ter ore dat er op een heuvel in de buurt een eikenboom stond, waar er mirakelen gebeurden. Hij besloot hier eerst zijn kamp op te slaan om te bidden aan de voeten van de Heilige Maagd, om haar steun te vragen voor zijn overwinning op de ketters. Hij knielde neer bij de boom, keek eens diep in zijn ziel, en besloot Zichem, bolwerk van de opstandelingen van Willem de Zwijger, als voorbeeld te gebruiken van wat er gebeurt wanneer ongelovige zwijnen niet plooien naar de wil van de Moeder Gods. Zou zij het hem die avond zelf hebben ingefluisterd? Of borrelde de bloeddorst uit zijn eigen hart naar boven?

Daags na zijn aankomst, op 21 februari 1578, stuurde Farnese een afgevaardigde naar Zichem met de vraag tot onmiddellijke overgave. De Geuzen lachten in zijn gezicht. Ze hadden versterkingen opgegooid, stadsgrachten gegraven en houten schuttingen gebouwd. Toen Farnese als een orkaan over Zichem raasde, vochten de huursoldaten van Oranje als leeuwen. Maar de Spanjaarden en de Walen braken door de versterkingen heen, en slachtten op de meest gruwelijke wijze een groot deel van de opstandelingen af, samen met eenieder die hen voor de voeten liep. Pastoor Lodewijk Van Thienwinckel, de zachtmoedige ziel die sinds twee jaar de hoeder van de parochianen van Zichem was, had al veel meegemaakt, maar wat hij nu zag tartte elke verbeelding. Kinderen, die niet snel genoeg wegkwamen, werden voor zijn ogen doodgetrapt door paarden die uitgleden in het bloed. Rond een uur of vijf in de namiddag, toen het waterzonnetje al aan kracht begon te verliezen, slaagde hij erin om Guske van Victor Claes van de dood te redden, door hem onder een gevallen soldaat uit te trekken, die nog lag te snakken naar adem terwijl het bloed uit de gapende wonde in zijn keel gutste. Guske, een manneke van een jaar of zes, zag lijkbleek en rilde van angst. Van Thienwinkel pakte hem op en vluchtte met hem de kerk in, waar hij, in een hoekje weggedoken, de kleine jongen vasthield tot het geroep buiten ophield, en de duisternis gevallen was.
Een stuk of tweehonderd opstandelingen kon zich terugtrekken in de burcht van Oranje. Ze zagen in dat ze tegen de overmacht van de Spanjaarden niet opkonden, maar nu was het Farnese’s beurt om hen uit te lachen en elke onderhandeling te weigeren die de rebellenleider Jan van Lier hem aanbood. Farnese omsingelde de burcht, en bij het eerste licht smeet hij zich zelf in de strijd, zij aan zij met zijn soldaten, wat hem voor de rest van zijn carrière respect en aanzien verdiende bij zijn manschappen en zijn koning. De Spanjaarden knoopten van Lier op aan de toren, sneden alle overgebleven protestanten de keel over en gooiden hen in de Demer, die donkerrood kleurde van het Geuzenbloed. De inwoners van Zichem, doodsbang als ze waren, spurten naar de watermolen en de sluizen, die ze nog net op tijd konden openzetten, om de zwellende lijken te laten passeren.
Toen Zichem geplunderd en uitgeknepen was, als straf voor haar steun aan de opstandelingen, kostte het Farnese geen enkele moeite om Diest van de Geuzen terug te krijgen. Hij gaf hen de kans om de stad vrijwillig te verlaten, wat ze onmiddellijk deden. Hoe zoudt ge zelf zijn.

Zichem had nog meer verschrikkelijke momenten in het verschiet. Want datzelfde jaar brak er een pestepidemie uit, die de inwoners, samen met pastoor Van Thienwinkel, massaal naar de eikenboom op de heuvel dreef, om te smeken voor verlichting en genade in deze tijden van ziekte, ontbering en hongersnood. Twee jaar later daverde het geteisterde dorp op zijn grondvesten door een aardbeving, die een deel van de burcht van Oranje deed neerstorten. De pastoor lag met armen en benen gespreid voor het altaar van zijn kerk op de grond, zijn gezicht nat van tranen tegen de koude, gebarsten tegels gedrukt, en bad met hart en ziel tot God om hem een instorting van zijn geteisterde heiligdom te besparen. De kerk bleef wonderwel overeind, maar tot overmaat van ramp slaagden de Geuzen er in om Zichem opnieuw in te nemen. Dit keer hadden ze geen enkele genade. Ze sloegen de inboedel van de kerk kort en klein, sneden de kazuifels in stukken, en vernielden alle heiligenbeelden. Ze deden dat niet alleen in Zichem. Overal in de Nederlanden richtte de Beeldenstorm onherstelbare schade aan.
Van Thienwinkels hart brak toen hij hoorde dat ze ook het Mariabeeldje aan de eikenboom op de heuvel hadden meegenomen. Het zou voorgoed spoorloos blijven, waarschijnlijk in stukken geslagen door bezopen soldaten, die zich dag en nacht moed indronken met brandewijn en vrouwen.
Niet veel later viel Zichem opnieuw in de handen van de Spanjaarden, en lag er, na een periode van verschrikkelijke hongersnood, eindelijk relatieve rust in het verschiet.

Zelfs zonder Mariabeeldje bleef de eikenboom de plaats waar mensen uit de verre omstreken troost en genezing kwamen zoeken. De zieken en wanhopige zielen die hier in vroom gebed knielden, wisten dat op deze plaats de hemel de aarde raakte. Spaanse soldaten van de omliggende garnizoenen, moegestreden en geplaagd door etterende oorlogswonden die niet meer wilden toegroeien, kwamen aan de boom bidden. Zij waren er ook heilig van overtuigd dat deze plek door God zelf was uitgekozen. Zij die genazen en terugkeerden naar huis, namen de verhalen van de mirakelen aan de eikenboom op de heuvel met zich mee, tot helemaal in Spanje.

Maar hoe kan het dan, hoor ik u denken, dat ge daar in 1587 toch een Mariabeeldje aan de boom zaagt hangen? Wel, op een dag hoorde Jan Momboers, schepen van Zichem, vertellen dat de kosteres van de Ter Heiligenkerk in Diest een beeldje in haar bezit had dat veel geleek op de verdwenen Maria van de eik. Hij kon het niet over zijn hart krijgen om de kans te laten passeren dat beeldje naar de heuvel te brengen. Dus trok hij naar Diest, waar hij zolang zaagde tot de kosteres hem het beeldje in zijn handen duwde. Momboers bracht het naar pastoor Van Thienwinkel, die het met tranen in zijn ogen in een kastje aan de eikenboom bevestigde. Het kleine, houten Mariabeeldje begon aan een eeuwenlang leven als middelpunt van eerst plaatselijke en later wereldwijde devotie.

Ik richt mijn blik opnieuw op Maria, die naar me kijkt en fluistert: ‘Ga nu maar praten met Nieke. Ze heeft veel te vertellen. Ik zal wel over u waken terwijl ge van hier naar ginder stapt. De wegen zijn gevaarlijk, maar ik draag uw wel en wee in mijn hart.’

Ik zet mij traag in beweging en vertrek in westelijke richting. Na tweehonderd meter kijk ik om. De eikenboom staat machtig te glunderen in het heldere licht van de opkomende zon.

Lees ook: De Madonna's van Scherpenheuvel (3)

*De Madonna’s van Scherpenheuvel is een historische fictie. Sommige feiten zijn geschiedkundig correct, andere zijn ontsprongen aan de levendige fantasie van de auteur.

De Madonna's van Scherpenheuvel (1)*

2011-11-02T14:52:00.014+01:00

De wind der verandering waait door mijn hoofd. Het is tijd om andere dingen te schrijven, nieuwe uitdagingen aan te gaan, terug te keren in de geschiedenis. Onder het motto ‘Niets nieuws onder de zon’ wil ik namelijk iets nieuws proberen. Ik denk dat ik daar een aantal mensen in het schepencollege van Scherpenheuvel-Zichem heel gelukkig mee maak, want ik ga hen voor een tijdje met rust laten.

Het plan ligt klaar, de contouren van mijn idee hebben ruwe vorm aangenomen, en ik denk dat er maar één manier is om aan het avontuur te beginnen: er zonder omkijken met beide voeten inspringen. Boenk patat!

Mijn plan is simpel. Ik ga op reis door de tijd. De technische aspecten van zo’n tijdreis heb ik nog niet helemaal onder de knie, maar onderschat nooit de kracht van de verbeelding. Wanneer ik mijn ogen sluit, waan ik mij soms terug in 1982. Ik ben zestien jaar en zit aan een tafeltje in Jeugdclub Het Boemelke in de Basilieklaan. Neil Young zingt Heart of Gold, en aan de toog staat een knappe jongeman die mij kan krijgen, maar die met zijn 23 jaar net buiten mijn bereik ligt. Dat is een vorm van reizen door de tijd, denk ik dan. En als ik naar 1982 kan gaan, waarom dan niet naar pakweg de 16de eeuw?

Ik zal trachten elke week een stuk te schrijven dat in dit nieuwe verhaal past. Chronologisch. Alle commentaren zijn welkom, of het zou niet nodig zijn om het op De Scherpe Heuvelrede te zetten. Dit wordt een verhaal voor en over iedereen die Scherpenheuvel een warm hart toedraagt. Of je hier nu woont of niet.

Maar eerst is er de inleiding. De titel heb ik hierboven al weggegeven.

- - -

De Madonna’s van Scherpenheuvel
Gesprekken tussen waan en werkelijkheid

Inleiding

Er zijn al talloze boeken geschreven over het ontstaan van mijn dorp. Historische verslagen over de eik, de inventielegende, het Mariabeeldje, de houten kapel, de stenen kapel, de kerk, de aartshertogen Isabella en Albrecht, het zevenpuntige stratenplan, de bedevaarten enzovoort. Verslagen die in meer of mindere mate accuraat beschrijven hoe het hier allemaal verlopen is tussen 1500 en nu. Het zijn prachtige boeken die de geschiedenis van een dorp en een parochie samenbrengen tot een geschiedkundig geheel.

Toen ik die boeken begon te lezen, bekroop mij quasi onmiddellijk een bevreemdend gevoel. Ik wilde weten wie die mensen waren die hier woonden toen je ’s nachts nog het gejank van huilende wolven kon horen, en er enkel een eik op de kale heuvel stond. Hoe leefden zij? Wat waren hun geneugten en smarten? Wat dachten ze over die boom? En later, toen er plots een reusachtige kerk uit de grond rees, die van heinde en verre te zien was, alsof ze halverwege van de aarde naar de hemel reikte, en die commercanten aantrok als een paardenstront vliegen? Wie waren die inventieve handelaars? Waar lag voor hen de grens tussen geloof en portemonnee? En naarmate de stad in aanzien en inwonersaantal groeide, was het toen al katholieken wat de klok sloeg, of waren er ook andersdenkenden?

Ik wil weten hoe die mensen eruit zagen. Ik wil hen aan het werk zien op het veld, voor het altaar, in hun graanmolen. Ik wil kijken hoe ze door de eeuwen heen in die koude, strenge kerk te communie gingen, hoe ze rondstapten tijdens de Kaarskensprocessie, en hoe ze met de moed der wanhoop op hun knieën zaten om de genade van de Moeder Gods af te smeken. Maar veel meer nog wil ik weten wat ze dachten, wat ze voelden en wat ze te vertellen hadden.

Dus ga ik hen aan het woord laten. Ik ga terugreizen in de tijd, om hen te vinden op hun erf en in de straten van hun dorp, in de hoop dat ze met een vreemdeling willen praten, die dan wel mag beweren dat ze ook van Scherpenheuvel is, maar die met haar jeans, laptop en zonnebril toch enigszins uit de toon valt. Ik zal met mijn pen een historisch, bij tijd en wijlen vermakelijk portret schetsen van het grootste bedevaartsoord van België, aan de hand van interviews met zes vrouwen die dit Brabantse oord kneedden tot wat het is vandaag. Meer dan vier eeuwen geschiedenis van dorp en parochie in zes gesprekken, telkens voorafgegaan door een historische beschrijving van de toestand op de scherpe heuvel, en een schets van de vrouw met wie ik in gesprek ga. Drie van deze vrouwen zijn echte historische figuren, en drie ga ik volledig uit mijn duim zuigen. Sommige hebben haar op hun tanden, andere hebben meer dan alleen maar poten aan hun lijf, maar allemaal zijn ze bereid om mij in hun hoofd en hun hart te laten kijken.

Aangezien ik geen historicus ben, mag je van mij niet verwachten dat alle feiten kloppen. Ze zullen in het beste geval bij de werkelijkheid aanleunen, maar gelukkig mag een auteur de werkelijkheid ook af en toe naar haar hand zetten. Vergeef mij dus de historische, geografische en kerkelijke onnauwkeurigheden.

Het eerste interview vindt plaats op een koude decemberdag in 1587. Leonie ‘Nieke’ Exelmans is de jongste dochter van Tuur Exelmans en zijn vrouw Anna, boeren op de pachthoeve in de Loobosch, eigendom van de Norbertijnen van de Abdij van Park. Nieke is zeventien en ongehuwde moeder. Een week eerder beviel zij van een kloeke zoon, en werd getroffen door kraamkoorst. Ze was op sterven na dood.
‘Onze Lievenheer was er bekanst mee weg,’ zegt haar vader wanneer hij mij binnen laat, ‘maar ons Liefvrouwke van den eik heeft bij Hem een goed woordeke gedaan dat ze mocht blijven.’
Moeder Anna is niet overtuigd van een wonderbaarlijke genezing. Zij gelooft dat haar kruiden en de schors van die eikenboom op de heuvel de verlossing van koorts hebben gebracht, en dat Maria er voor niks tussen zit.

Maar wat denkt Nieke er zelf over? En wat moet er nu gebeuren met haar zoon, die zwart haar heeft en veel te donkere ogen, net zoals de Spaanse soldaat die negen maanden geleden het erf passeerde en haar de weg vroeg? Gaat haar vader het kind echt weggeven aan de Begijnen in Diest? Of kan ze daar nog op tijd een stokje voorsteken?

Lees ook: De Madonna's van Scherpenheuvel (2)

*De Madonna’s van Scherpenheuvel is een historische fictie. Sommige feiten zijn geschiedkundig correct, andere zijn ontsprongen aan de levendige fantasie van de auteur.

Alle wegen leiden naar...

2011-10-21T21:26:00.015+02:00

‘Toerisme uitbouwen is mijn prioriteit.’ Dat zei onze onbetwiste burgervader Manu Claes (CD&V) onlangs in een interview. Nu Frank Vandenbroucke (sp.a) hem niet meer op de hielen kan zitten in de race naar de burgemeesterssjerp, haalt Claes ongetwijfeld opgelucht adem. De kans dat iemand hem klopt aan de meet in oktober 2012 is zo goed als onbestaand. Zelfs van een fotofinish zal geen sprake zijn. Tenzij er een onverwachte goeroe uit het volk opstaat. Goh, in Hasselt is dat ooit gebeurd. Weet je nog?

Toerisme dus. En zeg nu zelf: wat heeft Scherpenheuvel-Zichem niet te bieden? Er is hier zoveel te beleven, dat ik het niet eens hoef op te sommen. Onze toeristische aantrekkingskracht wijst zichzelf uit. Alleen het nachtleven laat nog wat te wensen over, maar dat heb je nu eenmaal in die landelijke dorpen. Meer goede cafés zouden we hier nochtans kunnen gebruiken? Maar dan kom ik weer uit bij de man in Hasselt, en dreig ik in herhaling te vallen. Soit.

Erfgoed is bij ons een groot onderdeel van toerisme. Neem om te beginnen die basiliek al. Daar kan een stad mee pronken, en dat doen we. Je kan daar binnen gaan, en naast zielenvreugd ook de geschiedenis voelen zinderen in je lijf. Het is een prachtige kerk. Ik ben er smoorverliefd op. Bovendien kan je er omheen wandelen, in een aantal concentrische cirkels, al naar gelang je goesting en je mobiliteit. Je kan in de Besloten Hof, zoals het hele terrein rond de basiliek zo mooi heet, kilometers in Godsvrucht afleggen.

Sinds kort kan je dat zelfs buiten de Besloten Hof. Er werd namelijk een erfgoedwandeling aangelegd. Ik schreef over de plannen voor deze wandeling al in mei een Heuvelrede: Oratorianen. Het nieuwe pad leidt de wandelaars langs de drie poorten van de vroegere vesten: Leuvense, Zichemse en Diestse poort, langsheen de geschiedenis van Scherpenheuvel. Aan elk van deze drie locaties moet er nog een kenteken worden geplaatst dat doet denken aan de poorten die er ooit stonden. De erfgoedwandeling werd met veel pracht en praal geopend tijdens Open Monumentendag op 11 september. Historische evocaties incluis. Maar helaas, drie maal helaas: tot op vandaag is het pad nog steeds niet af. Er zit namelijk een kink in de kabel.

Het volledige pad loopt over openbaar domein, op een klein stukje van pakweg 30 meter na. Dat is privé-eigendom. Het pad loopt achter de rozenkransweg dood op een oude muur, waar je zelfs met de beste wil van de wereld, laat staan met een rolstoel, niet omheen kan. Navraag bij zowel de schepen van Erfgoed en Toerisme, als bij de eigenaars van de muur en de grond, bracht een ongelukkige patstelling aan het licht.

Om de erfgoedwandeling te kunnen kortsluiten, moet de stad de eigendom van de muur en de strook grond van 30 meter verwerven. Ze bespraken het met de eigenaars, maakten een akte op, en net op het moment dat de handtekening moest worden gezet, kwamen de eigenaars op de proppen met de vraag eerst een ander dossier in orde te brengen vooraleer zij willen tekenen. Het ene plezier is het andere waard, om het eens plat te zeggen. Wij tekenen hier, als jullie daar tekenen.

‘Wij laten ons niet chanteren,’ roepen zowel burgemeester als schepen van Erfgoed, 'want het gaat over een dossier dat niet kàn goedgekeurd worden.'
‘Dan blijven de muur en de grond van ons’, zeggen de eigenaars, ‘en komt er van de erfgoedwandeling niks in huis.’ Schaakmat.

In mijn stad leiden de wegen lang niet allemaal naar Rome. Ook in Zichem dorp is er een pijnlijk padenprobleem. Daar heeft het eveneens iets met Toerisme en Erfgoed te maken, en ja, ook een beetje met chantage. Ga op de markt maar eens een pint drinken, in een van de cafés die daar gelukkig nog wel zijn, en vraag langs je neus weg hoe je het snelst tot aan de Maagdentoren kan fietsen. Wedden dat je zeven keer een andere uitleg krijgt?

___
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

De kat bij de melk zetten

2011-10-15T20:23:00.004+02:00

Gisteren las ik ergens dat uit onderzoek gebleken is dat mensen die van zoetigheden houden socialer en vriendelijker zijn dan hun minder suikerlievende medemens. De bevindingen van de Amerikaan Brian Meier, professor in de Psychologie, werden onlangs gepubliceerd in de Journal of Personality and Social Psychology. Mensen die naar gezoete lekkernijen smachten zouden niet alleen zachter van karakter zijn, maar ook hun vrije tijd sneller opofferen om vrijwilligerswerk te doen. Het zou een gevolg zijn van de borstvoeding die ze kregen, en de nauwe band die daardoor ontstond met hun moeder.

Als dat waar is, moet ik een onwaarschijnlijk sociaal en vriendelijk mens zijn. Ik wasem de jovialiteit als het ware langs mijn poriën uit, zoveel hou ik van alles wat zoet en lekker is. De theorie van de borstvoeding zou dus wel eens kunnen kloppen. Alhoewel. Voor mijn zacht karakter durf ik toch mijn hand niet in het vuur te steken. Een slecht karakter heb ik, zeggen sommige mensen, of misschien bedoelen ze een slecht geweten? Wie zal het zeggen.

Joviaal of niet, teveel zoetigheden eten is niet goed voor een mens. Je wordt er dik van. Ik ben daarvan het levende bewijs. Mijn moeder zegt altijd: ‘Eet dan gewoon een beetje minder!’ en het mens heeft gelijk. Alleen… ik kan dat niet. Ik heb een snoep- en koekenschuif waar ik geregeld in duik, en zelfs wanneer die leeg is, vind ik altijd wel ergens iets lekkers. Bij de koffie in de (H)Eerlijkheid, tijdens een bezoek bij vrienden, of op kantoor.

Daar moest ik aan denken toen ik vanochtend in de Coreliokranten het artikel las over de VGGZ, de Vereniging voor Geestelijke Gezondheidszorg, in Hasselt, dat een nieuw centrum heeft gebouwd vlak naast een kinderdagverblijf en een kleuterschool. In dit nieuwe centrum zullen allerhande patiënten worden behandeld die kampen met psychische en psychiatrische problemen, onder hen ook een aantal veroordeelde zedendelinquenten, en dus ook pedofielen. De ouders en directie van de kleuterschool zijn verontwaardigd, en protesteren tegen de aanwezigheid van deze patiënten. De VGGZ haast zich om te zeggen dat slechts een zeer klein percentage van de zedendelinquenten ook effectief veroordeelde pedofielen zijn, en als ik die cijfers omreken, kom ik tot de vaststelling dat er om de twee dagen een pedofiel op de campus zal aanwezig zijn.

De vraag van de bezorgde directie en ouders is: waarom de kat bij de melk zetten? Waarom die mensen niet behandelen op een andere plaats? Een plaats waar de verleidingen minder groot zijn, of beter nog, helemaal afwezig? Het is een beetje zoals mijn snoep- en koekenschuif, die altijd gevuld is, en waar ik met gemak kan in graaien. Zou het niet simpeler zijn om de verleiding weg te nemen? Om geen chocolade meer in huis te halen? Iedereen die van chocolade houdt weet dat dit een kortzichtige, zelfs onnozele oplossing is.

In het artikel staat ook dat sommige van de patiënten van de VGGZ met het openbaar vervoer zullen komen. Dat dus de kans bestaat dat kinderen samen op de bus zitten met pedofielen. Welke ouder, vraag ik mij af, is nog zo naïef om te denken dat hun kinderen niet af en toe met een pedofiel op de bus zitten? Ga na schooltijd maar eens aan de bushalte van de Leuvense Poort staan in Diest, en stel daar aan de meisjes van 12 en 13 de simpele vraag of ze ooit al werden aangesproken door iemand die ongepaste, seksueel getinte opmerkingen maakt. Je zou verbaasd zijn. Zeker wanneer je weet dat die bushalte gelegen is in de schaduw van het hoofdkwartier van de politiezone Demerdal.

Pedofielen zijn overal en van alle tijden. Pedofielen die seksuele misdaden plegen of ooit gepleegd hebben evenzeer. In het geval van Hasselt zullen we ten minste weten waar ze zich bevinden. In het nieuwe centrum in de Pater Valentinuslaan. Het zijn alle heimelijke, onzichtbare of latente pedofielen en pedoseksuelen waarvoor we als ouders waakzaam moeten zijn. En de enige manier om onze kinderen écht tegen zo'n roofdieren te beschermen is door hen met handen en voeten uit te leggen wat de gevaren zijn, hen weerbaar te maken, en hen te leren dat iemand blindelings vertrouwen soms de meest verschrikkelijke gevolgen kan hebben.

___
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

(Kaars)vettaks

2011-10-06T15:47:00.017+02:00

Enkele dagen geleden ontstond er een mediastorm in een glas water, toen gynaecologe en senator Marleen Temmerman (sp.a) schreef dat de Denen op een goed idee waren gestoten met het heffen van een nieuwe taks op ongezonde en schadelijke vetten in hun levensmiddelen. De algemene gedachte daarachter is simpel: wanneer ongezonde voeding duurder wordt en gezonde voeding goedkoper, dan komt dat de volksgezondheid ten goede. Mensen zullen automatisch kiezen voor de gezondere levensmiddelen. Op die manier, aldus Temmerman, doe je aan preventieve gezondheidszorg, omdat mensen minder zullen gaan lijden aan overgewicht, en de ziektes die daarvan het gevolg zijn.

Nagenoeg iedereen lachte haar uit. Politici van andere partijen deden dat uit principe, en leden van haar eigen partij deden het omdat Bruno Tobback, de kersverse voorzitter van de Vlaamse socialisten, besliste om zich te distantiëren van haar uitspraken. Je kan met het heffen van een vettaks het eetgedrag van mensen niet beïnvloeden, zegt hij. Ze zullen geen nieuwe eetgewoontes aannemen, ze zullen alleen zorgen voor een extra inkomst voor de staatskas.

Dit bracht een van onze lokale schepenen op een idee. Hij schudde het eerst uit de losse mouw, om het vervolgens meteen op Facebook te lanceren. (Hij doet daar wel vaker uitspraken, maar daarover rapporteerde ik hier een tijdje geleden al.) Toen ik hem opbelde, haastte hij zich om te zeggen dat het maar om een vluchtige gedachte ging, en het zeker geen standpunt is van OpenVLD of van het schepencollege van Scherpenheuvel-Zichem, iets wat ik uiteraard intussen al gecheckt had. Overal waar ik aanklopte, stootte ik op een no comment.

‘De stad zit krap bij kas,’ zei hij, ‘wegens zware investeringen in de renovatie van de basiliek en de heraanleg van het centrum van Scherpenheuvel. Allemaal dingen die de lokale middenstand, en vooral de kerkfabriek ten goede komen, terwijl die laatste zelf geen enkele duit in het zakje heeft gedaan. Wij doen zoveel voor deze stad,’ klaagt onze schepen van Cultuur, Sport en Recreatie in het koninklijk meervoud, ‘en we krijgen er niks voor terug.’ Zijn kiezers zullen het graag horen.
Aangezien er, naar zijn zeggen, van belastingverhoging geen sprake kan zijn - het is nu eenmaal een OpenVLD programmapunt - moet de stad op zoek naar alternatieve bronnen van inkomsten. Geld gaan zoeken bij de eigen inwoners kan niet de bedoeling zijn, dus moet het geld uit de zakken van andere mensen komen. En wie zijn die andere mensen in Scherpenheuvel? De bedevaarders natuurlijk. De plaatselijke overheid moet inventief zijn.

Sociale werkplaats de Vlaspit vzw, hier in Scherpenheuvel, produceert de kaarsen die dagelijks rond de basiliek worden gebrand. Miljoenen per jaar, schrijft onze schepen op Facebook. Dus lanceert hij geen vettaks, maar een kaarsvettaks. Een soort van btw op elke kaars die wordt aangestoken. De kaarsen worden voor de bedevaarders tien eurocent duurder, en die tien cent gaat rechtstreeks naar de stadskas.

Toen ik dit sluwe plan ging aftoetsen op de pastorie, was er ook daar geen enkele commentaar. Het werkte wellicht een enkeling op de lachspieren, maar helemaal zeker ben ik daar niet van. Misschien dachten ze wel hetzelfde als een collega en partijgenoot van de heer schepen, die zich gisteren toch de volgende uitspraak liet ontvallen: 'Kaarsen en katten, ze hebben nu eenmaal een historische band in Scherpenheuvel.'

De hele farce van de kaarsvettaks terzijde, denk ik dat onze schepen wél een belangrijk punt heeft aangehaald in zijn exposé. Met name de lege stadskas. Is het niet zo dat het schepencollege het geld heeft opgedaan aan veel meer dan de renovatie van het centrum alleen? Aan het bouwen van megaprojecten, bijvoorbeeld, of het subsidiëren van een verlieslatend gemeenschapscentrum dat wordt afgedaan als het paradepaardje van de stad.
Een mens hoeft geen advocaat of schepen te zijn om te zien dat den Egger vierkant draait, dat het management gestoeld is op verkeerde hiërarchische verhoudingen, en dat de zogenaamde verdubbelde ticketverkoop enkel de waarheid verdoezelt.
Toen ik op 6 juni 2006 getuige was van de opening van GC den Egger, stond ik samen met misschien wel achthonderd mensen in de grote zaal te dansen op het ritme van El Tattoo del Tigre. Het was een prachtig, uitbundig feest, dat het startsein moest zijn van een project dat enkel aan kracht kon winnen. De burgemeester en zijn schepenen gaven mekaar schouderklopjes tot ze er bont en blauw van zagen, zo fier waren ze op hun cultuurpaleis.

Op 21 september 2011 blies den Egger vijf triestige kaarsjes uit, tijdens een verjaardagsfeest dat helemaal geen feest was. Het leek wel alsof er met een minibudget snel wat zangers en een zangeres waren opgetrommeld, in de hoop het op de valreep toch een viering te kunnen noemen. Er waren ternauwernood tweehonderd gasten aanwezig, en het viel me op dat de gapende leegte van de zaal angstvallig verborgen werd achter zwarte doeken. Dit was geen viering van het vijfjarig bestaan van een cultuurpaleis, dit had eerder iets van een begrafenis.

Wanneer slechte managers een diepe kuil graven in de stadskas, dan kan kaarsvet de put niet vullen. Zelfs al werden er aan de basiliek jaarlijks miljoenen kaarsen gebrand, het zou niet helpen.
Een truc die slechte managers wel eens toepassen, wanneer ze hun eigen tekortkomingen willen verbergen, is de schuld op iemand anders steken. Op Kris Lemmens, bijvoorbeeld, de artistieke directeur van het gemeenschapscentrum. Hier is een man die, omwille van zijn brede ervaring en zijn professionele netwerk, aan de basis ligt van de enige stevige poot die GC den Egger heeft om op te staan: een uitstekende programmatie. Stamp die ene poot onderuit, en het cultuurpaleis stort als een kaartenhuisje in elkaar.

Helaas vrees ik dat het schepencollege mijn visie niet deelt. Het zou niet de eerste keer zijn. Er bestaat gelukkig één ingrijpende remedie tegen slechte managers, en dat zijn betere managers. En even gelukkig geldt dat ook voor een stadsbestuur.

Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Cultuurprijs

2011-09-30T08:58:00.008+02:00

Binnenkort verkiezen de leden van de algemene vergadering van de Cultuurraad in Scherpenheuvel-Zichem de laureaat van de Cultuurprijs 2012. Iedereen in onze stad kreeg de mogelijkheid om tot 1 oktober een kandidaat voor te stellen. Ik schoof gisteren, op de valreep, iemand naar voren. Dit is de motivatiebrief die ik meestuurde.

Als jij bij een vereniging hoort die lid is van de cultuurraad, dan heb jij de kans om op 8 november voor mijn kandidaat te stemmen. Het is maar een voorstel.

-----

Wanneer je de betekenis van cultuur opzoekt op Wikipedia, lees je dat het te maken heeft met het patroon van menselijke activiteiten, en de symbolische structuren die deze activiteiten betekenis geven. Je kan dat zo breed of zo nauw interpreteren als je maar wil. Op zijn breedst is cultuur alles wat de mens voortbrengt. Maar wat we eigenlijk bedoelen zijn de menselijke uitingen van kunst, literatuur, architectuur, muziek, theater, dans enzovoort.

Maar cultuur is ook een manier van leven, meer nog dan alleen de opsomming van je kunstwerken en verwezenlijkingen. Het definieert de manier waarop je in de wereld staat. Zij het de grote, wijde wereld, of de kleinere gemeenschap waarin je leeft.

Wanneer de stad Scherpenheuvel-Zichem een cultuurprijs uitreikt, wil zij daarmee een persoon of organisatie belonen die zich heeft ingespannen op vlak van cultuur. Deze prijs is in de eerste plaats een kwaliteitslabel, en de stad wil daarmee het algemene culturele bewustzijn verhogen.

Het is precies op dat vlak dat Diane Penders een bijdrage heeft geleverd. Niet als hoogvlieger of bolleboos, die een groot meesterwerk schilderde, een platencontract versierde of een bekroond literair werk schreef, maar als een vrouw die al heel lang bezig is met de verfijning van haar eigen leven en de levens van de mensen rondom haar. Zij is een voorbeeld van hoe wij allemaal cultuur in ons hart kunnen dragen, en het als een stille, stuwende kracht kunnen gebruiken, ons hele leven lang.

Diane was ooit een inwijkeling uit Limburg, maar is vandaag een Zichemnaar in hart en nieren. Ze trouwde in 1969 en kwam in de Oranjestraat wonen, in hetzelfde jaar en dezelfde straat als de Zichemse muziekschool, die toen net van start was gegaan. Het kan nauwelijks een toeval zijn. Diane werd lid van de harmonie van Zichem, zat in het bestuur, ging samen met haar kinderen naar de muziekschool, speelde eerst saxofoon en daarna jarenlang slagwerk, en begon in 1975 met toneelspelen bij De Heren van Zichem, dat nu omgetoverd is tot theatergezelschap Amuze. Toneel bleek een liefde voor het leven. Ze speelt al 35 jaar non-stop amateurtoneel. Eerst onder de regie van Michel Vanattenhove, en later die van Magda Van der Aa.

Op een dag vond Diane binnen haar hobby ook haar job. In 1983 begon ze te werken als toezichthouder, en administratieve en organisatorische duizendpoot in de muziekschool van Zichem. En later verhuisde ze mee van locatie naar locatie. Eerst van het schooltje in de Oranjestraat naar de kleuterschool Ter Elzen in Zichem. Daarna van Zichem naar de Kloosterstraat in Scherpenheuvel. En onlangs naar het prachtige, nieuwe gebouw van de Hagelandse Academie voor Muziek en Woord op de Eggersite. Op 1 februari a.s. gaat ze met pensioen en zet ze een punt achter haar jaren van administratieve ondersteuning in de academie.

Diane Penders is geen kunstschilder, of musicus, of literair wonderkind. Diane is een gewone vrouw, die op een oprechte en mooie manier laat zien hoe cultuur in zijn meest eenvoudige en plezante vormen het denken en doen van een mens en haar hele omgeving op een positieve manier kan beïnvloeden. In de opvoeding van haar kinderen en kleinkinderen, in haar huwelijk, in haar omhelzing van het dorp en de gemeenschap waarin ze is komen wonen, en waarvan ze intussen een onafscheidelijk deel uitmaakt. Zij heeft zich zonder onderbreking ingezet voor de verruiming van haar eigen geest en die van anderen, zelfs in tijden van tegenspoed. En ze gaat dat blijven doen.

Diane Penders verdient de Cultuurprijs 2012 omdat zij de culturele ambassadeur is die wij allemaal zouden moeten zijn… en die wij allemaal kunnen zijn. Haar discrete en bestendige manier, haar liefde voor mensen, muziek en toneel, en haar onaflatend enthousiasme dragen bij tot het kwaliteitslabel van Scherpenheuvel-Zichem, en staat symbool voor de culturele vrijwilliger in elk van ons.

Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Blonde God

2011-09-21T23:15:00.010+02:00

Virtuele cafépraat

2011-09-15T23:41:00.001+02:00

Vandaag interviewde mijn oudste dochter mij voor een van haar schoolvakken. Ik moest met een cijfer van 1 tot 5 aangeven hoe nietsbetekenend of onmisbaar de verschillende media zijn in mijn leven: radio, televisie, internet, gsm, film, boeken, tijdschriften, kortom een lange lijst van communicatiekanalen, waarvan, zo stelde ik vast, er nauwelijks enige zijn die ik niet als levensnoodzakelijk ervaar.

Drop mij op een onbewoond eiland, zonder stroom en een laptop, en ik verkommer subiet. Elke dag begint voor mij met het lezen van de krantenkoppen op mijn smartphone of iPad, terwijl ik nog ik bed lig. Kan je nagaan! Vroeger, toen de wekker afliep, draaide ik mij nog een keertje om, nu zit ik bij het krieken van de dag al op Facebook. Het smeren van de boterhammen voor de kinderen komt pas op de tweede plaats.

Ik lees alle grote Vlaamse kranten online, en ook een paar Waalse, om de zaak in evenwicht te houden. En als er in de loop van de dag nog een moment over is, tussen de nieuwsberichten op Radio 1 en de BBC Wolrd Service door, klik ik ook eens naar de internetkranten van onze Noorderburen. Zo las ik vorige week op nrcnext.nl een uitspraak van Abdelkader Benali die mij aan het denken heeft gezet. Benali is een Nederlander van Marokkaanse origine, die boeken en toneelstukken schrijft, maar ook uitstekend journalistiek werk levert. Zijn roman De langverwachte, geschreven vanuit het vertelperspectief van een ongeboren kind, werd in 2003 bekroond met de Libris Literatuurprijs. Een aanrader.

Volgens Benali hoeven we ons, sinds het ontstaan van de nieuwe media, niet meer te schamen voor onze perversiteiten. Integendeel. De technologie spoort ons zelfs aan om pervers te zijn.

Om te controleren of hij gelijk heeft, ben ik de afgelopen week extra attent geweest, en ben de uitspraken van mensen op Facebook - mensen die ik ook in het werkelijke leven ken - eens van dichterbij gaan bekijken. Voor mijn lezers die (nog) niet vertrouwd zijn met het sociale netwerkgebeuren, is Facebook niet in 1-2-3 uitgelegd, maar het komt in essentie hierop neer: stel je een grote groep individuen, verenigingen en bedrijven voor, een virtuele gemeenschap van 750 miljoen mensen, waaruit je een aantal enkelingen kan kiezen om samen een vriendenkring te vormen. Dat kunnen er twee zijn of 5000, aan jou de keuze.
Ken je hen persoonlijk of niet, dat is niet belangrijk. Belangrijk is wel dat je in meer of mindere mate met die mensen en groepen contact kan houden, in gesprek gaan, ruzie maken, foto’s uitwisselen, activiteiten aanprijzen, etc. De graad van ernst of beschaving van deze communicatie heb je maar gedeeltelijk in de hand.
Je kan gelukkig bepalen wie je vriend mag zijn en wie niet. Bovendien kan je, met behulp van een aantal handige links (de fameuze privacy settings), zoveel of zo weinig van je eigen gegevens tonen als je maar wil. Waar je jammer genoeg geen controle over hebt, zijn de uitspraken van anderen. En als we Benali mogen geloven, hebben we zelfs geen controle over uit onze eigen uitspraken.

Zou hij gelijk hebben?

Ik kan alleen zeggen dat ik meerdere keren heb vastgesteld dat mensen, die in het echte leven doordrongen zijn van bescheidenheid en integriteit, plots cafépraat gaan verkopen op Facebook. Ze slaan elke vorm van serieusheid in de wind, en wagen zich aan platitudes, zonder er zelfs maar bij na te denken. Ze staan niet langer stil bij het feit dat ze niet aan de toog van ’t Meuleke staan, in het gezelschap van een aantal gelijkgezinden, maar hun woorden te grabbel gooien aan enkele honderden of duizenden mensen, die hun uitspraken stilzwijgend meelezen. Vaak zijn die commentaren ook nog eens opgesteld in een spelling en taalgebruik die meer dan alleen maar suggereren dat er ook een echt cafébezoek aan vooraf is gegaan.

Een mooi bewijs van deze theorie gaf uitgerekend onze schepen van Cultuur afgelopen maandag, toen hij aan een collega gemeenteraadslid, die op reis is in Amerika, wilde duidelijk maken dat hij een ludiek cultureel evenement gemist had in Scherpenheuvel. Je kan zijn uitlating lezen door op deze link te klikken. Daarna mag je gerust naar hier of Facebook terugkeren en je eigen commentaar achterlaten. Voel je evenwel niet gedwongen, maar als de neiging toch opkomt, denk dan eerst even aan de moeder van de porseleinenwinkel.

Een reactie is welkom, mits goede manieren.

De zendelingen van Hubbard

2011-09-06T15:48:00.006+02:00

Stel je voor: op de wekelijkse markt in jouw dorp of stad verschijnt op een dag een tafeltje met daarop een hoop boeken over een alternatieve genezingsmethode die beweert de mensheid te kunnen redden van de psychose en diepe onverschilligheid. Ook op die tafel staat een apparaat met knopjes en wijzertjes, met daarnaast een bordje GRATIS STRESSTEST. Drie nette heren nodigen jou uit om op een stoel plaats te nemen en je vrijwillig te onderwerpen aan de test. Je weet niet waarover het gaat, krijgt vooraf geen uitleg over wat er tijdens de test zal gebeuren en krijgt als enige antwoord op je bezorgde vragen: ‘Gaat u maar rustig zitten. Alles wordt u meteen duidelijk.’

Zou jij op die stoel gaan zitten?

Misschien wint je nieuwsgierigheid het en denk je: wat kan er me hier op de markt overkomen? Ik heb een beetje stress, dus misschien is het wel interessant om te weten precies hoeveel.

In Scherpenheuvel denken heel veel marktbezoekers er zo over. Al enkele weken passeren ze het tafeltje met de nette heren, nemen ze plaats op de stoel, laten zich vertellen dat ze krom staan van de stress en gebukt gaan onder de negatieve ervaringen uit hun verleden, kopen een exemplaar van het boek en laten hun naam, adres, telefoonnummer en desgevallend emailadres achter, om nog wat extra informatie of zelfs een uitnodiging voor een seminarie te ontvangen.

Omdat ik geen regelmatige marktganger ben, kwam mij de aanwezigheid van deze kraam pas onlangs ter ore. Natuurlijk ben ik meteen op onderzoek uitgetrokken. En na een verhelderend gesprek met de drie nette heren, ben ik tot enkele interessante bevindingen gekomen. Niets, zo blijkt, is wat het lijkt.

Het boek dat zij verkopen dateert uit 1950 en heet ‘Dianetics, de leidraad voor het menselijk verstand’. Het werd geschreven door de Amerikaan L. Ron Hubbard (1911-1986). De theorie van de dianetica houdt in dat elk menselijk lichaam een soort van biologisch geheugen heeft voor de negatieve ervaringen die het opdoet. Deze ervaringen enten zich als het ware op onze cellen en veroorzaken onevenwicht, en bij de minder gelukkigen onder ons, zelfs emotionele en psychische aandoeningen. Hubbard beweerde een revolutionaire en onorthodoxe genezingsmethode te hebben ontwikkeld die elk individu, en dus de hele wereld, zou kunnen bevrijden van de waanzin. Ieder van ons zou met behulp van de dianetica een gelukkig en ongedwongen leven kunnen leiden.

Maar in de werkelijkheid is de dianetica maar een lokmiddel, de glimmende worm aan de vislijn van een grote organisatie die haar vangst, eenmaal aan de haak geslagen, niet meer loslaat. Wanneer je, zoals de flyer van de nette heren suggereert, een seminarie gaat volgen in hun informatiecentrum op de Waterloolaan in Brussel, stap je namelijk, zonder veel erg, de Belgische afdeling binnen van de Church of Scientology. De nette heren zijn met andere woorden getrainde scientologymissonarissen, die onder valse voorwendselen mensen naar hun tafeltje lokken en hun persoonlijke gegevens ontfutselen.

Van mij mag iedereen zijn mening verkondigen, of zijn koopwaar aan de man brengen. Bovendien is er godsdienstvrijheid en vrijheid van meningsuiting in ons land, dus mag en kan de eerste de beste kwiebus op een appelsienenkist kruipen en prediken. Maar hij mag niet beweren dat hij Louis heet, terwijl hij eigenlijk Fons blijkt te zijn.

Toen ik de nette heren afgelopen zaterdag met mijn gedacht confronteerde, in een gesprek dat bijna een half uur duurde, stond ik oog in oog met zeer geoefende sprekers, die elke vraag steeds opnieuw probeerden te betrekken op mijn zwakheid, de ongelukkige jeugd die ik ongetwijfeld gehad had, en de internationale samenzwering vanuit de farmaceutische industrie, die de wereld ervan weerhoudt de échte weg naar de verlossing te bewandelen. Het leek wel alsof ik aan de ene kant tegen de muur stond te duwen, en zij aan de andere kant.
Het gesprek kantelde pas op het moment dat er zich een groep toehoorders had verzameld, en ik, met luide stem, de vraag stelde waarvoor ik gekomen was: ‘Waarom hangt hier geen groot bord aan jullie kraam met daarop: Church of Scientology? Zou dat niet veel eerlijker zijn?’ Daarna liet hun woordvoerder kort na mekaar enkele keren de woorden onbevoegd en dwaas vallen. Hij bedoelde mij uiteraard.

De Scientologykerk hoort niet thuis op een wekelijkse markt in landelijk Vlaanderen, omdat zij gebruik maakt van misleidende informatie en recruteringstechnieken. De stad Scherpenheuvel-Zichem heeft een reglement dat ‘De organisatie van ambulante activiteiten op de openbare markten’ heet, en ik stel voor – een vriendelijke suggestie - dat de schepen van Markten dit reglement eens naleest en toepast. Onder Artikel 7 staat namelijk: Elke persoon die een ambulante activiteit uitoefent op de openbare markt, dient zich te identificeren aan de hand van een leesbaar uithangbord, zichtbaar geplaatst op de kraam of het voertuig.’ Het bord moet de naam van de onderneming vermelden, de maatschappelijke zetel, en het inschrijvingsnummer in de Kruispuntbank van Ondernemingen. Artikel 25 zegt klaar en duidelijk dat administratieve schorsing of intrekking van het abonnement zal worden uitgevoerd wanneer er verkoop plaatsvindt van andere waren of diensten dan die vermeld op het abonnement.

Beste schepen van Markten, leg een vergadering in met de voltallige marktcommissie, en beraad julie eens diep over de aanwezigheid van deze kraam in onze stad. Stuur de champetter erop af, zou ik zeggen. En wel meteen!

Een reactie is welkom, mits goede manieren.

De overwinning is aan de durvers

2011-08-29T23:30:00.016+02:00

Op 12 oktober 2009 maakte minister van Defensie Pieter De Crem (CD&V) de lijst bekend van 23 legerkazernes die tegen 2011 definitief de deuren moesten sluiten. Wat iedereen in het 1e Bataljon Parachutisten van Diest gevreesd had, werd werkelijkheid: de naam van hun kazerne stond op de lijst. Met één pennenstreek gaf De Crem niet alleen de doodsteek aan dit bataljon, hij reduceerde ook het vroeger zo gelauwerde Regiment Para-Commando tot een schaduw van zichzelf.

Het Kwartier Luitenant Freddy Limbosch in Diest, beter bekend als de Citadel, werd op 30 juni 2011 ontruimd. Meer dan vierhonderd militairen moesten elders onderdak vinden. Diest verloor na 58 jaar zijn para’s. Iedereen maakte zich zorgen om de toekomst van de gebouwen van de enige overgebleven Citadel in Vlaanderen, maar ook om de toekomst van het militair erfgoed.

Deze sluiting raakte mijn familie in het hart. Mijn jeugdherinneringen zijn onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van de para's in Diest. Mijn vader was bevelhebber van het 1 Bataljon Parachutisten toen ik een tiener was. De rode paramuts is een deel van onze familiekronieken.

Het is daarom dat ik hier voor het eerst het woord geef aan een gastschrijver. Omdat hij een verhaal vertelt dat vele mensen nauw aan het hart ligt.
Wat je hier kan lezen, is de toespraak die mijn vader, Kolonel SBH o.r. Walter Mertens, afgelopen zaterdag, 27 augustus 2011, gehouden heeft tijdens de eerste Remember Day, georganiseerd door het vzw Keep The Spirit Alive, waarvan hij erevoorzitter is.

Mijn vader is een man die al heel zijn leven lang het credo van de para’s alle eer aandoet: Who Dares Wins! Hij gaat daar ongetwijfeld nog een hele tijd mee door.

----------

Parachutisten,

Een jaar geleden, dag op dag, marcheerde het 1 Bn Parachutisten de Markt af en de geschiedenis in.
Hiermee verdween een van de meest prestigieuze onder de elite-eenheden, na een roemrijk bestaan van 70 jaar, van de organisatietabellen van het Belgisch leger. De standaard werd aan de Special Forces Group overgedragen en de zetel van de vzw 1 Para verhuisde naar het Trg C Para van Schaffen.
Bijna tegelijk werd het Regiment Para-Commando zelf, met de hulp van enkele welwillende en verlichte geesten, omgedoopt tot Lichte Brigade.

Deze morgen, tijdens de korte plechtigheid aan het Monument van Kolonel Blondeel op het rond punt, aan de voet van de Citadel, kon ik niet nalaten mij in gedachten tot onze stichter te richten met de volgende woorden: 'Kolonel Blondeel, in 1960, bij de onafhankelijkheid van onze kolonie, ging de toenmalige bevelhebber van de Koloniale Weermacht naar het monument van Koning Leopold II in Brussel en zei: "Sire, ze hebben uw werk verknoeid." Kolonel, vandaag zouden we dezelfde historische woorden kunnen herhalen in verband met uw werk.'

Het was in 1942 dat de Belgische parachutisten in Engeland ontstonden, na heel wat beproevingen als de First Belgian SAS. Een deel van hun training gebeurde in Schotland. Op het einde van de oorlog moesten de para’s zich een plaats knokken in de schoot van het Belgisch Leger. Toen al! Ze waren immers maar ‘acrobaten zonder betekenis’. Maar mede door de hardnekkigheid van Majoor Blondeel lukte het.

Uit de SAS, die tijdens de oorlog hadden gesprongen en daarna de operaties te land hadden gevoerd voor de bevrijding van delen van Holland en Duitsland, ontstond het 1 Bn Parachutisten dat op zondag 2 augustus 1953 met veel enthousiasme in het bevlagde Diest werd onthaald. Voor het stadhuis stond een eretribune met rode tapijten en een groot bord met «Welkom». Het was een blijde historische gebeurtenis.
De para’s namen hun intrek op de Citadel. De oudsten onder ons, para’s en Diestenaren, zullen zich die dag nog herinneren.

Het was vanuit deze thuisbasis dat het Bataljon vertrok naar Congo, toen nog onze kolonie, en ook daarna in 1960, tijdens de woelige gebeurtenissen bij de onafhankelijkheid in dat land. België kon zich in die tijd veroorloven om meer dan 3.000 Para-Commando’s, in actieve en reserve eenheden, naar onze ex-kolonie te sturen, om er onze bedreigde landgenoten te ontzetten. Dat waren vijf bataljons en vijf onafhankelijke compagnies. 10.000 landgenoten werden ontzet. Om even bij stil te staan wanneer we de situatie vandaag kennen.

Na de onafhankelijkheid van Rwanda en Burundi werd het 1 Bn Parachutisten in 1964 in Stanleystad en Paulis ingezet voor de bevrijding van honderden gijzelaars. Onze eenheden werden door de enthousiaste bevolking bedankt tijdens de triomftocht door de hoofdstad.
De Franstalige televisie, La Une, heeft vier dagen geleden deze gebeurtenissen nog eens getoond. Ik weet niet of het een gewilde timing was of louter toeval, maar het kwam juist op tijd voor onze Remember Day. In naam van het 1 Bn Para, wel bedankt.

Na Stan en Paulis volgde Kolwezi. En later Somalië, Kosovo, Libanon en nu Afghanistan. Want de para’s van het 1e bataljon, die naar Tielen werden gemuteerd, zitten nu grotendeels in Afghanistan. Onze gedachten gaan naar hen die er om die reden vandaag niet bij kunnen zijn. Maar niet enkel wij denken aan hen. Ook zij denken aan ons.
De oud-korpscommandant Lt Kolonel Vincent Descheemaeker stuurde mij het volgende bericht: 'In naam van de parachutisten die in het 1e Bn hebben gediend, hier aanwezig in Kunduz, binnen de Operational Mentoring and Liasison Team voor een Afghaans Bn, druk ik onze verbondenheid uit… verbondenheid met Diest, de citadel, maar boven alles met al diegene die in het Pegasus Bn hebben gediend.
Zoals u merkt gaan de operationele opdrachten verder, ze worden met eenzelfde professionaliteit en geestdrift ter harte genomen. Op zaterdag 27 augustus zijn we in gedachten bij u. The spirit is still alive! Who Dares wins!'

Wat we vandaag willen bereiken is niet het onderhouden van gevoelens van spijt of wrok, want daarmee doen we het bataljon geen eer aan. Wel willen we de herinnering aan het 1 Bn Parachutisten levendig houden, en de gevoelens van fierheid, droefheid en intense voldoening, die we samen deelden in deze prachtige eenheid, vandaag herbeleven. Vlamingen, Walen en Brusselaars samen, want laten we het niet vergeten, het bataljon was tweetalig en toch was er nooit een taalincident.
Duizenden miliciens uit alle streken van het land kwamen, zoals de beroepsvrijwilligers, ook uit vrije wil, om deel uit te maken van het bataljon. Hun militaire dienst was een verrijking in een periode van hun leven die pas begon.
Zonder valse sentimentaliteit kunnen we zeggen dat ze die periode nooit meer zouden vergeten. De duizenden leden van de regionale verenigingen van de Nationale Para-Cdo vriendenkring, waarvan er twee vandaag hun steun hebben betuigd, en de vele anciens hier aanwezig, zijn er het beste bewijs van.
Het afschaffen van de militaire dienstplicht was dan ook een doodsteek voor de eenheden van het regiment. De gevolgen van deze politieke beslissing zijn ondertussen bekend.

Om te eindigen wil ik een serie mensen danken die hebben bijgedragen tot het welslagen van deze herinneringsdag.
Eerst en vooral jullie allemaal hier aanwezig. Het bewijst dat de spirit niet dood is.
Ook de burgemeester en het stadsbestuur van Diest, die de Grote Markt tot onze beschikking hebben gesteld, de Toeristische Dienst, de Politie en de Brandweer, de Fanfare van Schaffen voor hun prachtig muzikaal intermezzo.
De twee Regionale verenigingen, die van Menen en Limburg, zorgden met hun klimtorens en deadride voor het spektakel. Een zeer waardevolle en gewaardeerde bijdrage aan onze Remember Day.
De Silk Stalkings, hardrockband van anciens van de 21e Cie, bewezen dat para’s ook muzikaal talent hebben.
We danken eveneens onze sponsors.

Maar een speciaal woord van dank gaat naar de voorzitter en de leden van het Pegasusmuseum. Zij hebben ervoor gezorgd dat het patrimonium van de parachutisten, in 70 jaar bijeen gebracht, nog steeds bewaard wordt in een vleugel van de citadel. Jullie hebben dit erfgoed vandaag nog kunnen bewonderen, en we hopen dat het daar nog lang moge blijven. Maar niets is zeker.
We kijken ook uit naar de film die in het voorjaar gaat verschijnen, met als titel Who Cares Wins, en die de geschiedenis van het bataljon gaat in beeld brengen. De websites van het bataljon zullen u zeker op de hoogte houden.

Dank ook aan de Diestenaren, die van toen en die van nu, en de generaties daartussen, die er vandaag bij waren of nu hier nog staan. Velen onder hen werden tijdens de overstromingen door hun parachutisten bevoorraad met de hulp van rubberboten. Zij zullen hun para’s ook niet vergeten zijn.
Een verheugend nieuws werd ons deze morgen door de burgemeester medegedeeld, dat Diest binnenkort het peterschap van de Special Forces Group op zich gaat nemen. Diest laat de para’s niet los.

Bedankt Pedro, onze ceremoniemeester, Freddy Vercaemer, vertegenwoordiger van de oudgedienden, Luc, de klaroen, Stefaan, de piper en Jacques, onze fotograaf.

Maar last but not least gaat niet enkel mijn dank, maar ook mijn bewondering uit naar de drie personen die deze dag hebben uitgedacht, en die zich hebben uitgesloofd om hem waar te maken:
Erik, de baas van de Pegasus Pub, waar niet enkel vandaag, maar een heel jaar door de relikwieën van de SAS en het 1 Bn Parachutisten te bewonderen zijn, gekoesterd door hem en Maarten, zijn zoon.
Werner, de webmaster, door iedereen gekend van het internet en de website, die er helaas vandaag niet kan bij zijn wegens het overlijden van zijn vader, voor wie Werner zich vele jaren heeft ingezet. Zijn vader was ook een ancien van het 1 Para en keek er naar uit om er vandaag bij te zijn. Het heeft niet mogen zijn. We bieden Werner ons diep medeleven aan.
En tenslotte is er Kris, de man van de contacten en vergaderingen. The go-between en de duivel doet al.
Erik, Werner en Kris, vormen samen de vzw KTSA.

Beste oudgedienden, vrienden van het 1Para, tot weerziens.

WHO DARES WINS

----------

Website van de vzw Keep The Spirit Alive

Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Conflict

2011-08-19T15:05:00.010+02:00

Dat je niet iedereen gelukkig kan maken, is een van de beginselen der wijsheid. Dat geldt in de eerste plaats in de politiek. Ten minste, dat willen de politici je graag doen geloven. Want in sommige gevallen zijn ze zelfs zo wijs dat een mens zich in Kana waant, zoveel water en wijn komt er aan te pas.

Beslissingen, al dan niet om bestwil, leiden onvermijdelijk tot onvrede. Het is niets nieuws. Heel lang geleden, toen de dieren nog konden spreken, en de bomen op hun wortels door het bos liepen, was dat ook al zo. Vandaar ongetwijfeld het thema van Open Monumentendag 2011. Op 11 september - what’s in a date? - wordt overal in Vlaanderen de schijnwerper gezet op hoe conflict de geschiedenis heeft geplooid en gebogen. Oorlogen, twisten, miserie en ontbering, het wordt allemaal nog eens boven gehaald en in de verf gezet.
In een jaar waar federale politici elkaar naar het leven staan, vind ik deze keuze een tikkeltje misplaatst, terwijl ik normaal gezien nochtans niet vies ben van conflict. In sommige gevallen ben ik daar zelfs voorstander van, omdat het de gemoederen losweekt en de waarheid doet bovendrijven. Er zijn mensen die daarom durven beweren dat ik een oproerkraaier ben, maar dat geheel terzijde.

Ook in Scherpenheuvel, waar de kerk nochtans al 400 jaar in het midden staat, waren ruzie en ambras vaak het schuurpapier dat de gemeenschap heeft vorm gegeven. Te beginnen bij de bouw van de basiliek zelf. Stel je dat eens voor: een landelijk dorpje, omringd door boerderijen, wordt op een dag op de kaart gezet door de Spaanse aartshertogin Isabella, die het krankzinnige idee opvatte om hier een tempel neer te poten ter ere van de Maagd Maria. Voor hun neus zagen de lokale keuterboeren, wiens wereld niet veel verder reikte dan het Zichems veld, een monumentaal gebouw verrijzen, dat hun leven voor altijd zou veranderen. Bij sommigen boezemde deze verandering angst en onrust in. Bij anderen, die meteen het commerciële potentieel zagen, vooral hoop en optimisme.

Het duurde niet lang voor er rond de basiliek herbergen, kramen en winkeltjes als kleine, opportunistische paddenstoeltjes uit de grond schoten. Iedereen wilde een graantje meepikken, nu er zoveel volk naar de Scherpe Heuvel kwam. Hoe groter je herberg, hoe meer geld in het laatje. Vriendjespolitiek was schering en inslag. Was je verwant met de burgemeester, of stond je in een goed blaadje bij de pastoor of een of andere schepen, dan had je een streepje voor op je buurman. Misschien moest je minder taksen betalen, of kreeg je een ander voordeel. Een beetje zoals nu, zeg maar.
Alles was koek en ei, tot architect Coberger, de snoodaard, samen met Isabella’s gemaal Albrecht, op het idee kwam om de straten rond de basiliek om te vormen tot een zevenster. Een symbolische representatie van de zeven deugden en zeven smarten van Maria. Om dat te realiseren, moesten vele panden en percelen onteigend worden. Begin er maar eens aan: openbare werken in het centrum van een druk bedevaartsoord! Je kan het je nauwelijks voorstellen!
De onteigeningen schoten een aantal eigenaars diep in het verkeerde keelgat. Taverne De Engel, die toen al bestond, verloor meer dan de helft van haar gebouw en terras. De toenmalige eigenaar, geen bloedverwant, enkel zielsgenoot van de huidige, stuurde een geducht advocaat op het dak van het stadsbestuur en de kerk, wat tot verschrikkelijke ruzies leidde.

Tijdens Open Monumentendag, op zondag 11 september, en nadien nog een keertje op zondag 2 oktober, zet de stad Scherpenheuvel-Zichem precies die ene ruzie in de kijker. Aan de hand van drie historische taferelen wordt het conflict uit de doeken gedaan. Niets zo plezant als het omtoveren van een dispuut tot een kleurrijk en luidruchtig kostuumdrama.
Mijn eerste gedachte was: daar wil ik bij zijn! En kijk, ik mag de rol vertolken van aartshertogin Isabella Clara Eugenia. Nu ja, mag… ik heb dat zelf beslist. Gelukkig was de regisseur meteen akkoord. Waarvoor trouwens mijn dank.

Het ironische aan deze hele kwestie is dat de ruzie, die 400 jaar geleden begon, vandaag nog steeds niet is opgelost. Scherpenheuvel bestaat voor de eeuwigheid, weet je wel, ambras incluis. Het terras van De Engel is nog steeds te klein, en dat van zijn buurman, de Angelus, nog kleiner. Of is het omgekeerd? De baas van de Angelus ligt dan ook nog eens serieus in de clinch met zijn andere buurman, ‘t Kadooke. En het gaat niet enkel over verbaal geweld, beste mensen. Er komt anno 2011 nog steeds handgemeen aan te pas. Ze slaan elkaar tegen de grond en gooien met terrasstoelen.

Je zou denken dat een fatsoenlijk terrasreglement dat soort conflicten uit de wereld kan helpen, maar helaas gooien de 9 bladzijden tekst, die het stadsbestuur in november 2010 heeft opgesteld, enkel olie op het vuur. Het reglement zou orde en gelijkheid moeten scheppen tussen de winkeliers en tavernes, maar ik stel vast dat het net het omgekeerde doet. Zo bestaat er bijvoorbeeld verwarring over wat een permanente schutting is tussen de terrassen, en wat niet. Wat bij brasserie Montaigu als een tijdelijk schutsel wordt aanzien, wordt elders dan weer permanent genoemd, en dusdanig verboden. Daar nemen sommige mensen aanstoot aan. Anderen vinden het dan weer niet eerlijk dat er in het reglement geen onderscheid wordt gemaakt tussen de stoep van een taverne, en de stoep van een winkel. De stad belast beide stoepen op dezelfde manier. Verder is het gebruik van de stoep voor het uitstallen van je winkelwaar, die mogelijks identiek is aan de winkelwaar van de kraampjes, per vierkante meter veel duurder in vergelijking met de huur van een kraam. Wie een kraam huurt van de stad betaalt 250 euro per jaar, en krijgt daarvoor de kraam in bruikleen, plus elektriciteit, opbouw en afbraak. Een winkel als De Wildeman betaalt voor het gebruik van de stoep 800 euro. Geen wonder dat deze en andere ongelijkheden wrevel opwekken.
‘Dit reglement werd opgesteld in overleg met de middenstand,’ klinkt het op het stadhuis. Maar in werkelijkheid heeft de middenstand het gevoel dat er met hun richtlijnen geen enkele rekening werd gehouden. Het feit dat er in de gemeenteraad met de regelmaat van de klok aanpassingen en veranderingen moeten worden aangebracht aan het terrasreglement, is toch een teken aan de wand. De bevoegde schepen zegt in een mededeling op de website van zijn partij dat je niet voor iedereen goed kunt doen. Hij is dus, per definitie, een zeer wijs man.

Ik zou zeggen, kom op 11 september eens kijken en luisteren naar het historisch conflict. De geschiedenis in ere houden is namelijk een nobele bezigheid. Ga daarna een pint drinken op het terras van De Engel en andere cafés, om alles eens goed door te spoelen. Misschien, als we de rijkdom eerlijk verdelen, zal iedereen eindelijk content zijn. Het leven, zo blijkt, is maar tijdelijk. Kijk maar naar de ellende op de weide van Pukkelpop. Het geluk kan zich op een paar seconden tegen je keren. Daar is zelfs de Maagd Maria, met al haar mirakelen, niet tegen opgewassen.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

De sarcofaag van Zichem

2011-08-05T23:02:00.004+02:00

Tijdens de paasvakantie ben ik met mijn kinderen naar Brussels Expo geweest op de Heizel. Daar liep – en loopt nog steeds – een tentoonstelling over farao Toetanchamon, zijn graftombe en schatten. Met mijn twee oudste kinderen had ik al eens het museum in Cairo bezocht, maar voor de kleinsten was het de eerste keer dat ze de pracht en praal van Egypte van dichtbij aanschouwden. In replica weliswaar, maar dat kon hen nauwelijks deren.

We keken allemaal onze ogen uit. Zoveel goud en vakmanschap. De gedachte dat er voor één enkele man zo’n prachtig graf werd gebouwd, suggereerde dat hij wel zeer bijzonder moest zijn geweest. Wanneer iemand dan ook nog eens de moeite doet om een sarcofaag te bouwen, waarin het lichaam van die man perfect bewaard kan blijven, kan hij niet anders dan superieur zijn aan de gewone stervelingen rondom hem.
‘Maar hij ziet er niet anders uit dan iemand anders,’ merkte mijn jongste zoon na enige tijd terecht op. ‘Waarom kregen de andere mensen in Egypte niet zo’n mooi graf als hij?’
Het kostte me enige moeite om uit te leggen dat in die tijd niet iedereen evenwaardig was. Dat sommige mensen een hogere of lagere standing hadden in de maatschappij. Dat alleen de rijken of geprivilegieerden een sarcofaag verdienden. Hij vond die gedachte maar niks.
‘Dat is niet eerlijk,’ schudde hij het hoofd.
Ik slikte snel mijn volgende zin in, want ik stond op het punt hem te vertellen dat de wereld sinds die tijd eigenlijk nog maar weinig veranderd is.

Daarvan kreeg ik trouwens gisteren bevestiging op een onverwachte plaats. Ik ging naar een infovergadering van het stadsbestuur over hun plannen om een nieuwe feestzaal te bouwen in Zichem. In hun poging om alle verenigingen te voorzien van toegang tot een feestzaal en vergaderlokalen, hebben zij namelijk het idee opgevat om in drie deelgemeenten tot naarstig bouwen over te gaan. Wat ik niet goed begrijp is waarom er precies gekozen werd voor Messelbroek, de Keiberg en centrum Zichem als locaties voor die zalen. Als ik mij niet vergis, is de Keiberg niet eens een deelgemeente, maar gewoon een onderdeel van Zichem, waardoor Zichem in feite twee feestzalen krijgt, terwijl andere plaatsen in de kou blijven staan. Maar bon, die gedachte mag je afdoen als vitterij van mijnentwege.

Dat er nood is aan een zaal in of dicht bij het centrum van Zichem, dat trek ik niet in twijfel. Als ik de Zichemnaars moet geloven, is de horeca bij hen op sterven na dood, kan je nergens nog een fatsoenlijk repetitielokaal vinden, en worden er al jaren geen fuiven meer georganiseerd, terwijl die van Zichem toch de mannekes van plezier zijn, verdorie.
Zal zo’n feestzaal-annex-vergaderlokalen dan soelaas brengen? Zal het feesten en fuiven terug opleven? Zal het carnaval een tweede leven krijgen? Zullen nieuwe harmonies, clubs en verenigingen als paddenstoelen uit de grond schieten? Daar durf ik mijn hand niet voor in het vuur steken. Alleen de toekomst zal het uitwijzen. Ik heb gisteren weinig – om niet te zeggen geen – juichende Zichemnaars ontmoet op de infovergadering van de stad. Misschien is dat al een kleine indicatie.

De nieuwe zaal zal worden gebouwd in de Hemmekes, een terrein vlak naast de Demer, achter de huizen aan het begin van de Ernest Claesstraat. Er staat al een gebouw op dat terrein, dat gebruikt wordt door de hondenclub, zoals deze vereniging in de volksmond wordt genoemd. Het stuk grond is eigenlijk overstromingsgebied, dat op regelmatige tijdstippen drassig wordt en voor de helft zelfs onder water komt te staan. Een halve meter water. Dit terrein is op het gewestplan ingekleurd als recreatiegebied, en biedt naast een aantal mogelijkheden ook een hoop kopzorgen. Voor de bouw van de nieuwe feestzaal zal men in de eerste plaats ernstig rekening moeten houden met het overstromingsgevaar. Alles zal moeten worden ingedijkt met binnen- en buitendijken. Op de vraag of het wel raadzaam is om hier een feestzaal en parking te bouwen, kregen de aanwezigen enkel als antwoord dat er in Zichem simpelweg geen andere mogelijke plaatsen zijn. ’t Is in de Hemmekes of nergens, met andere woorden.

Er is een lange waslijst van bezwaren tegen deze zaal. Hij zal teveel kosten, de toegangsweg via de Ernest Claesstraat zal dodelijke ongevallen veroorzaken, er zal geluidsoverlast zijn voor de omwonenden, de zaal is het paradepaardje van een plaatselijk gemeenteraadslid, de bouw druist in tegen de Demercharter, die Scherpenheuvel-Zichem mee ondertekende etc. Terwijl er nochtans ook voordelen zijn. Zo komen er 64 broodnodige parkeerplaatsen, die bereikbaar worden gemaakt vanuit het centrum van het dorp via een wandelweg (en gemakkelijkheidshalve ook voor kano’s en kleine vissersboten, telkens de parkeerplaatsen onder water staan).

Andere voordelen? Die zijn er vooral voor de hondenclub. Trainingclub De Gouden Jachthoorn vzw is een erkende vereniging in Scherpenheuvel-Zichem en misschien wel de Toetanchamon van onze stad. Tijdens de infovergadering, die nota bene doorging in hun clublokaal in de Hemmekes en niet in het stadhuis, bekroop mij het vreemde gevoel dat deze vereniging specialer is dan de andere verenigingen in onze stad. Want wat blijkt? Zij hebben het op een akkoord gegooid om het clublokaal volledig te laten integreren in het nieuwe project. In zijn huidige vorm. Er zal dus – ik vind dit niet uit – een sarcofaag worden gebouwd over het bestaande clubhuis om ervoor te zorgen dat het tot in de eeuwigheid bewaard kan blijven.
En daar blijft het niet bij. Naast het clubhuis van De Gouden Jachthoorn vzw wordt door de stad, speciaal voor hen, een spiksplinternieuwe keuken gebouwd, een sanitair blok, en 7 of 8 extra grote parkeerplaatsen. Allemaal voor exclusief gebruik door de club. Bovendien mogen zij hun zaal blijven verhuren en gaan de opbrengsten naar de clubkas. Om het verlies van de grond te compenseren die ze moeten afstaan voor de bouw van de feestzaal (grond – ik hoor het je denken – die eigendom is van de gemeente en niet van de club), krijgen ze binnenkort terreinen aan de Maagdentoren ter beschikking, om daar hun trainingsactiviteiten verder te zetten.

Het moet ware liefde zijn, tussen het schepencollege en De Gouden Jachthoorn vzw. Of zijn ze onafscheidelijk om andere redenen? Een grondig onderzoek kon ik op deze korte tijd niet uitvoeren, maar ik heb toch enkele dingen kunnen achterhalen. Waarom zijn ze bij de hondenclub zo sterk gehecht aan hun clubhuis? Als je dan toch mag blijven van de stad, en er komt een gans bouwproject, waarom dan niet meteen onderhandelen voor een nieuw clubhuis? Zo spectaculair is het huidige nu ook weer niet. Tijdens de infovergadering regende het hier en daar zelfs binnen. Ik stelde die vraag aan de voorzitter van de club en kreeg als antwoord: ‘Omdat wij het met onze eigen handen gebouwd hebben. We zijn eraan gehecht.’

Ik geloof hem. Ze zijn er zeer zeker aan gehecht. Maar niet om sentimentele redenen, zoals hij mij wilde laten geloven. Elk gesprek dat ik na de infovergadering voerde, leidde mij naar hetzelfde vermoeden. Er is een andere reden waarom dat gebouw niet mag worden afgebroken. En omwille van die reden heeft De Gouden Jachthoorn vzw het schepencollege bij het spreekwoordelijke pietje.
Ik verklaar mij nader. Vele jaren geleden, toen de dieren nog konden spreken en de bomen op hun wortels door het bos liepen, lag het terrein van de Hemmekes er verwaarloosd en verlaten bij. Er waren enkel nog de overblijfselen van het voetbalveld en de kantine, heel veel afval en nog meer onkruid. De huidige voorzitter van de club was op zoek naar een locatie en vroeg aan de eigenaar van de grond, met name de gemeente, of hij het terrein mocht gebruiken. Dat mocht, en huur hoefde hij niet te betalen. Hij kuiste de boel op, en begon met zijn activiteiten: een jachthondenschool voor retrievers. Hier worden puppies getraind, jagers en hun honden opgeleid en wedstrijden georganiseerd. Er wordt lidgeld geïnd en er is een winkel. Na enige tijd voldeed de oude kantine niet meer aan de eisen van de groeiende club. Het was tijd voor een nieuw clublokaal. En hoe doe je dat, wanneer je iets wil bouwen op grond die eigendom is van de stad? Je dient een bouwaanvraag in. Ah ja, dat is toch logisch. Hoe zou je zelf zijn?
Op 29 november 1993, onder het bewind van toenmalig CVP burgemeester Jef Lemmens, leverde de stad een vergunning af aan De Gouden Jachthoorn vzw voor de bouw van een polyvalente zaal en clublokaal.

Het gebouw kwam er. En samen met dat gebouw kwam er ook een overeenkomst tussen de vzw en de stad. Een contract, zeg maar, waarin niet alleen geschreven staat wie de eigenaar is van het gebouw, maar ook voor hoe lang en onder welke voorwaarden hij eigenaar zal blijven. Wat er precies in dat contract staat, weet ik niet. Ik heb het niet ingezien. Maar het roept bij mij allerhande vragen op.
Zou het kunnen dat er in die overeenkomst iets geschreven staat dat het daglicht niet mag zien? Verheft het schepencollege daarom De Gouden Jachthoorn vzw tot de Toetanchamon van Scherpenheuvel-Zichem? Is de afbraak van dat clublokaal zo’n groot taboe, dat het afgeschermd moet worden met een sarcofaag, en dat tegen aanzienlijke kost?

Wanneer ik kijk naar wat de grote gemene deler is tussen de schepencolleges van 1993 en 2011, stel ik vast dat het college toen was samengesteld uit CVP en SP, en nu uit CD&V en OpenVLD. Proberen onze huidige christendemocratische beleidvoerders angstvallig de sporen uit te wissen van de zonden die hun voorgangers hebben begaan? Proberen zij a posteriori de brokken te lijmen? Is deze sarcofaag een dekmantel?

Er zijn nog veel meer vragen waarop ik geen antwoord heb gevonden of kan bedenken. Waarom mag een erkende vereniging van Scherpenheuvel-Zichem zich inlaten met commerciële, winstgevende activiteiten? Waarom krijgen zij meer privileges dan andere verenigingen? Wie is De Gouden Jachthoorn vzw écht? En dan bedoel ik niet de argeloze, hardwerkende Zichemse vrijwilligers, die zich thuis voelen in de Hemmekes, en hun club met hand en tand verdedigen. Zij zouden zich beter de vraag stellen in wiens belang zij zich met zoveel enthousiasme inzetten, en wie daar uiteindelijk het meeste baat bij heeft.

Toetanchamon ligt begraven in Zichem, beste mensen. Binnenkort kan je tegen betaling naar zijn graf gaan kijken. Je mag dan zeker je zwemvliezen niet vergeten. Aan de oevers van de Nijl, euh Demer kan het springtij verraderlijk zijn.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Omaha Beach - een schrijfoefening

2011-07-07T23:00:00.003+02:00

Op het strand in Normandië veeg ik met pen en papier de geschiedenis uit. Met mijn woorden zuiver ik de lucht van angstkreten, het water van bloed en het zand van gebroken lichamen.
De zon schijnt, en alles is nieuw en maagdelijk schoon. Mijn twee jongste kinderen spelen in de branding. De twee oudste zitten binnen handbereik. Ze lezen.

*

Aan het graf van sergeant Jay Pilgrim ruk ik het witte marmeren kruis uit de grond en graaf. Ik graaf tot mijn gescheurde handen beenderen vinden, die ik voorzichtig op het gras leg en in ere herstel. Ik verlang met bonzend hart het levende vlees van Jay weer aan zijn lijf, tot hij zijn ogen opent.
Hij glimlacht, en ik knik begrijpend. Hij wil niet blijven. Met een lichte beweging van mijn hand geef ik hem terug aan de toekomst die hij 67 jaar geleden offerde aan de menselijke dwaasheid.

*

Op het strand in Normandië wandel ik naast een oude man.
'Was het een goed leven?' vraag ik. Ik kijk naar hem en zie het antwoord op zijn gezicht.
'Ze had op me gewacht,' zegt Jay, 'en we maakten elkaar gelukkig.'
Ik luister naar een geschiedenis die niet verloren ging. Jay vertelt me alles, tot in het kleinste detail.
'Schrijf het op,' gebiedt hij mij plots, 'dan kleeft het vlees voorgoed aan mijn beenderen.'
'Ik beloof het,' zeg ik plechtig.

In de verte hoor ik de lachende stemmen van mijn kinderen. Ik draai me om en wandel terug.
Op een van de heuvels met zicht op Omaha Beach keert sergeant Jay Pilgrim uit North Dakota terug naar zijn graf.
Mijn pen en papier houden mijn belofte.

----------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Als het kalf verdronken is … (2)

2011-07-02T16:19:00.004+02:00

Toen ik een kwart eeuw geleden in Jordanië ging wonen, stond de telecommunicatie daar nog in haar kinderschoenen. Nu barsten er met de hulp van Facebook en Twitter revoluties los in de straten van het Midden-Oosten, maar in de jaren 80 waren de post en de telefoon onze enige link met de buitenwereld. Weliswaar met een beetje geluk, want de telefoonverbindingen waren pover en de post werkte pijnlijk traag. Wat soms tot bizarre situaties leidde. Zo kreeg ik van mijn grootvader een mooie brief, twee weken na zijn begrafenis.

Op een dag brak de hemel open en stond er een telefacsimilemachine in ons huis. Een fax, weet je wel. Mijn God, was dat een openbaring. Toen mijn ouders zich ook zo’n handig ding aanschaften, wist ik met mijn geluk geen blijf. Tot het hek helemaal van de dam was, toen het internet zijn intrede deed in ons leven. Niet alleen was het een kwestie van enkele seconden vooraleer mijn brieven op hun bestemming waren, het maakte niet uit hoeveel emails ik per dag stuurde, het kostte ons geen dinar meer. Wat een besparing ten aanzien van bellen, faxen of schrijven! Ik was meteen verkocht, verslaafd, verslingerd.

Toch heeft ouderwetse brieven schrijven nog steeds zijn charme. Ik haal graag gelijnd papier en vulpen boven, en doe dat regelmatig. Omdat ik een paar vrienden heb zonder computer. Eenzame dinosaurussen die zich schuil houden in de vorige eeuw, met wie ik, ondanks hun handicap, toch graag contact hou. Ze behoren gelukkig tot een uitstervend ras, want een brief schrijven, in een enveloppe steken en naar de post dragen vergt geld en inspanning.

Hoeveel mensen zouden er in Vlaanderen nog rondlopen die niet bereikbaar zijn per email? Ook niet via het werk, familie, vrienden of buren. En hoeveel in Scherpenheuvel-Zichem? Bestaan daar statistieken over?
En hoeveel van die elektronisch geïsoleerde mensen zijn regelmatige gebruikers van de bibliotheek? Ik vraag het me af, want een tijdje geleden maakte ik mijn beklag over de aanmaningskosten die onze stad aanrekent wanneer je een boek te laat inlevert. In tegenstelling tot Diest, waar ik een vriendelijke, kosteloze email krijg. Scherpenheuvel-Zichem stuurt geen email, maar een brief. De postzegel moet je zelf betalen.

In die tekst (die je hier kan herlezen) had ik ook enkele bedenkingen over de werking en zelfs het bestaan van de beheerraad van de bibliotheek, die ik een verborgen genootschap noemde, omdat er geen enkel tastbaar spoor van te vinden is op de website van de stad.

Beweren dat mijn tekst een slapende reus heeft wakker gemaakt, lijkt me hoogmoedig, maar de kolos is intussen toch in beweging. Dat was te merken tijdens de gemeenteraadszitting van afgelopen donderdag. Onze gevatte schepen van Bibliotheek stelde namelijk een aanpassing voor aan het dienstreglement van onze boekentempel in Averbode. Zo werd er gesleuteld aan de uitleentermijn. Ook zal je voortaan een boek kunnen uitlenen met je elektronische identiteitskaart, in plaats van enkel met je bibkaart. Het zijn verbeteringen.
Bovendien werd er nagedacht over de fameuze wijze van aanmaning, die ik aanklaagde. Voortaan zullen laatretourneerders ook per email kunnen worden aangemaand. Mijn hart maakte meteen een vreugdesprongetje. Ik was heel blij om het te horen.
Mijn vreugde werd helaas snel in de kiem gesmoord toen bleek dat voor de emails dezelfde administratieve kosten zullen worden aangerekend als voor een brief.
‘Ah ja,’ zei onze schepen, met enig schaamrood op de wangen, ‘een email sturen vergt van het personeel even veel tijd en inspanning.’

Dat het geen postzegel kost, was haar misschien ontgaan. Ach, aanpassen aan de moderne technologie, het blijft een uitdaging.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Panem et circenses

2011-06-25T13:55:00.005+02:00

Gisteren was het feest in Scherpenheuvel, het laatste dorp in Vlaanderen waar de kerk nog stevig in het midden staat, de commercie het evenwicht bewaakt tussen wat mag en wat moet, en iedereen steen en been klaagt.

Er viel namelijk iets te vieren: de vernieuwingswerken in het centrum zijn, na minder dan een jaar, afgerond. Inwoners en bezoekers kunnen voortaan zorgeloos flaneren langs de brede straten van het Isabella- en Albertusplein, en zich het zonnige leven laten welgevallen.

En het mag gezegd: het resultaat is mooi.
Niet dat er geen kritiek is van mensen hier en daar, zoals ik gisterenavond tijdens mijn gesprek met onze schepen van Openbare Werken mocht vernemen, maar we zijn in feeststemming, dus gaan we daar niet al te lang bij stilstaan. Wie het dorp inrijdt met de auto is bijvoorbeeld nog in de war wat de rijrichtingen betreft, maar dat zal wel wennen. Een mens geraakt uiteindelijk aan alles gewoon. Zelfs aan kritiek en commentaar, zo blijkt, want als het bestuur van onze stad had moeten luisteren naar zagers zoals jij en ik, dan was het nieuwe centrum er nooit gekomen.
‘Doorzettingsvermogen,’ zo zei onze schepen van Openbare Werken tijdens zijn speech, ‘is de moeder van de politieke winkel.’ Ge moogt gerust zijn. De weinige haren die nog op zijn hoofd staan, zijn niet grijs, maar spierwit geworden.

Maar ook wij hebben afgezien. Omleidingen, misverstanden, gebrek aan communicatie. Iedereen in Scherpenheuvel kreeg van hetzelfde laken een broek. Het hoort bij openbare werken als schimmel op ranzige kaas. Gezaag en kritiek in de pers al evenzeer, want dat klinkt goed en smult nog beter.
De middenstand zal het geweten hebben. Ze hebben afgezien. Maar ook dat is een klassieker bij openbare werken. Boutiek Margriet heeft naar het schijnt de geest gegeven, of toch nagenoeg, en andere winkels en horecazaken hebben zwarte sneeuw gezien.

Gisterenavond hebben we daar samen eens goed mee gelachen en alle slechte herinneringen weggespoeld met een gratis (nu ja, gratis) pint bier. Ons Lievrouwke van Scherpenheuvel had niet voor niets nog eens een mirakel verricht. Na uren van zware regenval bleef het tussen 18u en 22u poederdroog. Springkastelen, straatartiesten, swingende rock ’n roll band, ijsjes naar hartelust. Aan alles werd gedacht. Dus kon de kleine opkomst geen dumper op de feestvreugde zijn. Alle mensen die er waren, waren mensen van Scherpenheuvel-Zichem.

Het stadsbestuur steekt mooie pluimen op haar hoed. Ik heb gisteren van de gelegenheid gebruik gemaakt om hen persoonlijk te feliciteren voor hun inspanningen en volharding. Ik heb dan ook meteen gemerkt dat er op die hoed nog wat plaats vrij is voor volgend jaar. Dan worden er weer lintjes geknipt. Op Den Cayberg en in Messelbroek.

Toen ik in vrolijke stemming naar huis stapte, moest ik denken aan wat de Romeinse dichter Juvenalis ooit schreef: "Vroeger verkochten we onze stem aan niemand. Al een hele tijd heeft het volk de macht afgestaan. Het volk benoemde vroeger militaire bevelhebbers, hoge ambtenaren, legioenen, alles. Nu beperkt het volk zichzelf en hoopt alleen nog op twee zaken: brood en spelen."

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Een doekje voor het bloeden

2011-06-16T23:59:00.012+02:00

Jaren geleden, toen de dieren nog konden spreken en de bomen op hun wortels door het bos liepen, was ik voorzitter van een oudercomité. Niet in België, maar in de internationale school in Amman, de hoofdstad van Jordanië, waar mijn twee oudste kinderen school liepen. Het oudercomité bestond uit een groep hooggemotiveerde mensen, die het beste voorhadden met de school en de schoolgemeenschap. Vooral dat laatste was belangrijk, want voor de meeste van die ouders was de school hun surrogaatfamilie. Hun thuis ver van huis, zeg maar. Ze hokten samen op de meest vindingrijke manieren. En het oudercomité was de lijm die dat sociaal weefsel bij elkaar hield.

We organiseerden niet alleen leuke activiteiten voor de kinderen binnen de school, maar zetten ook grote, gemeenschapsoverschrijdende acties op touw en deden aan liefdadigheid. Het hoogtepunt van het schooljaar was de International Food Fair, een multiculturele dag waarop alle leerlingen, ouders en sympathisanten de kans kregen om hun land op culinaire wijze te vertegenwoordigen. Een feestelijke bijeenkomst van geuren en kleuren. Er kwamen duizenden bezoekers van buiten de school.
De aanloop naar de Food Fair was meestal zenuwslopend, want vaak gebeurde het dat ik vooraf een of ander diplomatiek incident moest ontmijnen. De Pakistaanse ouders weigerden om naast de Indiërs te staan. De Grieken voelden zich benadeeld omdat de Turken meer plaats kregen dan zij. Maar veruit het grootste probleem ontstond toen, niet lang na de ondertekening van het vredesakkoord tussen Jordanië en Israël, de Palestijnse ouders tot de ontdekking kwamen dat ze de hele dag naast de Israëlische ouders moesten doorbrengen. Het had heel wat voeten in de aarde, maar uiteindelijk geraakte zelfs die kwestie opgelost.

Gelukkig krijgen de oudercomités van Scherpenheuvel-Zichem niet met zulke problemen te kampen. Ze hebben het zo al druk genoeg. Hun doel is de algemene werking van de school op een positieve manier te stimuleren, ten voordele van de leerlingen. Ook proberen zij de samenwerking tussen ouders en school te bevorderen. Ze doen dat aan de hand van overleg, en door middel van allerhande activiteiten waarvoor zij zich geheel vrijwillig inzetten. Een oudercomité bestaat uit zowel ouders als leerkrachten die een deel van hun vrije tijd ten dienste stellen van de school.

Binnenkort krijgen zij echter een nieuwe, bijkomende taak in de schoenen geschoven. Het stadsbestuur, dat instaat is voor de organisatie van voor- en naschoolse kinderopvang, heeft namelijk beslist om voortaan een deel van haar verantwoordelijkheden van zich af te schudden.
Het gaat over de korte opvang, meteen voor en na schooltijd, waar kinderen ’s ochtends en ’s avonds de mogelijkheid krijgen om een uur lang op de speelplaats of in de turnzaal te blijven. In een aantal scholen van Scherpenheuvel-Zichem bestond dit systeem al, maar werd de dienst door de stad stopgezet omdat er teveel problemen waren met het vinden van PWA-ers of ander personeel. Op sommige plaatsen hadden leerkrachten een beurtrol, maar dat bleek ook niet houdbaar op de lange termijn.
Dus zette het stadsbestuur er een punt achter. Te moeilijk, zeggen ze, en te duur. De organisatie van de lange opvang in Baloe is al omslachtig genoeg. Laat iemand anders die korte opvang maar organiseren.

Wie beter, moeten zij gedacht hebben, dan de oudercomités? Die worden toch bevolkt door de ouders zelf. Ze zijn al betrokken partij, en hebben er alle belang bij dat dit soort korte opvang bestaat. Dus bereidde het stadsbestuur een ontwerp voor, en legde een vergadering in met de directies en de oudercomités, om hen van hun nieuwe idee op de hoogte te brengen. Niemand liep er spontaan warm voor.
Als pleister op de wonde besloot de stad om een subsidie aan te bieden. De oudercomités kunnen tot 2.142 euro per schooljaar ontvangen voor de vergoeding van de opzichters. Daar bovenop mogen ze aan de ouders geld vragen.

Voor zover ik heb kunnen achterhalen heeft nog geen enkel oudercomité zich definitief bereid verklaard om in te stappen. De meeste hebben bedenkingen, zelfs bezwaren. Ze stellen zich ernstige vragen. Wie moet de opzichters zoeken en aanwerven? Wie moet garanderen dat die mensen ook effectief komen opdagen? Wat als dat niet gebeurt? Wie houdt de administratie bij? Wie de boekhouding? Hoe worden de betalingen geïnd? Wat als er ouders zijn die niet betalen? Of niet kunnen betalen? Wat als er een ongeval gebeurt? Wie is dan de eindverantwoordelijke? Het zijn maar enkele van tientallen overwegingen.
De oudercomités hebben hun bedenkingen geuit, zowel mondeling als schriftelijk, maar daar werd weinig of geen rekening mee gehouden. De subsidieregeling werd tijdens de voorbije gemeenteraad ter stemming gebracht en door de meerderheid goedgekeurd. De opmerkingen van de oudercomités werden op geen enkel moment aangehaald. Ik kan het weten. Ik zat als toeschouwer achteraan in de raadzaal en luisterde mee.

Ik heb sindsdien, via het internet, heel Vlaanderen afgezocht. Ik heb gebeld naar onnoemelijk veel scholen, en heb er geen enkele gevonden waar het oudercomité de organisatie van de korte opvang voor haar rekening neemt. ‘Wablieft?’ was de vraag die ik in de meeste gevallen kreeg. ‘Wie heeft zoiets bedacht?’

Ik vind het ongehoord dat het stadsbestuur haar verantwoordelijkheid in de schoenen schuift van uitgerekend die mensen die nood hebben aan de korte opvang. Het getuigt van ondoordacht beleid. Het is een beetje als de brandweer afschaffen omdat het zo’n gedoe is, al die brandweermannen en hun materiaal. Het is gerieflijker om een subsidie te geven aan elke straat of wijk die dat wenst. Uiteindelijk zijn het hun huizen die zullen afbranden. Ach, ze kunnen die net zo goed zelf blussen. Geef toe, met wat emmers en een stevige tuinslang kom je toch een heel eind.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

(Z)Onder toezicht

2011-06-11T17:27:00.006+02:00

Het schooljaar loopt op zijn einde. Binnenkort breken weer die luie zomerdagen aan, waarop kinderen laat opstaan en zich urenlang afvragen hoe ze de verveling kunnen bestrijden. Tot het opnieuw avond wordt en ze veel te laat gaan slapen. Moeder en vader zijn ’s ochtends de deur uit, en dochter- en zoonlief mogen de hele dag rondlummelen.

Nee, nee, zo werkt het al lang niet meer. De tijd dat we onze kinderen het genoegen van de luiheid gunden ligt al lang achter ons. Onze eigen bescherm- en vooral prestatiedrang laat niet meer toe dat onze kinderen lamlendig op straat of op de zetel hangen. Ze zouden kunnen ontvoerd worden, naar tv kijken, aan de drugs geraken, meegesleurd worden in de verderfelijke wereld van het online gamen, of erger nog, gewoon de hele dag geen zak uitvoeren.
Dat moeten we kost wat kost verhinderen. Afhankelijk van hun leeftijd sturen we hen op taal- of piratenkamp, dwingen hen tot allerlei georganiseerde activiteiten, brengen hen naar de opvang, zoeken angstvallig naar een vakantiejob, sleuren hen tijdens ons eigen verlof mee met het vliegtuig naar een verre bestemming, en hebben bovendien het lef om dat zomervakantie te noemen.
Op 1 september duwen we hen uitgeput terug de schoolbanken op, klaar voor een schooljaartje presteren.

Ik ben niet van plan om herinneringen uit mijn onbezorgde jeugd op te rakelen, toen ik op woensdag- of zaterdagnamiddag met enkele vriendinnen van de lagere school kon rondzwerven in het dorp of het Zichems veld, zonder al te veel risico’s. We lagen in de oude spoorwegbedding naar de wolken te kijken, fietsten toertjes rond de basiliek of bedelden om snoep bij een van onze oma’s of tantes. Als er iemand gevallen was of er brak ruzie uit, losten we dat zelf op. We hebben daar veel uit geleerd. Ik vond dat plezant.
Het is daarom dat ik mijn twee jongste kinderen de kans geef om ook op straat te spelen en, binnen de perken van het mogelijke, op avontuur uit te gaan. Ik heb het geluk dat ik in een gezellige wijk woon, met gezinnen die hun kinderen ook op straat durven laten spelen. Het is een luxe, ik weet dat.
Onze kinderen houden mekaar in de gaten. Sommigen hebben zelfs al een gsm, en dat scheelt. Als er echt iets mis gaat, kan er iemand bellen. Van toezicht houden op die kinderen is geen sprake. Dat zou de pret danig bederven.

Maar kinderen laten spelen zonder toezicht is natuurlijk niet in alle omstandigheden mogelijk. Wanneer de groep zeer groot is, is het noodzakelijk dat een volwassene een oogje in het zeil houdt. Dat stelt gerust en dempt de gemoederen. Bij conflict is er ook altijd een hogere autoriteit die de zaak kan oplossen, of een pleister kan plakken waar nodig.
Speelplaatsen van scholen zijn daar een goed voorbeeld van. Ga tijdens de middag eens een kwartiertje op de speelplaats van een lagere school staan. Je zal merken hoe noodzakelijk goed toezicht daar is. Ook al is het een zenuwslopende bezigheid. Je staat in het centrum van een zoemend wespennest van duwen en trekken, roepen en tieren, voetbal en tikkertje. Je hebt stalen zenuwen nodig om als leerkracht die middagpauze door te brengen zonder er minstens een lichte neurose aan over te houden. Ze kunnen die mensen naar mijn gevoel niet genoeg betalen om dat werk te doen.

Blijkt nu dat in heel wat scholen in Scherpenheuvel-Zichem de leerkrachten helemaal niet betaald worden voor het middagtoezicht dat ze noodgedwongen moeten houden. Terwijl er in 1991 vanuit de Vlaamse regering al een besluit werd goedgekeurd dat personen die middagtoezicht houden een minimumverloning dienen te krijgen.
Ik had bij die middagvergoeding voor leerkrachten nog nooit stilgestaan, tot het een item bleek te zijn op de agenda van de voorbije gemeenteraadszitting van 26 mei. Ik zat als toeschouwer achteraan in de zaal. De meerderheid legde een voorstel op tafel waarbij de scholen van het stedelijk onderwijs, die nu het middagtoezicht gratis aanbieden aan hun leerlingen, voortaan toestemming krijgen om een bijdrage van 0,30 euro te vragen aan de ouders. Met dat geld kan de school aan de leerkrachten de wettelijke minimumverloning betalen. Het college van burgemeester en schepenen doet daarmee, mijn gedacht, een poging om haar klok, die al 20 jaar achter loopt op het besluit van de Vlaamse regering, eindelijk gelijk te zetten.

Enerzijds beloont het stadsbestuur de leerkrachten, terwijl het anderzijds de ouders straft. Want daar waar het middagtoezicht voor hun kinderen altijd gratis was, zullen zij voortaan per kind gemiddeld 36 euro extra per schooljaar moeten ophoesten. Met twee of drie kinderen, loopt dat bedrag snel op.

En hoe zit het dan met de scholen in het vrije onderwijs? Mijn jongste kinderen gaan naar de Basisschool OLV in Scherpenheuvel. Daar betaal ik al enkele jaren 0,45 euro per middagtoezicht. Ik betaal daar dus ongeveer 100 euro voor per schooljaar. Na een rondvraag bij drie van de vijf vrije scholen in onze stad (in twee scholen namen ze merkwaardig genoeg gisteren de telefoon niet op), bleken zowel pwa-ers als leerkrachten middagtoezicht te houden. In de meeste gevallen worden zij daarvoor vergoed. Op een kwartier hier of daar na.

Nochtans kan het ook helemaal anders. Tijdens de gemeenteraad kwam er vanuit oppositiepartij sp.a een voorstel om het middagtoezicht integraal te financieren vanuit de stadskas. Voor een totale kost van pakweg 35.000 euro per jaar zou de stad alle opzichters kunnen verlonen, én het middagtoezicht, in zowel het vrije onderwijs als het gemeentelijke onderwijs, volledig gratis maken voor de ouders. Een mooie geste voor de burgers, denk ik dan.
De leden van de oppositiepartij stelden een amendement voor in die richting en legden dat meteen ter stemming voor aan de gemeenteraadsleden. Je zou denken dat de voorzitter een korte opschorting van de zitting voorstelde, om even onderling te overleggen over dit idee. Uiteindelijk werd het gemeentebestuur een unieke kans aangereikt om met een kleine inspanning (denk maar aan de mega-uitgaven die de stad doet aan feestzalen, erfgoedwandelingen, snoepkramen etc.) duizenden inwoners een plezier te doen in hun portemonnee.
Maar van opschorting van de zitting was geen sprake. Het amendement werd meteen op tafel gegooid, en vakkundig weggestemd. Ik hield de Open VLD- en vooral de CD&V-gemeenteraadsleden tijdens die stemming nauwlettend in de gaten. Sommigen kregen slechts met veel moeite hun nee-stem over de lippen. Ze waren het naar mijn gevoel eens met de oppositie. Maar ja.

De gemeentepolitiek is een raar beestje. Jammer. Want zo lopen ik, en alle ouders van Scherpenheuvel-Zichem, een mooie besparing mis.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Brand - een vertelseltje

2011-06-06T18:20:00.007+02:00

‘Meneer pastoor, meneer pastoor, de houten kaarsenkapel staat in brand!’ De gealarmeerde stem van de koster luidde als een klok. Hij stond aan de voordeur van de pastorie in de Rozenkranslaan en bonkte met beide vuisten op de deur.
Meneer pastoor zat aan de keukentafel uit te blazen na een drukke zondag. De derde al van deze meimaand. Mooi weer en veel bedevaarten. Niet alleen de terrassen zaten vol, ook de stoelen in de basiliek waren rijkelijk gevuld geweest met mensen. Vanuit de woonkamer waaide Beau Soir van Debussy de keuken binnen. Want soms viel alles gewoon in de plooi.

‘Meneer pastoor, een ramp! Ge moet nu direct meekomen,’ klonk het aan de deur, en puur van ’t verschieten liet meneer pastoor zijn boterham uit zijn handen vallen. De snee volkorenbrood, dik gesmeerd met boter, en belegd met een schel parmahesp van bij de beenhouwer in de Basilieklaan, sleurde in volle vlucht zijn kop koffie mee. Het porselein ratelde, en het oor van de kop brak af zonder aarzelen. De hete koffie spatte op, en raakte de pastoor op de hand en de mouw. Hij sprong recht en wist de ontsnappende godverdomme op het nippertje in een potverdorie om te zetten. Zijn stoel schoof met zoveel geweld achteruit dat hij omviel en tegen de tegels kletterde.
‘Meneer pastoor!’ riep de koster opnieuw, die intussen de bel had teruggevonden. ‘Meneer pastoor, kom nu toch naar buiten. Sebiet staat de kerk ook in brand!’
Meneer pastoor haastte zich de gang in. Gelukkig heb ik mijn schoenen nog aan, dacht hij. Zijn huistelefoon en gsm kwamen tegelijk tot leven. Geen tijd om op te nemen. In de vlucht stootte hij met zijn elleboog tegen de kruk van de deur en liet de godverdomme deze keer wel de vrije loop.

Samen met de koster zette hij het op een lopen in de richting van de basiliek. De kaarsenkapel stond op nog geen honderd meter van zijn huis, maar de bergop voelde zwaarder dan een marathon. De straten en het park van de kerk liepen nog vol met pelgrims, en meneer pastoor meende overal geschrokken, bange gezichten te zien. Er hing spanning en ongeloof in de lucht. Hij wilde zich haasten, maar het voelde alsof hij lood in de benen had. Het leek op die boze droom van vroeger, waarin hij wilde vluchten of heel rap ergens geraken, maar hoe hard hij ook probeerde, hij kwam niet vooruit.
Hij hoorde de sirenes van de brandweerwagens in de verte. Die moesten gelukkig niet van ver komen. De andere kant van het dorp. Maar op zondag was het hele centrum afgesloten, en met zoveel volk op straat, zouden ze misschien niet snel genoeg ter plekke geraken. Om nog maar te zwijgen van de wegenwerken, die nu al maanden aansleepten. Dat ze maar niet te laat komen, dacht hij, want als de vlammen uit de kapel slaan, schieten er nog bomen in brand. Dan vallen er misschien slachtoffers. Als die er al niet zijn.
Meneer pastoor wilde het aan de koster vragen, maar die pufte en blies zo aandoenlijk, terwijl het zweet langs zijn glimmende, rode kop naar beneden gutste, dat hij hem nauwelijks durfde aankijken.

Ze waren halfweg. Meneer pastoor hapte naar adem, en voelde zijn hart in zijn keel bonzen. Een tiental mensen hadden zich intussen bij hem en de koster gevoegd. Ze liepen bekommerd achter hen aan, maar dat merkte hij in zijn groeiende paniek niet op. Door opengesperde neusvleugels snoof hij bij elke ademhaling de geur van smeltende kaarsen en smeulend hout tot diep in zijn longen. Heilige Maria, dacht hij, laat het niet waar zijn. Niet tijdens mijn dienst.

Plots kwam hij zo abrupt tot stilstand dat hij achter zich een kettingbotsing veroorzaakte.
‘Niet stoppen, meneer pastoor,’ hoestte de koster, die eerst achterom keek en daarna zelf stopte met lopen. De pastoor had nu volle zicht op de kaarsenkapel, en keek naar de koster, die intussen voorover geleund stond te hijgen, handen op de knieën. De man zag eruit alsof hij op de rand van een hartaanval stond. Toch wilde de pastoor hem een ferme draai rond zijn oren geven.
‘Wat staat ge mij hier wijs te maken, koster?’ Hij kon zijn emoties nauwelijks de baas. ‘Ik kan van hier al zien dat er geen brand is.’ Hij merkte nu pas de schare mensen op die rond hem stond en probeerde zich te beheersen.
‘’t Is wel brand, meneer pastoor,’ stotterde de koster, ‘Ik heb het zelf gezien. De rookpluimen sloegen uit de kapel.’
De pastoor sloot even zijn ogen, haalde een enkele keer diep adem en liep toen verder. Hij bereikte het kerkplein, waar hij meteen zag hoe benieuwde pelgrims en parochianen door hun aantal de doorgang van de brandweerwagen belemmerden. De brandweercommandant vroeg eerst beleefd aan de mensen om aan de kant te gaan, maar zette toen de sirene op. Iedereen schrok, en er werd plaats gemaakt voor de blussers.
‘Niks aan de hand,’ drukte de commandant meneer pastoor na een kwartier op het hart. ‘Gewoon oververhitting en wat rookontwikkeling. Er was nooit echt gevaar voor brand.’

Aan de overkant van het plein, op de lage, dikke muur naast de stenen kapel met de noveenkaarsen, zaten Silke en Kobe te grinniken. De rode krullen van Kobe gloeiden in het avondlicht. Hij zat heel dicht bij Silke, en voelde de warmte van haar hand vlak bij zijn knie.
Ze keken samen naar de wegebbende commotie. Meneer pastoor liep heen en weer tussen de mensen. Het leek wel alsof hij iedereen persoonlijk op hun gemak wilde stellen.
Silke gaf Kobe plots een scherpe stomp in de ribben met haar elleboog.
‘Aw, waar is dat goed voor?’ Hij wreef hard over de zere plek, want zijn grootmoeder beweerde dat de pijn daarmee sneller wegging. Dat had hij nog nooit ondervonden.
‘Ge kunt niet eens een fatsoenlijk vuur aansteken, gij.’
Kobe was verliefd op haar, al twee jaar. Van toen ze in het eerste leerjaar zaten. Ze had hem al zeker honderd keer gevraagd om te bewijzen dat het wel echte liefde was, en nog had hij niet door dat ze met zijn voeten speelde. Dit keer had ze hem een kus beloofd. Een echte, zoals op tv.
‘Ik kan wél vuurke stoken,’ zei Kobe met aandrang, en voelde de tranen in zijn ogen springen. ‘Ik heb zeker duizend kaarsen gepikt en die achter de kapel op een hoop in brand gestoken.’
Silke bewonderde zijn lef, maar dat zou ze nooit toegeven. Ze zag hoe dikke druppels over zijn wangen rolden en op zijn broek vielen. Hij deed geen moeite om ze af te vegen.
‘Ons vader geeft mij het pak slaag van de eeuw als hij weet dat ik dat gedaan heb,’ snikte hij. Hij durfde zijn geliefde niet aan te kijken.
‘Dan moeten we hopen dat hij het niet te weten komt, he, Kobeke.’ Ze sprong van de muur.
‘Wat gaat ge doen?’ vroeg hij ontsteld. Hij herkende die toon in haar stem.
‘Als ge me kunt inhalen, zal ik zwijgen,’ zei ze uitdagend, en zette het op een lopen in de richting van het Isabellaplein, naar het restaurant van Kobe’s vader.

Ze botste in haar sprint bijna op meneer pastoor, die net op het punt stond naar zijn boterham met parmahesp terug te keren. Ze wist hem behendig te ontwijken.
De pastoor nam zijn bril af en veegde het zweet van zijn voorhoofd met de mouw van zijn vest. Hij rook de geur van opgedroogde koffie.

(Gelijkenis met bestaande mensen is puur toeval. Net zoals in het vertelseltje: De sterren van de hemel.)

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Valsheid in geschrifte

2011-05-28T00:18:00.005+02:00

In Scherpenheuvel wonen heeft zo zijn voordelen. Mensen komen van heinde en verre naar het bekendste bedevaartsoord van België om aan de voeten van ons Lievrouwke te bidden om genezing of andere gunsten. Wat zeg ik? Van ver buiten de nationale grenzen komen ze naar hier, sinds de paus, opvolger van Sint Pieter en bekleder van de troon van Jezus Christus op aarde, het in zijn onfeilbare hoofd heeft gehaald om hier een gouden roos te planten. Waarmee meteen ook een rechtstreekse én draadloze verbinding werd geïnstalleerd naar de helpdesk van de Heilige Maagd in hoogsteigen persoon. Wie hier komt bidden, krijgt vanaf nu een garantie op verhoor.

Gezien de nabijheid van mijn huis tot de basiliek, hoef ik niet eens de straat over te steken om te bellen naar hierboven. Ik heb ondervonden dat ik zelfs van achter mijn computer linea recta een verzoekplaatje kan aanvragen. Het lijkt wel: ik vraag, Zij draait.
En wat kan een blogger zich nog meer wensen dan een regen van onderwerpen die als manna uit de hemel valt. Klodders en klonters informatie die ik tot hapklare brokjes gaarstoof en opdien. Smakelijk!

Maar per hoge uitzondering gebeurt het dat de informatie mij kant en klaar wordt aangereikt. Daar hoeft zelfs geen microgolfoven meer aan te pas te komen om het op te warmen. Dat gebeurde gisteren, toen Ons Gedacht, het infokrantje van OpenVLD Scherpenheuvel-Zichem, in de brievenbussen van onze stad vielen. Een tienduizendtal brievenbussen, als ik mij niet vergis. Op de voorpagina van dat krantje staat in grote letters: Centrum (bijna) klaar! Met daaronder een artikel dat aanheft met een pijnlijke onjuistheid, om het geen onwaarheid te noemen.

De werken in het stadscentrum zijn bijna voltooid. Fase IV, Prattenborgplein en –straat, werd begin mei ingezet. “De voltooiing van deze fase luidt het einde van de vernieuwing in,” zegt Nico Bergmans.

Oei.

Na alle miscommunicatie die er over de werken in het stadscentrum al geweest is, komt zo’n gaffel extra pijnlijk aan. Fase IV werd namelijk nog niet ingezet. En dat staat niet te gebeuren tot september of zo.
Natuurlijk weten we allemaal dat die artikels eeuwen op voorhand naar Brussel of Brakel moeten worden gemaild, of waar het hoofdkwartier van OpenVLD zich dezer dage ook moge bevinden, om dan naar de drukker te worden gestuurd. Maar toch stel ik mij de vraag waarom de nochtans bijdehante schepen Bergmans niet even naar zijn telefoon heeft gegrepen om het secretariaat te bellen en te vragen die ene jammerlijke zin eruit te halen.

Misschien wisten hij en zijn partijgenoten wel dat het nutteloos was. Omdat dan niet alleen dat ene zinnetje eruit had gemoeten, maar ook een aantal andere, waarvan de inhoud intussen schaamteloos achterhaald is.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Als het kalf verdronken is…

2011-05-24T22:30:00.003+02:00

Er bestaan mensen die alles volgens het boekje doen. Ze rijden nooit te snel, kauwen 35 keer op een stukje vlees alvorens het in te slikken, wassen hun handen na elk toiletgebruik, spreken op fluisterende toon in de kerk, en brengen hun boeken altijd keurig op tijd terug naar de bibliotheek. Helaas behoor ik niet tot die groep. Ik durf dat toe te geven, zonder al te veel schaamrood op de wangen. Denk dus voortaan twee keer na alvorens mij een hand te geven.

Wanneer ik de openbare bibliotheek in Averbode binnenwandel, graai ik al meteen naar mijn portemonnee. Ik moet altijd een boete betalen, omdat ik er nog nooit in geslaagd ben om mijn boeken op tijd terug te brengen. Ik ben altijd over tijd. Bij geen enkele van mijn bevallingen is me dat overkomen. Mijn vier kinderen kwamen allemaal te vroeg op de wereld. Baren gaat mij blijkbaar beter af dan boeken inleveren.

Nochtans leen ik ook boeken in de bibliotheek van Diest, en daar heb ik nog nooit een cent moeten betalen. Ik breng ze niet later terug dan in Scherpenheuvel, maar zeker ook niet vroeger. Hoe komt het dan dat ik daar niet in mijn zak moet tasten? Als chronisch laatretourneerder ben ik op onderzoek uitgegaan, en ben ik tot de vaststelling gekomen dat deze twee bibliotheken twee compleet verschillende systemen hanteren.

Wanneer ik in Diest een boek uitleen, en het is bijna tijd om het terug te brengen, krijg ik een vriendelijke, geheel kosteloze email die mij eraan herinnert dat ik moet langskomen. Indien dat niet past, kan ik met enkele muisklikken de uitleentermijn van mijn boek online verlengen.
In Scherpenheuvel krijg ik geen email. Ik krijg elke week een brief. Plus een boete bij mijn eerstvolgende bezoek: 66 cent na de eerste week, 1,32 euro na de tweede en 1,98 euro na de derde. Is het boek dan nog steeds niet binnen, dan krijg ik een aangetekende brief, die nog eens 5,31 euro kost. Samen goed voor een totale boete van 7,29 euro.

Dat zal me leren. Maar stel je voor dat dit mensen overkomt die in het ziekenhuis liggen, of die om een andere reden hun boek niet tijdig kunnen terugbrengen. Moeten die dan ook 7,29 euro betalen? En bij weigering, krijgen zij dan een deurwaarder over de vloer?

Het is me ooit al overkomen dat ik ’s maandags, na de derde brief, op de valreep een boek binnenbracht. Ik verwachtte mij aan de gebruikelijke boete van 1,98 euro, maar kreeg in plaats daarvan de volle 7,29 euro aangerekend. De aangetekende brief was nog niet aangekomen. Nog niet eens verstuurd. ‘Maar de opdracht voor de brief zit wel in de pijplijn,’ zei de bibliothecaris. ‘Eens de vierde week is aangebroken, kunnen wij die niet meer tegenhouden.’ Ik kreeg op donderdag een aangetekende brief voor een boek dat ik drie dagen eerder had binnengebracht.

Mijn verdiende loon, hoor ik je denken. Wie weet heb je wel gelijk. Ik moet voor zoveel ondeugden boete doen, dus betaal ik elke keer zonder al te veel protest. Noem het universele penitentie. Maar toch blijf ik het een onfair systeem vinden. Vooral omdat het ook anders kan. In Diest worden de boeken niet vroeger of later teruggebracht, en toch hanteren ze daar geen strenge strafmaatregelen zoals in Scherpenheuvel-Zichem. Wat is daar dan zo anders?

De bibliotheek van Diest is aangesloten bij het Provinciaal Bibliotheeksysteem (PBS) van Vlaams-Brabant, dat voorziet in een centraal, geautomatiseerd platform dat zowel voor de bibliotheek zelf, als voor de eindgebruiker talloze voordelen biedt. Zo is een bibliotheek niet langer een geïsoleerd eiland, maar de lezers kunnen de collecties van alle aangesloten bibliotheken raadplegen, werken opzoeken, en zelf boeken reserveren en verlengen.
Voor de bibliotheken in kwestie is dit een waardevolle verrijking van hun werking. Er is voor hen ook mogelijkheid tot overleg met andere aangesloten bibliotheken. Maar er is nog zoveel meer. Een stad die haar bibliotheek aansluit op het PBS-platform hoeft niet langer zelf haar ICT-investeringen te financieren. Het PBS (zijnde de Vlaamse overheid, samen met de provincie en de Vlaamse gemeenschapscommissie) stelt namelijk een volledige ICT-infrastructuur gratis ter beschikking van de bibliotheek.

Het stadsbestuur van Diest heeft dat begrepen. Het is een win-winsituatie. In Scherpenheuvel-Zichem zijn ze nog lang niet zover. Want - en dat is geheel mijn eigen vermoeden - er schort iets binnen het beheerorgaan van de bibliotheek.
De beheerraad van de bibliotheek is, in het beste geval, de organisatie die het beleidsplan uitstippelt en de actieplannen opmaakt. Ze bewaakt de werkingsresultaten van de bibliotheek, en stuurt bij waar nodig. Haar suggesties en initiatieven komen terecht bij het stadsbestuur, via wel doordachte adviezen. Omdat deze beheerraad toegankelijk is voor alle geïnteresseerden, krijgen de burgers de kans om nauw betrokken te zijn bij het beleid van hun bibliotheek.
Behalve in Scherpenheuvel-Zichem. Over het beheerorgaan van de bibliotheek vind je op de hele website van de stad namelijk geen letter terug. Wie zetelt in die raad? Hoe gaan zij te werk? Waar vergaderen zij en wanneer? Wat wordt er tijdens die vergaderingen besproken en beslist? Daar heb je als inwoner van Scherpenheuvel-Zichem het raden naar. Bij ons is de beheerraad van de bibliotheek blijkbaar een geheim broederschap dat op een verborgen locatie, en achter gesloten deuren, over het wel en wee beslist van mijn en uw leesplezier.

Laat het mij een troost zijn dat ze mij aan de balie van de bib in Averbode nog altijd met een brede glimlach ontvangen. Ook wanneer ik weer maar eens morrend mijn portemonnee bovenhaal. ‘Er wordt aan gedacht om het systeem te veranderen,’ zuchten ze in koor.

Maar ach, dat het stadsbestuur zich vooral niet haast. Mijn portemonnee is intussen toch al leeg. Iemand een idee waar ik een cursus snellezen kan volgen?

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Oratorianen

2011-05-14T01:31:00.010+02:00

Toen ik in de retorica zat, moest ik voor geschiedenis een eindwerkje schrijven. Een uitdaging die ik met plezier aanging. Ik had een fantastische leerkracht geschiedenis, mevrouw Verhoeven, ik zal haar nooit vergeten. De animo waarmee dat mens voor de klas stond, heeft mij voor het leven geïnspireerd.

Als onderwerp voor mijn eindwerk koos ik het Oratorianenklooster in Scherpenheuvel. Geen kat die daar toen ooit van gehoord had. Intussen werkt er een schat van een archivaris voor de kerkfabriek, die allerlei dingen uitspit (zowel letterlijk als figuurlijk) en die dan ook nog eens onder de aandacht brengt. Maar toen, in de duistere jaren tachtig, werd er over het Oratorianenklooster niet gesproken. De barokgang achter de basiliek, die nu gerestaureerd is en gebruikt wordt voor religieuze tentoonstellingen, recepties en andere kerkelijke besognes, was toen nog de duistere opslagplaats van alle brol waarvoor op de zolder van het Urselinenklooster al lang geen plaats meer was. Enfin, brol mag je dat eigenlijk niet noemen. Voorwerpen van onschatbare waarde, waren dat. Een deel van die brol is nu toevertrouwd aan de zorgzame handen van voorgenoemde archivaris. De rest heeft op mystieke wijze zijn weg naar eBay gevonden. Mystiek is Scherpenheuvel niet vreemd.

De barokgang was, in de 17e eeuw, de verbindingsgang tussen de sacristie van de basiliek en het achterliggende Oratorianenklooster. Tijdens de Franse bezetting, een eeuw later, werden het klooster en alle bijgebouwen afgebroken tot op de grond. De barokgang en de basiliek bleven gelukkig gespaard.

Dat verhaal fascineerde mij. En nog steeds. Ik ben dan ook zeer blij dat er eindelijk een vereniging bestaat die zich bezighoudt met het onderzoeken en behouden van het erfgoed van Scherpenheuvel. Niet toevallig ben ik daar lid van. Een beetje een exclusief mannenclubje, maar bon, daar gaat het hier niet om. Ik ben blij dat erfgoed ook bij ons aan belang lijkt te winnen. Niet alleen de archivaris van de kerk, stevig geruggensteund door parochiepriester Luc Van Hilst, maar zelfs het stadsbestuur ziet daar muziek in. Bewijs daarvan zijn de plannen die op stapel staan om de oude Oratorianensite en haar omgeving om te toveren tot een gloednieuwe trekpleister voor onze stad. Het stadsbestuur draagt het verhogen van haar cultureel en toeristisch aanbod namelijk hoog in het vaandel. Samen met het bouwen van feestzalen. Maar dat geheel terzijde.

Tijdens de gemeenteraad van 27 april 2011 werd er over de Oratorianensite gepraat. Er werd namelijk een studie uitgevoerd door Monumenten in Ontwikkeling, en daaruit is een en ander gebleken, aldus onze schepen van Patrimonium en Erfgoed. Scherpenheuvel heeft blijkbaar nood aan een erfgoedwandeling. Deze wandeling, die ‘Scherpenheuvel, een besloten symboolstad’ gaat heten, zal de geïnteresseerde bezoekers Dan Browngewijs langs een traject voeren van koperen nagels in de grond. ‘Zo’n beetje als de weg naar Compostella,’ lichtte de schepen toe. Ik ben nog nooit naar Compostella geweest, maar ik durf aan te nemen dat die koperen nagels de wegwijzers zijn. Het traject van de wandeling door het centrum van Scherpenheuvel zal de bezoekers naar drie invalswegen brengen: de Leuvense Poort, de Zichemse Poort en de Diestse Poort. Die poorten bestaan natuurlijk al lang niet meer, en daar wil het stadsbestuur iets aan veranderen.

Op de drie locaties van de vroegere poorten, zal er een abstracte constructie worden opgetrokken die de herinnering aan deze symbolische plaatsen nieuw leven moet inblazen. Wat ik me daar precies moet bij voorstellen, weet ik niet. Een kunstwerk? Een bareel? Een ophaalbrug? Er zullen ook infopanelen worden geplaatst die uitleg verschaffen over de stedenbouwkundige ontwikkeling van Scherpenheuvel door de eeuwen heen. Ik zuig dat niet uit mijn duim. Je kan daar, moest je zo geneigd zijn, in de Stadsinfo van Scherpenheuvel-Zichem (editie mei 2011, p. 3) alles over lezen. Nu ja, alles.

Wat er niet in staat is het prijskaartje van deze erfgoedwandeling. Dat bedraagt zo maar liefst 150.000 euro. Een budget dat door de gemeenteraad werd goedgekeurd.
Een deel van dat geld, aldus onze schepen, zal worden besteed aan het betalen van de haalbaarheidsstudie, die door Monumenten in Ontwikkeling werd uitgevoerd. Hoeveel kost dat, zo’n studie? Ik sla er een slag in: 30.000 euro. (Ik baseer mij daarvoor op de studie die onze schepen van Sport twee jaar geleden liet uitvoeren in het kader van zijn Masterplan Sportinfrastructuur. Die was veel groter en kostte toen 60.000 euro. Studies mogen geld kosten. Ook al belanden ze nadien in de onderste schuif van iemands bureau.) Dan houden we nog 120.000 euro over. Deel dat door drie, en je komt aan een bedrag van 40.000 euro per poort.
Het zal iets meer dan een bareel mogen zijn, in dat geval. Met 40.000 euro kom je verdorie een heel eind. Aan koperen nagels hoef je dat bedrag niet uit te geven. Scherpenheuvel is uiteindelijk maar een zakdoek groot.

Ik ben grote voorstander van het behoud van ons erfgoed. Maar met 150.000 euro kan je bij ons bijna 18 kraampjes rond de basiliek laten bouwen, aan 8.500 euro per stuk. Zou dat geen veel betere investering zijn geweest? Kraampjes zijn in Scherpenheuvel ten slotte ook erfgoed.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Slaaf(s)

2011-04-28T17:59:00.008+02:00

Gisteren ben ik ontmaagd. Ik heb namelijk voor de eerste keer in mijn leven een zitting van de gemeenteraad bijgewoond. Ik zat braaf en stil achteraan in de raadzaal van het stadhuis. Het was godgeklaagd, want wie mij kent, weet hoe moeilijk dat voor mij is. Ik heb dan maar mijn ogen uit mijn kop gekeken, en vooral ook goed geluisterd.

Toen ik de zaal binnen wandelde, zag ik niet alleen vragende, maar hier en daar zelfs bange blikken, maar de raadsleden die mij herkenden, zeiden bijna allemaal vriendelijk goeiedag. Een enkele beweerde dat ik de foute zitting had uitgekozen, omdat het maar een korte zou zijn. Ik vroeg hem na drie uur vergaderen wat hij dan een lange noemde.

Ik heb veel saaie dingen gehoord. Maar ook veel interessante. Zo moet de stad Scherpenheuvel-Zichem (lees: haar inwoners) sinds kort een jaarlijkse financiële bijdrage leveren aan de Christengemeenschap Leuven, een kerk van de protestantse Pinksterbeweging in, je raadt het al, Leuven. Vijfhonderd vijftig euro per jaar. Volgens onze burgervader staan we al 3 jaar achter met betalen, dus moeten we meteen zestienhonderd vijftig euro ophoesten. Hij wrong zich in enkele bochten om dat voorstel aanvaardbaar te maken, want hij vond dat zelf een bittere pil. Bij de stemming gingen alle aanwezige raadsleden gedwee akkoord om te betalen. Er zat waarschijnlijk niets anders op. Wanneer je voor de katholieke kerk betaalt, waarom dan niet voor de protestantse.

Er stonden in totaal zeventien items op de agenda, en de raad sleurde zich langzaam doorheen de lijst. Vaak met lange tanden, want ik had ruim de gelegenheid om iedereen in de gaten te houden. Bij tijd en wijlen dreigde iemand in slaap te sukkelen. Zo ook onze stadssecretaris, Liesbeth Verdeyen, die, ik heb geteld, twaalf keer geeuwde met wijd opengesperde mond.

Af en toe hing er spanning in de lucht. Bij elk agenda-item waren er vragen vanuit de hoek van de oppositie. Bij de meerderheid leverde dat gefronste wenkbrauwen op, maar vaker nog ergernis. Iedereen bleef echter beleefd. Ik had nochtans andere verhalen gehoord, over scheldpartijen en hoog oplopende ruzies. Daar was gedurende deze zitting weinig van te merken.

Tot bleek dat het venijn in de staart zat. Eerst brak er een schermutseling uit tussen de schepen van openbare werken en een van de oppositieleiders. Deze laatste stelde een vraag over de overschreden timing van de vernieuwingswerken rond de basiliek.
‘Wanneer worden die straten nu opengesteld voor het verkeer,’ vroeg hij, ‘want vorige keer gaf je 1 april als datum, maar we zijn vandaag al 27 april en het is nog niet open.’
De schepen gaf hem een kort en bondig antwoord: ‘Wanneer? Awel, als ’t af is!’
Hij voegde er voor de duidelijkheid nog aan toe: ‘Joeng, ge weet ni waarover dat ge klapt.’
En sloot af met een Scherpenheuvels woord dat, onder bepaalde omstandigheden, misschien als scheldwoord zou kunnen worden geïnterpreteerd. Maar wie ben ik om olie op het vuur te gooien?

Ze zijn nochtans niet vreemd aan beledigingen, in onze gemeenteraad. Want de schepen van cultuur en sport had diezelfde oppositieleider tijdens de vorige zitting tot drie maal toe een verklikker genoemd. Iets waaraan de man, stel je voor, aanstoot had genomen. Toen er om formele verontschuldigingen werd gevraagd, antwoordde onze fijnbesnaarde schepen met een spreekwoord:
‘Je bent meester over de woorden die je niet gezegd hebt, maar slaaf van de woorden die je uitsprak.’

De arme man sleept zich nu als een slaaf voort over de (pas vernieuwde) straatstenen van Scherpenheuvel. Hij kan dat voorlopig nog in alle veiligheid, want het centrum blijft, nog voor geruime tijd, afgesloten voor het verkeer.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Over pikken en plunderen

2011-04-23T11:59:00.002+02:00

Elke maand krijg ik de Stadsinfo van Scherpenheuvel-Zichem in mijn bus, een handige bundel informatie, die de burgers op de hoogte houdt van de plannen en aankopen van het schepencollege, de vacatures, de activiteiten binnen welzijn, milieu enz. Wanneer je het boekje omdraait, vind je aan de andere kant UiT in Scherpenheuvel-Zichem, met het volledige assortiment aan socio-culturele evenementen, plus het programma van GC den egger.
Bovendien is de Stadsinfo quasi onmiddellijk beschikbaar op de website van de stad. Ik wou dat de verslagen van de gemeenteraad ook zo snel online stonden, maar ik neem aan dat die om tactische redenen pas na drie maanden beschikbaar zijn op het internet. Kwestie van wijsneuzen, die graag al eens een woordje van kritiek uitkramen, of hier en daar iets in vraag durven te stellen, op een zijspoor te zetten. Maar bon, ik wijk af.

In de Stadsinfo van april 2011 staat een waarschuwing: doe je fiets op slot, keten hem vast aan de palen en bomen van je straat, laat hem graveren, want hij zou anders wel eens gepikt kunnen worden. Goed advies, mijn gedacht. Logisch ook. Alleen zijn we dat hier in ons boerendorp niet gewoon. Ik doe mijn auto nog niet op slot, laat staan mijn stalen ros.

Om massahysterie te voorkomen, stond in de Stadsinfo niet de hele waarheid. Er is namelijk een dievenbende op pad in Scherpenheuvel-Zichem. Niet zomaar een paar mannen te voet, die je slot doorknippen en er met je tweewieler vandoor gaan. Nee, georganiseerde rovers met een bestelwagen, die tientallen fietsen tegelijk opladen. Ten minste, als ik de verhalen op straat mag geloven.
‘Vlak voor mijn deur weggehaald,’ zegt Seppe uit Zichem. ‘In ’t midden van ’t dorp. Hoe moet ik nu op mijn werk geraken?’
‘Hier stonden er gisterenavond drie voor mijn deur,’ zegt Lisette uit Scherpenheuvel, ‘en nu… weg!’
‘Kunde dat nu geloven,’ zegt Pol uit Averbode, ‘ons Fien hare oude velo laten ze staan, maar die van de kleinkinderen zijn allemaal gepikt.’

Diefstal is schering en inslag bij ons. En niemand die het weet of aangeeft. Ga maar eens kijken naar de vijver achter woon- en zorgcentrum OLV Ster der Zee in de Rozenstraat in Scherpenheuvel. Het Peeterskasteel, in de volksmond. Vorige week dobberden op die vijver tientallen fiere, kwetterende eendenmoeders rond, hun weelderige kroost in het kielzog. Vandaag vind je enkel nog ontredderde dieren, wanhopig op zoek naar hun donzige nakomelingen.
Mannen met schoendozen zijn de kuikentjes komen halen. Niet een of twee, maar allemaal. Elk eendenkieksken moest eraan geloven. Ik zuig dat niet uit mijn duim. Daar zijn getuigen van.

Ik hoop dat ons Lievrouwke alle dieven een hak zet, verdorie. Met de meimaand voor de deur kan dat toch geen probleem zijn. Het is dat, of overal bewakingscamera’s plaatsen.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Bang van de boze wolf?

2011-04-12T22:55:00.007+02:00

Het stond in de krant: op 13 april wordt België schaamteloos gepenetreerd door de nieuwste Hollywoodrage, het erotische, gewelddadige sprookje. Eerste film in de reeks is Red Riding Hood, een versie van het verhaal waar de wolf een moordlustige man blijkt te zijn, met de nadruk op lust. Roodkapje, onschuldig wicht, loopt met open ogen in de verleidelijke val van de sluwe wolf. De rest kennen we.

Conservatief Amerika steigert. Europa heeft gelukkig (voorlopig nog) minder die neiging, maar het artikel over de komst van deze film stond toch zo maar even bovenaan De Standaard Online, om maar één krant te noemen. Regisseur Catherine Hardwick, van o.a. de Twilightfilms, weet precies wat ze doet. Ze mikt met deze uitdagende versie van de aloude vertelsels op het brede publiek van tienermeisjes, dat uitgekeken is op vampiers en zich benadeeld voelt tussen al dat stoere geweld van de actiefilms voor jongens.

Onze eigenste Louis Paul Boon zaliger was Hardwick natuurlijk een vijftal decennia voor. Maar dat zal haar waarschijnlijk worst wezen. Eind jaren vijftig publiceerde Boon namelijk Grimmige sprookjes voor verdorven kinderen, waarin hij een aantal sprookjes letterlijk geweld aandeed. Of naar eigen zeggen terugbracht naar hun oorspronkelijke staat.
Het bewijs dat zijn versie van Roodkapje haar effect niet mist op tienermeisjes van de 21ste eeuw werd mij onlangs geleverd door het Vlaamse katholieke onderwijs. Mijn dochter van vijftien kwam thuis van school, smeet haar boekentas in een hoek, verbande haar kleine zus en broer uit de keuken, en overviel mij met de woorden: ‘Zet je schrap, mama, want ik ga iets voorlezen!’
Ik greep het aanrecht beet, hield mijn hart vast, en luisterde in spanning.

‘Zekere morgen zei de moeder van Roodkapje: ‘Grootmoeder is zo eenzaam en ziek. Draag haar deze twee oude pannenkoeken en de fles bier die vader niet heeft gewild. Maar sta u niet weer eeuwenlang te spiegelen in de vijver in het bos.’
Roodkapje was nog heel jong, pas onlangs waren borstjes aan haar lichaam beginnen groeien. Ze was er opgetogen over, en vond het zonde ze in het donker van haar bloesje te moeten opsluiten. Zij voerde er lange gesprekken mee, alsof het haar vriendjes waren.
Ze schikte haar rode halsdoek met witte bolletjes over het hoofd, en strikte die vast onder de kin. Maar haar bloesje liet ze open, opdat haar borstjes met haar konden meewandelen.’

Aan het einde van die zin gekomen, haalde niet alleen mijn dochter, maar ook ik voor het eerst weer adem. Zij van opwinding, en ik van verbijstering. Ergens tussen 1982, toen ik zelf in het vierde middelbaar zat, en 2011 was Louis Paul Boon de Humaniora Voorzienigheid in Diest binnen geslopen. Voor het eerst in negenentwintig jaar was er een moedige leerkracht Nederlands die besloten had dat de kindertjes in haar klas verdorven genoeg waren om de grimmige sprookjes van Boon te lezen.

Ik kan dat alleen maar toejuichen, want uiteindelijk is Boon niet alleen de auteur van De Kapellekensbaan, maar een veelzijdig schrijver en kunstenaar die in leven moet worden gehouden. Toch vraag ik mij af in hoeverre de directie van de school dit specifieke onderdeel van het curriculum goedkeurt. Nochtans vind ik dat dit sprookje in het post-Dutroux tijdperk op het menu van elke school moet worden gezet. Jonge meisjes met ontluikende borstjes moeten gewaarschuwd worden voor de wolven van deze wereld. Wolven die van alle tijden zijn, en zich in alle hoeken en kanten van het bos kunnen schuilhouden. Zelfs op de meest vertrouwde plaatsen.

De Hollywoodversie van Roodkapje zal meisjes de verkeerde boodschap geven. Flirten met het gevaar is niet spannend of verleidelijk. Dat is gewoon dom.

-------
Een reactie is welkom, mits goede manieren.

Drie Walebeesten

2011-04-06T13:21:00.006+02:00

Afgelopen zondag zou er een debat plaatsvinden tussen Tom Naegels en Joris Tulkens. Maar ook al zaten beide auteurs zij aan zij op het podium van het Begijnhoftheater in Diest, van debatteren was er helaas geen sprake. Daar zorgde Radio 2-coryfee Leen Paredis voor, die de vragen stelde. Bedoeling was de twee heren in elkaars richting te duwen, maar helaas stond ze eerder als een muur tussen hen in, het gezicht vooral naar de jongere auteur gekeerd. Jammer voor het publiek. Wanneer je twee denkers bijeen brengt, hoop je toch op een scherpe gedachtenwisseling, in plaats van twee monologen.

Naegels en Tulkens hebben elk hun eigen stijl en interesses, maar ze hebben ook een uitgesproken raakvlak: de multiculturele samenleving. Volgens de ene schrijver is zij springlevend, volgens de andere op sterven na dood. Naegels benadert en aanvaardt de complexe wereld waarin hij leeft, genaamd Berchem, vanuit de biologische reflexen die hem, en alle mensen in deze wereld, sturen. 'Je kan niet vermijden,' zegt hij in meer woorden dan op dit scherm passen, 'dat er argwaan is tussen individuen. Zo zitten we nu eenmaal in elkaar. We kunnen enkel van elkaar aanvaarden dat we anders zijn, en met die verschillen leren leven.' Lees er zijn blogs maar op na.

Tulkens zegt dat het beter moet. 'We moeten inzien dat multicultureel samenleven niet de oplossing is, want dan steunen we op passief in plaats van actief pluralisme. Dat brengt geen aarde meer aan de dijk. We moeten elkaar al doende leren begrijpen, ook al vergt dat een inspanning.' Om zijn argument te ondersteunen las hij een brief voor van de 15de-eeuwse humanist Nicolas Cleynaerts, wiens woorden vandaag bijna moderner klinken dan zes eeuwen geleden: 'In plaats van de boeken die ons schrik aan jagen te verbranden, moeten we ze lezen,’ durft Tulkens te zeggen. Met andere woorden: laat ons kennis nemen van elkaar.

Toen het debat-dat-er-geen-was ten einde was, wandelde ik naar buiten en snuffelde nog even tussen de tweedehandsboeken, die in bakken en op tafeltjes bijeen lagen aan de ingang van de theaterzaal. Mijn oog viel op een oud, vergeeld boekje uit de jaren stillekes. Op de harde kaft stond een angstaanjagende tekening, die me aan de Bokkenrijders deed denken. Vlaamse legenden, was de titel. Ik bladerde door het boek. De kabouters van de Kempen, was de eerste titel die mij opviel. De duivelsschuur van Vilvoorde, en mijn fantasie was meteen geprikkeld. Van een jongen, die goed van aannemen was, vond ik ook interessant. Maar toen ik de titel van hoofdstuk XV zag, kocht ik het boekje meteen: Drie Walen in Vlaanderen.

Met het woord multiculturaliteit nog vers op mijn trommelvlies, las ik de eerste zinnen van de legende. Drie Walen besloten op een dag naar Vlaanderen te gaan. Te voet, want ze waren arm. Ze spraken alleen Frans, maar hoopten onderweg een mondje Vlaams te kunnen leren.
In het eerste het beste Vlaamse dorp waar ze passeerden, was net de school uit. Het duurde niet lang of de drie mannen hadden de hele schooljeugd achter zich. De kinderen begonnen schaamteloos te schelden. ‘Drie Walebeesten, drie Walebeesten!’ riepen ze, en ze jaagden hen het dorp uit.

Hoe het verder afliep met de drie Walebeesten, laat ik aan jullie verbeelding over. Maar eigenlijk hoef ik daar geen tekeningetjes bij te maken.
Er is geen hoop. Of toch? Is de multiculturele samenleven springlevend, of is ze de illusie die we ons voorhouden om ons geweten te sussen? Als we de Walebeesten al van ons erf jagen, hoe gaan we dan ooit de anderen naast onze deur kunnen verdragen, laat staan begrijpen?

Kraampjes (3)

2011-04-02T22:35:00.012+02:00

We zeggen en schrijven twee april. Minder dan een maand scheidt ons van de opening van het bedevaartseizoen in Scherpenheuvel. Omdat het vandaag de eerste zomerse dag van het jaar was, zat de sfeer er al behoorlijk in. Alle terrassen waren rijkelijk gevuld met Scherpenheuvelaars, die niet alleen van een glaasje genoten, maar ook poolshoogte kwamen nemen van hoe het nu gesteld is met al de renovatiewerken in het centrum van hun stad.

Op het Albertusplein heb je al een betamelijke kijk op de toekomst. Scherpenheuvel staat voortaan met één been stevig in de 21ste eeuw. De strakke lijnen luiden een nieuw tijdperk in voor het beroemdste bedevaartsoord van België. Voor de schermen ziet het er hypermodern en knap uit. Achter de schermen blijft alles bij het oude. Kerk en commercie staan in het midden van het dorp. De vreemden mogen hier de duivel bezweren, over straat flaneren en een wafel consumeren. Ons Lievrouwke en de horeca - God zegene en beware hen - zullen op beide oren slapen.

Op het Isabellaplein is nog enig werk aan de winkel. De stoepen zijn af, maar waar het wegdek moet zijn, trekt zich voorlopig nog een modderige, bruine streep door de dorpskern. Gelukkig komt daar, naar het schijnt volgende week, verandering in, wanneer ze beton gieten en Isabella op gelijke hoogte brengen met Albertus. Het plein, wel te verstaan. Geen moment te vroeg, mijn gedacht, want volgende week is weer een week dichter bij die onafwendbare Eerste Mei.

Toch ligt mijn grootste zorg niet bij het wegdek, maar – u raadde het al – de kraampjes. Zes van de acht nagelnieuwe, peperdure kramen (8.500 euro/stuk aan hout en ijzer alleen) staan reeds in positie. Sommige met dak, andere zonder. De pessimisten noemen ze zweethutten, overmaatse compostbakken, of paardenboxen. De optimisten hopen dat ze er beter uitzien, eens ze zijn opgetooid met molentjes, snoepgoed en religieuze prullaria. Wanneer die opsmuk er precies komt, blijft voorlopig nog een raadsel. Vorig jaar werden de oude kramen op 13 maart opgebouwd en gevuld door de eigenaars. Nu zijn we al drie weken verder, en de nieuwe zijn nog niet af. Integendeel.

Wat vorige week zorgvuldig werd opgebouwd, valt vandaag al zo goed als op de kop van de niets vermoedende passanten. Rond een uur of vier vanmiddag donderden namelijk twee eigenwijze planken onaangekondigd tegen de maagdelijke kasseien. Misschien toch hier en daar een vijs kwijt. Zo vroeg al?

Tja, alle begin is moeilijk, niwaar.

Lees ook Kraampjes (1) en Kraampjes (2).

Licht

2011-03-23T19:53:00.006+01:00

_
“In het begin schiep God de hemel en de aarde. De aarde was nog woest en doods, en de duisternis lag over de oervloed, maar Gods geest zweefde over het water.
God zei: ‘Er moet licht komen,’ en er was licht.
God zag dat het licht goed was, en Hij scheidde het licht van de duisternis. Het licht noemde Hij dag, de duisternis noemde Hij nacht. Het werd avond en het werd morgen. De eerste dag.”
Genesis 1:1-5

Mijn stad is misschien wel het laatste en sterkste bastion van het katholieke geloof in België. De burcht van ons Lievrouwke, waar mensen nog elke dag tot God bidden en meneer pastoor luidop uit de bijbel voorleest, in de hoop bij aankomst in de hemel niet te moeten vaststellen dat er geen enkele van zijn parochianen hem zijn voorgegaan.
Ook het scheppingsverhaal passeert ongetwijfeld geregeld de revue, maar als je 't mij vraagt valt die historie op dovemansoren bij het stadsbestuur. Of het heeft te maken met de scheiding van kerk en staat. Onze burgemeester en schepenen zetten namelijk geen voet in de basiliek, of het moet zijn dat er een inhuldiging is, of een verplicht Te Deum hier of daar. Dat is natuurlijk hun volste recht. Godsvrucht is zelfs voor notabelen een keuze, geen gebod.
Moesten ze er vaker komen, ze zouden misschien het scheppingsverhaal niet zo gemakkelijk aan hun laars lappen. Onze Lievenheer wil immers dat er licht is. En Hij is daarin niet alleen.

Al een maand lang is de helft van het verlichting van de turnzaal bij THOR in Zichem kapot, en al een maand lang belooft de technische dienst van Scherpenheuvel-Zichem een oplossing. Deze turn- en trampolineclub is de grootste vereniging van onze stad, een gevierde club die niet alleen provinciale, Vlaamse en Belgische kampioenen baart, maar ook de thuishaven is voor al wie van turnen, springen en jazzdansen houdt. Nu strompelen de leden al een maand door de halve duisternis.
‘Er zal licht komen,’ zeggen de burgemeester en betrokken schepenen persoonlijk, maar helaas … het licht blijft uit. Verklaring? ‘Ons personeel heeft het te druk. Volgende week zullen ze langskomen.’ Zo klinkt het nu al weken na elkaar.

Natuurlijk heeft het personeel van de technische dienst het te druk. In het stadsmagazijn is het namelijk alle hens aan dek voor de bouw van de acht vermaledijde kramen, die op 1 mei rond de basiliek moeten staan. Geen kat die tijd heeft om bij THOR het licht te repareren. Met alle respect voor de werknemers van de technische dienst, want die mensen verrichten scheppingswerk van hoge kwaliteit. Ik zie dat voor mijn ogen gebeuren, want ik woon op enkele meters van de plaats waar dit wonder geschiedt. Toch zou ik hen willen oproepen om het lot te tarten, de bevelen van de stadssecretaris naast zich neer te leggen en het werk aan de kramen voor een uurtje stil te leggen:

Mannen, doe Gods werk! Breng licht in de duisternis. Een hele hoop kleine en grote turners, springers en dansers zullen jullie eeuwig dankbaar zijn!

_

99,35%

2011-03-21T15:02:00.008+01:00

_
Het moet de natte droom van elke politicus zijn: verkozen worden met een volmaakte score. Weten dat iedereen achter je staat. Of het nu vrijwillig is, of bij gebrek aan een alternatief. Dat maakt uiteindelijk niet zoveel uit. Zolang het cijfer er maar staat. Als een beenharde paal boven water.

Bart De Wever grapte zaterdag, na zijn aardverschuivende herverkiezing tot ‘nieuwe’ voorzitter van zijn partij, dat hij met zijn 99,35% van de stemmen in de slipstream van Mobutu zit. Humor zal in dat geval de beste bliksemafleider zijn, neem ik aan. Want hoe ga je daar anders mee om? Je dreigt namelijk snel te verglijden in de verpletterende gedachte aan die 0,65% smeerlappen die niet voor jou gestemd hebben.

De vergelijking met Mobutu riep bij mij herinneringen op aan een anekdote uit het verleden. Mijn ouders woonden in de jaren tachtig in wat toen nog Zaïre heette. Eerst enkele jaren in Lubumbashi, daarna in Kinshasa. Het was dan ook onvermijdelijk dat ze op een dag getuigen waren van presidentiële verkiezingen.

Paul, hun domestic, kreeg de dag vrij om in zijn dorp gaan te stemmen. Hij moest daarvoor een verplaatsing van enkele uren doen, heen en terug, plus urenlang in de rij staan. Maar ’s middags wandelde hij, tot mijn moeders verbazing, al terug haar keuken binnen.
‘Wat is er gebeurd?’ vroeg ze. ‘Ben je niet ginder geraakt?’
Paul lachte.
‘Jawel, madame, maar ze hebben me weggestuurd.’
‘Weggestuurd?’ Mijn moeder keek hem vragend aan. ‘Zonder je eerst je stem te laten uitbrengen?’
‘Ja,’ grijnsde hij breed. ‘Ze hadden al genoeg stemmen.’

Blijkt nu dat ze op het hoofdkwartier van N-VA de mensen net iets te vroeg naar huis gestuurd hebben.
_

Kraampjes (2)

2011-02-28T23:12:00.005+01:00

_
Een tweetal weken geleden schreef ik over de plannen van het Scherpenheuvel-Zichemse stadbestuur om een investering te doen van 68.000 euro voor de aankoop van bouwmateriaal: houten planken en vijzen die zullen worden aangewend voor de constructie van acht kraampjes. Deze fonkelnieuwe kramen zullen de oude vervangen, die privé-eigendom zijn van de laatste, moedige koppigaards die zich nog met snoep en religieuze prullaria rond de basiliek scharen tijdens het bedevaartseizoen. Deze mohikanen zien zich dus voortaan verplicht een barakje te huren van het stadsbestuur.

Ik drukte toen mijn verbazing uit over het prijskaartje van dit bouwmateriaal, en vroeg mij af of een uitgave van 8.500 euro per kraam (aan bouwmateriaal alleen) wel verstandig is. Ik vond het op zijn minst onverantwoord, om niet te zeggen ronduit misdadig. Dit absurd hoge bedrag wekte bij mij een vermoeden van slordig bestuur. Ongeacht de kwaliteit en herkomst van de materialen, leek 8.500 euro mij veel te veel geld. Waar zou de stad dat materiaal dan wel gekocht hebben? En hadden ze wel genoeg prijzen vergeleken? Ik doe dat ook wanneer ik een aankoop plan. Ik ren niet zomaar klakkeloos naar de dichtstbijzijnde winkel, want ik smijt mijn centen niet graag langs ramen en deuren naar buiten. Ik denk eerst na.

Het schepencollege van Scherpenheuvel-Zichem rent blijkbaar wel naar de dichtstbijzijnde winkel. In plaats van de berg houten planken te kopen bij een groothandelaar, tegen voordelige prijzen, besloten ze het hele handeltje te kopen bij tuincentrum Verstreken.

Qué?

Sommige mensen zeggen dat ik een slecht karakter heb, en misschien is dat ook zo, maar ik ben vooral nieuwsgierig. Daarom zou ik de vraag van 1 miljoen durven stellen (of in dit geval van 68.000 euro): wat is de connectie tussen het schepencollege van Scherpenheuvel-Zichem en tuincentrum Verstreken? Wie heeft er belang bij dat die planken daar gekocht worden? Je kan mij niet wijsmaken dat de verkoopprijs van een kleinhandelaar lager ligt dan die van een groothandelaar. Want bij elke tussenstap moet de kassa rinkelen.

Slecht karakter, ik weet het.

Stadsecretaris Liesbeth Verdeyen (die ik hier in de toekomst al eens wat meer ga vernoemen) heeft de werklui van de stad aangemaand om al hun overuren op te nemen om de constructies klaar te krijgen vóór de opening van het bedevaartseizoen op 1 mei. Deze mensen staan sinds vorige week maandag met de handen in het haar. Ze kijken aan tegen een berg van zo maar liefst 24 ton ijzer. Stukken metaal van 3 op 5 cm dik, die moeten aaneengelast worden tot de kaders van de kramen.
‘Je zou bijgod geloven,’ zei een van de werkmannen ironisch, ‘dat we de chassis van een kamion moeten maken. Die stukken zijn veel te zwaar.’ Hij voegde er in dezelfde adem aan toe dat er van op tijd klaar zijn geen sprake kan zijn.

Ik doe een oproep aan de kraameigenaars om voorlopig hun oude barakjes nog niet op eBay te verkopen. De kans is namelijk groot dat ze tijdens het bedevaartseizoen van 2011 nog goed van pas zullen komen.

Lees ook ‘Kraampjes (1)’.
_

Kraampjes (1)

2011-02-10T10:13:00.003+01:00

_
Ze zijn er altijd geweest. Toen ik een kind was, leken ze reusachtig. Ik keek met grote ogen en diep verlangen naar de molentjes, de prullaria en het snoep. Noppen en pepernoten, heiligenbeeldjes, paternosters en kruisjes leken overgoten met een bonte potpourri van geuren en kleuren. Je kon het zo mooi, blinkend of zot niet bedenken of het was te koop in de eindeloze rij kraampjes rond de kerk. Aan de beschermende hand van mijn moeder of grootmoeder, getooid in zondagse kleren, met witte sportkousen in zwarte lakschoentjes, stapte ik mokkend en stilletjes mompelend langs de kraampjes. Ik wilde een babelut, of beter nog, een grote zak roze spekken, die we meisjesvlees noemden. Maar mijn moeder was slim genoeg om mij een bezoek aan Jef Lemmens te besparen. Jef mocht dan wel de burgemeester van Scherpenheuvel zijn, hij was ook de schrik van alle kinderen en kleinmoedigen met tandpijn. Zijn praktijk was enkele meters verwijderd van het gemeentehuis.

De kraampjes zijn er altijd geweest, in hun barakjes die schots en scheef trokken naarmate het bedevaartseizoen vorderde. Alsof ze kreunden onder de centen, want het gerucht deed de ronde dat je met een goede kraam gemakkelijk een miljoen per jaar kon verdienen. Oude Belgische franken. De concurrentie was sterk, maar de camaraderie nog sterker, want uiteindelijk trokken alle kraameigenaars aan het langste eind. In november, daags na Kaarskensprocessie, brak iedereen zijn barak af met de bevredigende gedachte dat ze de vreemden heel wat duiten uit hun zakken hadden geklopt. Dank u, Lievrouwke, bid voor ons.

Anno 2010 bleef er van al die folklore en al die commercie nog maar weinig over. Een kraam uitbaten is een harde stiel, die niet meer besteed is aan de nieuwe generatie Scherpenheuvelaars. Bovendien is ook de verlokking afgenomen. Kinderen zeuren op zondag al lang niet meer om molentjes en babelutten. Ze krijgen immers alles wat hun hartje begeert op de andere dagen van de week. Toch waren er nog steeds acht kramen rond de basiliek. Acht eigenaars die geloofden dat het de moeite loonde om koppig te volharden in traditie. Acht gelukkige dwazen die elk jaar opnieuw hun planken en vijzen van onder het winterstof haalden, ze naar het centrum sjouwden, hun barakjes optrokken, en enthousiast alle rekken vulden met snoep, speelgoed of religieuze snuisterijen. Toen ze aan het einde van het afgelopen bedevaartseizoen hun kraampjes afbraken, deden ze dat voor de allerlaatste keer. De planken, die jarenlang zo’n goede diensten hadden bewezen, werden onverbiddelijk naar de kachel verbannen, omdat het stadsbestuur beslist heeft om van honderden jaren traditie brandhout te maken.

‘Bij vernieuwing van het centrum van Scherpenheuvel,’ zo staat op pagina 3 van de Stadsinfo, die vandaag in mijn bus viel, ‘wordt van de gelegenheid gebruik gemaakt om de kraampjes te vernieuwen. Een aantal van de bestaande kraampjes zijn sterk verouderd. Het bestuur besliste om de kramen te vernieuwen om zo een fris, eenvormig geheel te vormen met de omgeving. Er werd bijgevolg beslist 8 identieke houten kraampjes te voorzien tegen het volgende seizoen en deze te verhuren aan de uitbaters. Deze zullen dezelfde afmetingen hebben als de oude kraampjes. De kraampjes zullen nog steeds jaarlijks opgesteld worden tegen Pasen en weggenomen worden na Allerheiligen. Vandaar dat gemakkelijk te monteren constructies moeten gemaakt worden. De gemeentearbeiders zullen deze constructies zelf maken. De kostprijs van het materiaal wordt geraamd op 68.246,23 euro incl. BTW.’

Ik weet niet waar ik het meest moet over struikelen in deze aankondiging. In de eerste plaats vind ik het buitengewoon jammer dat het willekeurige, lukrake karakter van de kraampjes zal verloren gaan. Fris en eenvormig doet het niet voor mij. Verder moest ik even slikken bij de uitspraak dat de stad de kraampjes zal verhuren aan de uitbaters. Is dat dan de moderne versie van staangeld? Maar het meest choquerende in de aankondiging van onze eerwaarde bestuurders is toch wel het prijskaartje.

De kostprijs van het materiaal wordt geraamd – ik rond af – op 68.000 euro. Dat is, als ik me niet vergis, 8.500 euro per kraam! Voor wat houten planken, schroeven, en (als ik de diagram mag geloven die bij de aankondiging staat) een golfplaten dak. Misschien zijn ze wel van plan om massiefeiken kramen te bouwen, met prachtig uitgesneden motieven van engelen en heiligen. Of misschien wordt er ebbenhout geïmporteerd uit de duistere wouden van Afrika.
Dit is, zeg nu zelf, te gek om los te lopen. Een kostenraming van achtenzestigduizend euro voor het materiaal van acht kraampjes roept bij mij een ton vragen op. Wie heeft bijvoorbeeld die berekening gemaakt? En wie levert dat materiaal? Wie verdient hier geld mee? Wie zegt dat dit door de beugel kan?

Het straffe is dat op dezelfde pagina een aankondiging staat voor de aankoop van 36 nieuwe computers voor de stad, 38 computerschermen en een inkjetprinter. Een wijze investering, want zonder moderne infrastructuur kan een stad geen moderne administratie voeren. De totaalprijs van deze aankoop is 58.000 euro.
Pardon? Acht houten barakken kosten 68.000 euro aan planken, maar genoeg computerhardware om een klein bureaucratisch leger op de been te houden kost 10.000 euro MINDER?

Hoog tijd voor een Egyptische sit-in. We moeten met z’n allen samentroepen op de trappen van het stadhuis en het vertrek eisen van een regime dat beslissingen neemt die stinken. We moeten het ontslag eisen van een ‘regering’ die eerst de belastingen verhoogt, om vervolgens het geld langs deuren en vensters naar buiten te smijten.
Maar misschien is massabetoging niet eens noodzakelijk. We krijgen binnenkort namelijk de kans om de meerderheid van CD&V en OpenVLD op democratische wijze de laan uit te sturen. De gemeenteraadsverkiezingen kunnen, wat mij betreft, dus niet snel genoeg komen.

Lees ook 'Kraampjes (2)'.
_

Tussen twee vuren

2011-02-08T11:45:00.008+01:00

_
Een maand geleden deed ik een fantastische ontdekking. Dat niemand minder dan Anja Meulenbelt lid was geworden van mijn Mamzell kookt Arabsich-groep op Facebook. Niet alleen is zij de auteur van het boek dat ongetwijfeld ooit mijn jonge kijk op het leven mee heeft bepaald (wat er nu nog voor zorgt dat ik af en toe als rabiate feministe met de vinger word gewezen), Anja is ook parlementslid voor de Socialistische Partij in Nederland. Wat meer kan een mens verlangen van haar idool? Ze is bovendien getrouwd geweest met een Palestijn en ondersteunt een gehandicaptencentrum in Gaza. Ze staat op de barricade voor een onafhankelijk Palestina, en schreef daar een aantal interessante boeken over.

Anja houdt ook een blog bij, waar ze allerlei onderwerpen aansnijdt. Haar lezers geven naar hartenlust commentaar. Zo zitten lezers van blogs nu eenmaal in elkaar. Af en toe snoeit Anja in die commentaren, wanneer ze al te gortig worden, of wanneer de discussie dreigt te ontsporen. Ze doet dat met goede bedoelingen, maar het wordt haar niet altijd in dank afgenomen. Zo ontstond er zelfs een nieuw werkwoord: meulenbelten. Voor sommigen gaat het om een toegestane, moderne vorm van censuur, voor anderen is het aanleiding tot ongeziene haatuitingen aan het adres van Anja Meulenbelt.

Ze staat daardoor continu tussen twee vuren. Een positie waar wij in ons huis ook enige ervaring mee hebben. Vooral dan mijn kinderen. Hoe ga je er als kind namelijk mee om, wanneer het ontslag van een naast en geliefd familielid een land kan redden van de revolutie?
Jordanië probeerde vorige week door het ontslag van premier Samir Rifai een Tunesiëscenario te vermijden. Voor de wereld is dat ontslag het bewijs dat de democratie in het Midden-Oosten ver zoek is, terwijl mijn kinderen vooral een zucht van verlichting slaakten omdat Samir niet meer in de vuurlinie staat.

De Jordaanse economie draait steeds slechter, het land is elk jaar meer afhankelijk van buitenlands geld, en de werkloosheid bereikte in 2010 een historisch hoogtepunt. Volgens UNDP, het ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties, is bijna de helft van de Jordaanse bevolking jonger dan 20 jaar. Van vergrijzing is er dus nog lang geen sprake. Al die jonge mensen hebben dromen en ambities. En die maak je niet waar met het ontslag van de ene oerconservatieve premier ten voordele van de andere. Bakhit is van hetzelfde laken een broek.

Het was Samirs eigen idee, trouwens, dat ontslag. Ongetwijfeld ingefluisterd door zijn vader, die al wat meer ervaring heeft in de politiek. Het premierschap van Jordanië is namelijk een familiekwestie: grootvader, vader, zoon en later ongetwijfeld ook de kleinzoon, die nu nog maar achttien is, en in Harvard op zijn diploma zit te wachten. Ik veroordeel dat niet. Hoe vaak zie je niet generaties dokters of advocaten de handschoen aan elkaar doorgeven. Zelfs in België is politiek intussen zo goed als genetisch bepaald. Maar dat geheel terzijde.

Voor mijn kinderen is het ingewikkeld om te leven tussen twee overtuigingen in. Hun vader gelooft in het behoud van een regime dat volgens hun moeder in handen is van een rijke graai-elite. Wanneer ze op vakantie zijn in hun ene land, draaien ze mee in een exclusief systeem. Wanneer ze thuis zijn in hun andere land, worden ze continu ondergedompeld in een inclusief denkpatroon. Ooit, en dat hoop ik van harte, zullen ze hun eigen gedacht vormen, hun eigen conclusies trekken. En om dat toe te laten, zal ik mij thuis moeten onthouden van elke vorm van meulenbelten.

Link naar het weblog van Anja Meulenbelt.
_

Buren

2011-01-19T22:36:00.004+01:00

_
Ik woon al vijf jaar in de Rozenstraat in Scherpenheuvel. Het is een rustig eenrichtingsstraatje, dat aan het begin van de 20e eeuw een veldweg was en drie gebouwen telde: een windmolen, een villa en een kasteel in een prachtig park. Een eeuw later staan er een dertigtal gezinswoningen, een stuk of vijftien appartementen, hetzelfde kasteel, dat intussen is omgebouwd tot rusthuis, en een sociale werkplaats (vzw De Vlaspit) die is uitgegroeid tot een van de grootste succesverhalen van Vlaams-Brabant. De windmolen is verdwenen, maar de naam die hij aan mijn straat gaf is gebleven. Wanneer iemand van Scherpenheuvel vraagt waar ik woon, zeg ik met enige trots: ‘Achter de meule!’

De Rozenstraat heeft ook een zijstraat: de Lobbense Molenweg, die voor auto’s doodloopt in het veld, maar voor fietsers en voetgangers toegang biedt tot een fiets- en wandelnetwerk dat zowat het hele Hageland doorkruist. Ook daar staan intussen een twintigtal huizen.

Wanneer je al die woningen samentelt, kom je al gauw aan een grote groep mensen die elkaar niet of nauwelijks kennen, die niet eens weten of ze hier nog maar pas of al heel hun leven wonen, die soms niet eens beseffen dat ze samen de bus naar het werk nemen, of elkaar kruisen op het fietspad. Mensen die dag in dag uit dezelfde straat bewandelen of berijden, die zich in meer of mindere mate ergeren aan de vrachtwagens die komen laden en lossen aan De Vlaspit en nog maar eens de straat blokkeren, die zich elk op hun eigen manier boos maken omwille van het feit dat er geen stoepen zijn in onze twee smalle straten en de voetgangers in de Rozenstraat noodgedwongen in de haag moeten springen om niet onder een veel te snelle auto te sukkelen, die weer maar eens het nauwelijks zichtbare bordje ‘Uitgezonderd plaatselijk verkeer’ negeert.

Wij brengen ons dagelijks leven door op slechts enkele stappen van elkaar, en toch zijn wij vreemden. Ik vind dat jammer. Zonde zelfs. Daarom heb ik iets ondernomen om daar verandering in te brengen. Met de hulp van buurman Juul uit de Lobbense Molenweg, en buurman Herman, directeur van De Vlaspit, nodigde ik alle inwoners van de twee straten uit voor een nieuwjaarsreceptie en een bezoek aan het kaarsenatelier van de sociale werkplaats. We waren met veertig mensen. Er werd kennis gemaakt, met nieuwsgierigheid gekeken naar de buren die we niet kenden, aandachtig geluisterd naar de uiteenzetting over de werking van De Vlaspit en met interesse rondgewandeld in het kaarsenatelier. Daarna, bij een glaasje bier, wijn of fruitsap van de Wereldwinkel, en over een lekker hapje, kwamen de gesprekken stilaan op gang, werden verhalen uitgewisseld, klonk het vrolijke geluid van lachende mensen, die met enige verbazing en opluchting tot de vaststelling kwamen dat ze in een vriendelijke, misschien zelfs warme buurt wonen.

We gaan dat nog eens overdoen. In de zomer. Met een groot feest in de voortuin van het kasteel. Dan kunnen ook de bewoners van het rusthuis meegenieten, want ook zij zijn mijn buren. En ook de mensen die er dit keer niet konden bij zijn. En natuurlijk de vele kinderen.
_

Sneeuw- en ijsruimen in de straten

2011-01-13T13:18:00.005+01:00

_
(Geïnspireerd door de tekst ‘Sneeuw- en ijsruimen op het voetpad’ in de Stadsinfo Scherpenheuvel-Zichem, editie januari 2011, p.7)

Wanneer de winter in het land is, moet eenieder de nodige aandacht schenken aan het gemeentelijke politiereglement en aan ieders verantwoordelijkheid ter zake.

Het stadsbestuur moet zorgen of doen zorgen voor de reinheid van de straten en andere openbare plaatsen die door haar inwoners worden gebruikt.

In straten waar de burgers zich dagelijks moeten begeven om naar hun werk of school te gaan, om te winkelen, naar de dokter te gaan en alle andere activiteiten uit te voeren die in het dagelijkse leven noodzakelijk zijn, rust volgende verplichting en verantwoordelijkheid op het stadsbestuur:

In alle delen van de gemeente moet op de openbare weg, bij sneeuwval of ijzelvorming, gezorgd worden dat op de straten, fietspaden en zebrapaden, die grenzen aan de stoepen en eigendommen van de inwoners, voldoende doorgang voor auto’s, bromfietsen, fietsen en voetgangers wordt schoongeveegd en het nodige wordt gedaan om gladheid te vermijden.

Sneeuw op de openbare weg mag gedeponeerd worden aan de rand van de rijbaan, NIET op de voetpaden. Sneeuw die afkomstig is van de openbare weg, mag het stadbestuur NIET deponeren op de rand van de stoepen of voor de in- en uitritten van garages en andere eigendommen van de inwoners.

_

Amalek

2010-12-30T15:57:00.023+01:00

_
Vannacht kon ik niet slapen. Het gebeurt wel vaker. De waterval van woorden in mijn hoofd wordt in de duisternis al snel een zondvloed. Ontembare gedachten. Er is niet altijd een aanleiding nodig, maar dit keer was ze er wel. Het overkomt me af en toe dat ik op YouTube ga zoeken naar nieuwe filmpjes over Scherpenheuvel. Je kan het zo gek niet bedenken of het staat erop.

Maar twee zatte meisjes die stiekem gefilmd worden door een cafégenoot, of de motorcross in ’t Zichems veld houden mij ’s nachts niet uit mijn slaap. Wel de evangelische zedenpreek van voortrekkers van de Gemeenschap Emmanuel, die hier komen bidden voor nota bene mijn zielenheil. Emmanuel is een gebedsgroep, een nieuwe stroming binnen de rooms-katholieke kerk, die zich spiegelt aan de Amerikaanse charismatische beweging, een nochtans protestantse uitvinding, dacht ik. Je kent ze wel, de dominees die enorme groepen gelovigen op hun hand krijgen, en aan massadevotie doen in grote zalen. Zalen zoals, blijkt nu, de Mariahal in Scherpenheuvel.

Misschien ligt het aan mij. Misschien was ik gewoon zo naïef om te denken dat een sluimerend Vlaams-Brabants boerengat als Scherpenheuvel gevrijwaard kan blijven van dit soort groeperingen. Of misschien is dat hier al veel langer gaande, en trek ik nu pas voor het eerst mijn ogen open. Er waait namelijk een nieuwe wind door mijn dorp. Een wind die twee jaar geleden nog een briesje was, maar intussen duidelijk waarneembare proporties heeft aangenomen. Wij hebben namelijk een slimme pastoor, ziet u. Een pastoor die geregeld een nieuw idee uit zijn mouw schudt. En laat me eerlijk zijn, er zijn er heel wat goeie bij. Een bloggende parochieherder, een webcam aan de kerk, tv-programma’s in Man Bijt Hondstijl. Geef toe, mediagenieker kan niet. Hij weet hoe het moet. Ik geef hem dat graag, want ik vind hem een sympathieke man. Dat steek ik niet onder kerkstoelen of banken.

Maar terwijl op de voorgrond snelle filmpjes draaien, worden achter de coulissen oeroude theaterstukken opgevoerd. Want de zogenaamde nieuwe beweging die Emmanuel predikt te zijn, is in feite niet veel meer dan een manier om mensen vast te pinnen in de stugge, compromisloze conventie van de kerk. Je hoeft het niet van mij aan te nemen. Luister zelf maar naar wat uitgerekend Felix Van Meerbergen, deken van Diest, te vertellen heeft tijdens de bijeenkomst in de Mariahal. Hij praat over het gevaar waaraan de mensheid in deze tijd is blootgesteld. Wanneer alles zomaar kan en alles zomaar mag, zegt hij, aanvaardt de wereld de waarheid niet meer.

Hij zegt dat naar aanleiding van de mediastorm die ontstond rond de uitspraken van aartsbisschop Léonard, een man voor wie hij, in dezelfde adem, zijn mateloze bewondering en steun uitspreekt. Welke uitspraken hij precies bedoelt, weet ik niet. Het zijn er intussen zoveel: over de straffeloosheid van bejaarde pedofiele priesters, over de immanente gerechtigheid van aids, over het abnormale van homoseksualiteit, om maar de meest controversiële te noemen.
Van Meerbergen is de mening toegedaan dat de mens in groot gevaar komt, wanneer zelfs christelijke organisaties zich publiek keren tegen de waarheid van de traditie. Terwijl precies dat feit de kerk aan het denken zou moeten zetten. Toch?

‘Amalek zit onder ons,’ zegt hij. En daarmee bedoelt hij dat de vijand is binnengedrongen in de kerk. Amalek, voor wie dit niet weet, was de leider van de Amalekieten, een historisch volk in het Midden-Oosten dat werd uitgeroeid door de Israëlieten (klinkt bijna modern), en later symbool kwam te staan voor alles wat een gevaar vormt voor het christendom.
‘Aartsbisschop Léonard is aangevallen omdat hij de waarheid spreekt’, zegt de deken. ‘Niet zijn waarheid, maar de waarheid die ons door de traditie, het evangelie en de kerk wordt aangereikt.’

Voor mij is de waarheid die mensen uitsluit een leugen. Dat soort evangelie hoef ik niet, omdat het huichelachtig klinkt. Call me Amalek.

Link naar het filmpje op YouTube.
(De preek van Van Meerbergen staat op 5min55sec.)
_

Couleur locale

2010-11-05T23:05:00.008+01:00

_
De schepen van Cultuur van mijn stad heeft me aan het denken gezet. Het is mij in het verleden al overkomen dat hij me het spreekwoordelijke bloed van onder de nagels haalde, maar ik doe de laatste tijd mijn best om milder te zijn, en tegelijk wat beter op mijn woorden te passen. Daar zijn getuigen van.

Maar eerst een terzijde, die ook met cultuur te maken heeft. Er is Scherpenheuvel namelijk iets moois overkomen. Gisteren was ze nog het schattige kleutertje op de klasfoto van juffrouw Myriam, en vandaag stond ze opeens languit, in al haar vrouwelijke krullen en kronkelingen, op het podium van De Laatste Show de nieuwe zangeres van Hooverphonic te zijn. Alsof ze nooit iets anders gedaan heeft. Alsof het haar geboorterecht is om een stemgeluid te hebben dat mooier klinkt dan de klokken van de kerkentoren. Alsof ze vanuit de baarmoeder die haar voortbracht, in één vloeiende beweging, de Basilieklaan is uitgerold, richting wereld. Haar ouders hadden nog net de tijd om de navelstreng door te knippen, en haar na te roepen dat ze Noémie heet. Ze wisten al dat hun dochter een en ander te beurt zou vallen.

Noémie is een kind van deze gemeenschap. Ze is hier geboren en getogen. En plots zijn we daar allemaal fier op. Alsof we er een collectief aandeel in hebben. Nochtans is haar rekrutering in ’s lands beste ambient-popgroep enkel haar eigen verdienste. Misschien zijn we al lang opgelucht dat Scherpenheuvel eindelijk nog eens positief in het nieuws komt. Dat het dit keer niets te maken heeft met de dalende verkoopcijfers van noveenkaarsen en pepernoten, met de marihuanaplantage op de zolder van een local celebrity, met een wandelende drieling in volle identiteitscrisis, met een brievenbus in de vorm van een gapende reet of met de tanende interesse in de kerkgang. Ik benoem Noémie tot onze cultuurambassadeur, zoals we er hier nochtans nog hebben en doodzwijgen. Laten we dit lieftallige meisje op een sokkel plaatsen, en er collectief en blijvend fier op zijn.

Want cultuur en gemeenschap, dat heeft met elkaar te maken. Ook al zijn de termen niet onderling verwisselbaar, om even terug te keren naar onze schepen van daarnet. Volgens het Decreet Lokaal Cultuurbeleid bestaat er wel degelijk een verschil tussen een cultuurcentrum en een gemeenschapscentrum, terwijl onze schepen, op een van de sociale netwerksites, het tegendeel beweert. Een deel van de kenmerken van deze centra komt overeen, zoveel wil ik hem geven, en zeker ook het feit dat hij een belangrijk aandeel heeft gehad in de komst van GC den egger, waarvoor mijn oprechte dank. Maar een gemeenschapscentrum verschilt van een cultuurcentrum omdat het naast een cultuurspreidingsaanbod ook gericht is – of moet zijn – op de bevolking. Er moet, met andere woorden, een streekgericht werkingsbeleid zijn. Couleur locale, zeg maar. De directie en het personeel van GC den egger hebben die opdracht klaar en duidelijk begrepen. Kijk maar waar ze mee bezig zijn. Maar voor de man die het cultuurbeleid bepaalt in onze stad komt dat verschil neer op muggenzifterij.
_

Oosterscheldekering

2010-07-10T00:17:00.006+02:00

_
Er hebben zich de laatste dagen zinnen in mijn hoofd geschreven. Die zinnen spinnen een verhaaltje over twee broers. Een grote en een kleine. Ontsprongen uit mijn schoot, met een gemoedelijke tussenpose van een jaar of tien.

Ze zitten samen op het Zeeuwse strand. Achter hen schilderen de golven en de blauwe lucht een tafereel van kristalheldere zuinigheid. Trage windmolens getuigen plechtig. De Oosterscheldekering trekt een loodrechte streep door het landschap. Van het alles verterende water, de ongenaakbare woede van de zee herinneren de meeuwen en de duinen zich al lang niets meer. Nochtans brachten minder fortuinlijke kinderen hier minder dan een mensenleven geleden offers die kinderen niet horen te brengen. De ijskoude stormvloed rukt al zevenenveertig jaar lang de wonden van Zeeland open. Een dam laat zich niet bouwen in het hart.

De grote broer kijkt naar de kleine. Samen graven ze in het zand. Groot graaft achteruit, naar de jongen die hij wil blijven. Klein graaft vooruit, naar de jongen die hij zal worden. Ze vinden elkaar onderweg, geven elkaar de hand. Onder het zand.

Groot en klein vloeien daar samen. Als eb en vloed lopen ze in elkaar over. De grens verdwijnt ondanks het onderscheid. Heel groot wordt heel klein. Het bruin van de aarde in de ogen van de ene wordt het blauw van het uitspansel in die van de andere. Donkere, ontembare krullen worden lange, gouden slierten. En wat groot weet, weet plots ook klein. Dat de maan de zee dirigeert, als een ritmische symfonie van vanzelfsprekendheid, die hen inpalmt en vasthoudt. Dat straks hun zandkasteel naar de golven verhuist, in honderdduizend kleine stukjes, om daar, voor even, de dromen van andere jongens waar te maken.

Kom, zegt klein tegen groot, we gaan zwemmen. En daar, in de branding, vinden ze hun grens terug. Klein laat zich nog graag dragen door de deining. Groot blijft al met beide voeten op de grond.
_

In de ban van Nestzaliger

2010-06-07T22:17:00.011+02:00

_
Het is al 125 jaar geleden dat Ernest Claes het levenslicht zag. Dat gebeurde op een steenworp van waar ik woon. Twee dagen geleden heb ik nog eens aan zijn graf gestaan. Eigenaardig hoe we aan een grafsteen een spoor van de vergane mens hopen te vinden, een aanknopingspunt. Terwijl we daar eigenlijk nooit veel meer tegenkomen dan wat letters op een koude steen. In het beste geval misschien een verbleekte foto.

Nest is al bijna 42 jaar Nestzaliger. Een gelukzalige toestand waarin hij zich tot in de eeuwen der eeuwen mag bevinden. Getuige daarvan is een zwart graf tegen de muur van de abdijkerk van Averbode. Deus est amor, staat erop, terwijl je van een man als Claes toch iets eloquenters verwacht. Maar die drie woorden getuigen van een eenvoud die zijn dorpsgenoten al lang niet meer in hem terugvonden. Onterecht. Ze verweten hem van alles en nog wat, terwijl hij in feite zijn heimat nooit heeft verlaten.

Maar dat wilde ik eigenlijk niet zeggen. Ik wilde zeggen dat ik voorgoed mijn hart verloren heb aan Nest en zijn schrijfsels. Gisteren, aan de zondagse ontbijttafel, bij een dampende tas koffie en een pistolet met goed wat boter en zelfgemaakte aardbeienconfituur, las ik aan mijn vijftienjarige dochter het verhaal voor van Wannes Raps. Tijdens de eerste paragrafen luisterde ze wat onwillig.
‘Waarom is dat nu literatuur?’ vroeg ze, en ik probeerde haar een uitleg te geven.
‘Laat me gewoon lezen,’ stelde ik snel voor, want ik hoopte dat ze het antwoord misschien in de zinnen van het verhaal zou vinden.
Een uur lang wandelden we samen met Wannes doorheen de velden en de bossen van Zichem en Everbeur. We stroopten konijnen en hazen, vlochten rieten manden en dronken drupkes jenever tot we er vrolijk van werden. En toen het tijd was voor arme Wannes om in de koude vriesnacht tussen Kerstavond en Kerstmis, gekleed in het zondags kostuum van vader Claes zaliger, te voet naar Diest te gaan, stapten we drie passen achter hem. We zagen hoe de sukkelaar, na een leven zonder thuis of eigen volk, een schone dood gegund was.

Toen ik naar mijn dochter keek, zag ik dat zij, net zoals haar sentimentele moeder, tot tranen toe beroerd was. Trage druppels rolden over haar wangen. Ikzelf was er erger aan toe. Ik zat schaamteloos te snotteren, en kreeg nauwelijks de laatste woorden van het verhaal over mijn lippen, omdat ik daags voordien nog aan het graf van de schrijver had gestaan.
_

Jenny & co.

2010-02-10T19:52:00.022+01:00

_
Het is een zonovergoten dag geweest in Scherpenheuvel. Elders in het land stond, wegens zware sneeuwval, meer dan negenhonderd kilometer file. Wie op zijn werk moest geraken in de sneeuwzones had pech. Mij is die ellende gelukkig gespaard gebleven. Ik woon, en ik overdrijf niet, op achthonderd meter van mijn nieuwe job. Trouwens, op woensdag ben ik vrij. Dan heb ik tijd om mij toe te leggen op mijn andere nieuwe job: schrijven voor Het Nieuwsblad Online.

Maar zelfs zonder pakken sneeuw was het vandaag bar koud rond de basiliek. Ik moest namelijk naar het postkantoor. Ik probeer dat gebouw zoveel mogelijk te vermijden. Het overkomt me dat ik in een opwelling naar Diest rijd om een verzending te doen. Inwoners van Scherpenheuvel weten waarover ik spreek, maar laat mij toch even toelichten waarom het postkantoor in Scherpenheuvel met momenten een kille, onherbergzame plaats is.

Ik stapte binnen en zag, tot mijn opluchting, dat beide loketten open waren.
Links, op haar vaste plaats, zat Jenny. Rond gezicht. Mis-en-plis in de juiste plooi. Strenge bril aan een touwtje. Teveel rode lippenstift. Felgekleurde blouse. Wollen trui, die ze waarschijnlijk ooit nog zelf gebreid heeft. De rest van Jenny zat strategisch verborgen achter haar bureau, en laat mij eerlijk zijn, ik was er niet rouwig om.
Rechts, achter het tweede loket, zat een jonge vrouw die ik niet kende, terwijl ze voor ’t zelfde geld, zoals we hier zeggen, misschien al jaren voor de post werkt.
Aan beide loketten werd iemand bediend. Jenny praatte, op haar gebruikelijke minachtende toon, met een vrouwelijke klant. Haar jonge collega bediende Jacqueline, een vriendin van mijn moeder, een kwieke dame, tweede helft van de zestig.
‘Ik heb één grote bruine envelop nodig,’ legde Jacqueline uit, ‘maar ik zie hier alleen pakjes van tien liggen.’
‘Dat klopt,’ was het karige antwoord.
‘Verkopen jullie ook losse enveloppen?’
‘Nee, mevrouw, we verkopen ze alleen in pakjes van tien.’
Jacqueline drong aan.
‘Zou ik toch niet gewoon één envelop kunnen kopen? Die andere negen kan ik niet gebruiken.’
‘Nee, mevrouw.’ De jonge dame werd meteen een beetje ongeduldig. Ik draaide mij om en keek achter mij, in de veronderstelling dat het postkantoor intussen was volgelopen met een grote schare nieuwe klanten. Behalve ik stond er niemand te wachten.
‘Nee, mevrouw,’ herhaalde ze, ‘je moet er tien tegelijk kopen.’
‘Dat is raar,’ ging Jacqueline onverstoorbaar verder, en keek naar mij. ‘Ik heb hier vroeger nochtans al eens één envelop gekocht, hoor.’ Ik geloofde haar.
Ze keerde zich terug naar de loketbediende.
‘Dus dat kan nu niet meer?’
Een diepe zucht ontsnapte aan de jonge vrouw.
‘Nee, mevrouw, zoals ik al zei moet je een pakje van tien enveloppen kopen. Trouwens, wij hebben hier nooit losse enveloppen verkocht.’ Ik merkte dat ook Jenny intussen meeluisterde.
‘Dat klopt niet,’ drong Jacqueline aan, en ik bewonderde de vastberadenheid waarmee ze dat deed, ‘want ik heb er hier vroeger ooit al eens eentje gekocht.’
Bij deze opmerking verloor de loketbediende haar cool.
‘Dat zal dan vóór de oorlog geweest zijn,’ gooide ze Jacqueline in het gezicht. Dat maakte een abrupt einde aan het gesprek. De vriendin van mijn moeder haalde haar schouders op, glimlachte naar mij en droop af.
Jenny begon te lachen.
‘Voor sommige mensen kan je niks goed doen,’ zei ze. Nu was het mijn beurt om mijn cool te verliezen.
‘Je kan op zijn minst beleefd blijven,’ zei ik boos, en ik keerde mij naar de jonge vrouw achter het rechtse loket. ‘Er was helemaal geen reden om op die manier te reageren.’
Jenny schoot haar meteen ter hulp.
‘We hebben hier echt nooit losse enveloppen verkocht.’
Alsof dat intussen nog niet duidelijk was.

Toen ik weer op straat stond, leek het alsof de temperatuur met tien graden gezakt was. Als er in de zomer nog eens een hittegolf komt, weet ik waar naartoe voor een beetje verkoeling.
_

Kinderen opvoeden is gevaarlijk

2010-02-03T11:13:00.008+01:00

_
Het staat in De Standaard Online vandaag. Kinderen opvoeden is gevaarlijk. Gevaarlijk voor de kinderen, weliswaar, of dat zou het volgens de Amerikaanse auteurs van het boek Fifty Dangerous Things (You Should Let Your Children Do) toch moeten zijn. Laat ze experimenteren, laat ze hun grenzen aftasten. Het is maar door te proberen en te falen dat ze de grotemensenwereld leren inschatten.
Dit is een boek, je had het misschien al begrepen, voor overbeschermende ouders. Wij geven onze kinderen niet meer de gelegenheid om in alle vrijheid gevaarlijke dingen te doen. De Witte van Zichem mocht nog in zijn blootje in de Demer springen. Nu laten ouders dat niet meer toe. Ten onrechte, aldus dit boek.

Een greep uit de vijftig tips. Dit zijn, volgens de onderzoekers, de dingen waartoe we onze kinderen moeten aanmoedigen om betere volwassenen te worden: met stenen gooien, een auto besturen, op straat slapen, een speer smijten, allerlei dingen in de microgolf opblazen, spullen uit het raam van de rijdende auto gooien, een bom in een zak maken, op het dak kruipen, voorwerpen van hoge plaatsen naar beneden laten vallen, een katapult maken, in een vuilbak duiken, dingen in de fik steken met een vergrootglas, je vrienden vergiftigen, met vuur spelen, glas stuk slaan.

Toen ik dat las, kreeg ik plots een ingeving. In België kunnen de Amerikaanse onderzoekers hun boek onder een andere titel op de markt brengen: Fifty Ways to Survive in Brussels (Things You Should Teach Your Children). Het zou een overlevingsgids kunnen zijn, een manier voor ouders om hun kinderen voor te bereiden op de harde werkelijkheid van de straat.
Het zijn namelijk doelgerichte oplossingen en initiatieven waaraan de inwoners van Brussel behoefte hebben, niet het eindeloos, communautair gezwam waarin dit debat weer aan duizelingwekkende snelheid dreigt te hervallen. Het internet loopt nu al over van blogs en opiniestukken boordevol creatieve ideeën. Er is geen politicus, advocaat of politiecommissaris die zijn gedacht nog niet heeft gezegd. Nultolerantie, samenvoeging van de politiezones, snelrecht, drastische reorganisatie, opsluiting, deportatie. Bovendien haast iedereen in Vlaanderen zich om erop te wijzen hoe lang geleden het al is dat zij waarschuwden voor een groeiend probleem in Brussel. ‘Hadden jullie toen maar geluisterd.’
Er zijn mensen die luisteren. Didier Gosuin van het FDF bijvoorbeeld, burgemeester van Oudergem, de meest verfranste gemeente in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Gosuin luistert al jaren. In een interview zei hij gisteren dat ook nu weer de Vlaamse politici lijden aan institutionele waanbeelden. Hij waarschuwt dat als de Vlaamse partijen de politie en justitie in Brussel in vraag stellen, de Franstaligen de oververtegenwoordiging van de Vlamingen in het Brussels parlement terug ter discussie zullen brengen.
Communautair gezwam dus, en meteen ook het einde van het debat. Met het mes op de keel, zoals het wel vaker gaat in de politiek.

Ik beken schuld: ik ben een overbeschermende ouder. Ik laat mijn kinderen niet elkaar het mes op de keel zetten, of van het dak springen, of uit het raam van de rijdende auto hangen. Maar laat het nu in een onbewaakt ogenblik zijn dat mijn twee jongste kinderen een springtouw tussen twee keukenstoelen bonden om te leren hoogspringen. Met heel veel bloed en een rit naar de spoedgevallen tot gevolg.
Ze zullen dus toch nog goed terecht komen, mijn kinderen.
_

In het land der zieken is de apotheker koning

2010-01-26T11:25:00.016+01:00

_
De griep is in het land, zei mijn moeder gisteren. Meteen stelde ik mij een arrogante tovenaar voor die vastberaden door de straten stapt en met zijn toverstok willekeurige mensen aanraakt. Hij deelt niet alleen influenza uit, maar ook allerlei andere nare virussen en bacteriën: verkoudheden, buikgriep, ontstekingen van de bovenste luchtwegen en de alom populaire je-niet-goed-in-je-vel-voelen-en-niet-precies-weten-waarom.
We hebben ze allemaal in huis. Hier en daar ligt er een kind in bed of op de sofa. Kermend smeken ze om thee of water of een toastje met smeerkaas. Ik bedien iedereen met de glimlach, zelfs na amper drie uren nachtrust. Met een brakend kind in bed liggen heeft zo het voordeel dat je tegelijk ook in het midden van de nacht naar de Australian Open kan kijken. Ja, er staat een televisie in mijn slaapkamer.

Maar de ellende begon eerder op de avond. Erik Van Looy had net zijn derde vraag gesteld toen de maag van mijn jongste dochter keerde. Het ene feit had met het andere geen uitstaans, gezien Erik en Loes zich niet in dezelfde ruimte bevonden. Eerst ging de hele mand met gestreken was eraan (kon zij het helpen dat die in de gang stond toen ze haar nootjes en chocomelk niet kon bedwingen) en een half uur later doopte ze uiterst zorgvuldig de badkamer. Bestaat er al een wet die het verband verklaart tussen de ernst van een buikgriep en de afstand naar het toilet? We zouden ze misschien de Wet van Geubels kunnen noemen.

Alles wat ik haar aan medicatie probeerde te geven, om de krampen, maar vooral het braken te stoppen, kwam er meteen weer uit. Iets vóór middernacht stuurde ik een berichtje naar mijn zus om te vragen of ze Motilium suppo’s in huis had. Pilletjes wel, antwoordde ze, maar geen suppo’s. Dan maar snel op zoek naar de apotheker van wacht op www.apotheek.be. Handige website. Ik typte mijn postcode in en kreeg een verrassende boodschap. ‘Geen wachtdienst voorzien voor deze postcode. U kan zich wenden tot onderstaande naburige gemeentes.’

Wablieft? Er zijn acht apothekers in mijn gemeente. Niet één of twee, maar acht. Drie in mijn eigen deelgemeente Scherpenheuvel, twee in Zichem, één in Averbode, één in Messelbroek en één in Testelt. Bij geen enkele van hen kon ik terecht.
Ik kreeg gelukkig wel twee suggesties. Eentje in Diest en een andere in Rillaar. De ene op vijf km van mijn huis, de andere op zes kilometer. Je hoort me echt niet klagen. Snel even heen en weer rijden, dacht ik. Dat kan toch niet zo moeilijk zijn. Ik vertrouwde om middernacht mijn zieke dochter toe aan de zorgen van haar grote broer en vertrok.
‘Ik ben over een kwartier terug,’ zei ik. ‘Hooguit twintig minuten.’

Er brandde geen licht bij de apotheker in Diest. Niet eens het groene kruis. Ik hoopte dat ik me niet van adres vergist had. Ik parkeerde de auto, en de koplampen verlichtten het huis. Er hing een groot blad aan de deur waarop te lezen stond: Niet aanbellen na 22u tenzij voor dringende gevallen MET voorschrift.

Wablieft? Mijn kind lag al twee uur lang haar darmen uit haar lijf te kotsen, om het even cryptisch te stellen, en hier mocht ik niet eens aanbellen. I don’t think so! Ik stapte uit en belde toch aan. Het duurde een hele tijd voor er een stem aan de parlofoon te horen was. In enkele woorden legde ik uit waarvoor ik gekomen was. Dat ik mij niet had laten afschrikken door de waarschuwing aan de deur, omdat dit wel een dringend geval was, maar dan ZONDER voorschrift.
‘Het spijt me,’ zei de vrouwelijke stem streng. ‘Ik kan je alleen Motilium tabletten of siroop meegeven. Voor suppo’s heb je een doktersvoorschrift nodig.’

Wablieft? Verontwaardigd stapte ik in mijn auto. Tijdens het rijden stuurde ik een boodschapje naar mijn zoon. Het zal nog iets langer duren voor ik thuiskom, schreef ik. Is alles in orde? Ik kreeg geen antwoord. Misschien stond hij zijn zusje kokhalzend te assisteren.
Ik reed eerst de parking op van een kapperszaak in Rillaar, en stond al bij de voordeur, voor ik mijn vergissing inzag. De apotheker is de buurman van Kapsalon Wendy. De groene verlichting in de vorm van een kruis staat tussen de twee parkings in.
Tot mijn horror hing hier hetzelfde bord naast de bel. Alleen voor dringende gevallen. Ik belde toch aan. Een mannenstem dit keer.
‘Het spijt me, mevrouw, maar Motilium suppo’s vereisen een voorschrift.’
Diepe zucht.
‘Ze braakt al twee uur non-stop,’ overdreef ik maar een beetje. ‘Ik kan echt niet zonder die suppo’s naar huis gaan. Ze is helemaal uitgeput.’
Er viel een korte stilte.
‘Hoe oud is ze?’ vroeg de stem.
Een doorbraak. De transactie verliep volledig via een schuif, die automatisch open en dicht schoof. Het heeft naar het schijnt iets met drugverslaafden te maken.

Na het toedienen van de medicatie op de noodzakelijk verschrikkelijke wijze, hield het braken eindelijk op. Nog één keer moest ze. Om het af te leren. Daarna viel ze in een onrustige slaap.
Meteen maakte ik van de gelegenheid gebruik om terug naar www.apotheker.be te surfen. Dat moet hier toch ergens vermeld staan, zei ik bijna luidop. Dat je bij de apotheker van wacht niet meer terecht kan na 22u. Ik heb elke bladzijde van de website zorgvuldig gelezen. Geloof me, het staat nergens vermeld.

De beste oplossing is ongetwijfeld nooit meer ziek worden. Ik heb al een mailtje gestuurd naar Marc Van Ranst, onze gelauwerde griepcommissaris, om een persoonsbeschrijving te vragen van Tovernaar Influenza. Ik ga vannacht op pad met mijn Kalashnikov. Iemand zin om mee te gaan?
_

Luchtdruk - een schrijfoefening

2009-11-01T00:34:00.002+01:00

_
Uren staren we in de lucht, luisterend naar het geluid van de vliegtuigmotoren, wolken onder de vleugels, daarboven ijle lucht, nog hoger gewichtloze duisternis, nevelslierten. De zon lijkt in de diepte onder te gaan, een tunnel vol geruis, stemmen op de achtergrond. We vergeten dat we vliegen, de voeten op de bodem, we leven in het heden. Een vliegtuigje in de diepte, zwevend in dezelfde gewichtloosheid. We zijn open en alert.
Niets is ooit verdwenen. Misschien zijn er mensen of dingen zoek geraakt, maar niets is ooit verdwenen. We moeten een beweeglijkheid ontwikkelen om de dingen aan te raken, dwars door pixels en ether, dwars door de tijd.
Een stad strekt zich onder ons uit, honderdduizenden lichtjes, een glanzend tapijt, daarbinnen een veelvoud aan mogelijkheden, ontmoetingen, weerkaatsingen. We denken ergens tussen al die lichtjes troost te vinden, de juiste keuze.
Twee mannen. De ene niet genoeg, de andere te veel.
Eerst jarenlang de eerste. Hij streelt en kust en speelt Duke Ellington met lange, beweeglijke vingers die over onze toetsen dwarrelen wanneer hij in de buurt is. Hij kijkt met lustige ogen die ook anderen zien. Hij betast ons met lippen die een verhaal vertellen dat in ons groeit en waarin hij zich al gauw niet meer thuis voelt. Zijn onstuimige gedachten doen ons luisteren naar de stemmen in onze onderbuik die genadeloos ‘Baar ons’ fluisteren tot hij schreeuwt: ‘Stop! Laat het weer stil zijn.’

Mensen raken zoek, maar niets is ooit verdwenen. Nieuwe mogelijkheden, ontmoetingen.
De sterke handen van de tweede. We kloppen niet aan. Hij doet open. We zeggen niet: ‘Ik tuimel achterover en verdrink.’ Hij zegt meteen: ‘Stort je maar bij mij naar binnen.’ We voelen niets, maar hopen dat het waar is en geven ons over aan de zwaartekracht.
Donkere wolken aan de horizon, het geluid van de motoren klinkt somber en de stemmen worden stilte. De stilte wacht.
Onze geborgenheid wordt heimwee naar de eerste. Verlangen naar de heldere muziek die niet vaak bleef, maar lachte en beminde.
De tweede streelt en kust en schopt de piano stuk. Geen aanleg voor Rachmaninov, maar Smirnoff houdt hem lelijk en elke dag gezelschap. Wij zijn voor hem het hemelrijk der vrouwen. Onze blauwe ogen huilen en genezen nooit en zijn vuist is elke dag opnieuw de belofte van een hand die liefheeft.

Dan komt het onweer en stort de regen zich door de lucht waarin we vliegen. We steken onze hand uit en voelen niets, maar weten dat het waar is. De eenwording van cel met cel splits zich genadeloos in ons tot een leven dat met de eerste een gedicht leek waaruit wij luidop verzen lazen over de liefde en de eeuwigheid en met de tweede een afgrond is waarin we ons niet willen storten.

De vlucht is onomkeerbaar. We geven de toekomst vrijwillig uit handen en vormen haar kermend om tot zerken die we zogen met lege borsten en onafgebroken koesteren tot aan ons eigen graf.
Nooit is iets verdwenen. Nooit ontwikkelen we de beweeglijkheid om de dingen los te laten, dwars door de tijd. We vergeten dat we leven en zweven daarna gewichtloos door de duisternis.
_

Consolatrix afflictorum

2009-10-25T16:17:00.009+01:00

_
Vandaag ben ik nog eens in de basiliek geweest. Ik kom daar niet vaak. Niet omdat ze ver weg is of omdat ik er niet graag naar binnen ga, ik heb op een doordeweekse dag geen reden om er te komen. In feite heb je geen reden nodig en toch loop ik nooit zonder aanleiding de kerk van Scherpenheuvel binnen. In pakweg Firenze of Bayeux doe ik dat wel, maar niet in Scherpenheuvel. Tenzij er iemand uit Mol of Smetlede op bezoek is en ik wil opscheppen: ‘Kijk eens hoe mooi en groot de mijne is, die van jou kan hiermee niet vergelijken.’ Ik heb, in alle eerlijkheid, de kerken van Mol of Smetlede nog nooit gezien.

Mijn nichtje werd vandaag gevormd. Ik was, samen met mijn eigen kinderen, getuige van een ritueel dat ik zelf eenendertig jaar geleden onderging. Zonder veel erg, geef ik met opluchting toe.
Tot mijn verbazing schoot mijn gemoed vol toen ik Marieke zag knielen voor de vormheer, zoals de gezant van kardinaal Daneels zich laat aanspreken. De goede kardinaal zelf kon niet in hoogst eigen persoon aanwezig zijn. Waarschijnlijk, en dat is mijn persoonlijk vermoeden, werd hij op doortastende wijze ondervraagd over de duistere kronkels van zijn geloof voor een uitzending die eerdaags op Canvas te zien is, maar dit geheel terzijde.
’Waarom huil je?’ vroeg mijn dochter.
’Geen idee,’ antwoordde ik en daarmee zat ik op nog geen meter van de biechtstoel schandelijk te liegen. Ik voelde mij plots uitgesloten uit een gemeenschap waartoe ik niet eens wil behoren. Ik benijdde de overtuiging van de gelovigen die waarlijk vervuld waren van de woorden die ze zongen, die zeker weten dat God van hen houdt, dat Hij Jezus aan hen gegeven heeft om hun de weg te tonen. Die de kerkelijke GPS, waarover de pastoor preekte, elke dag volgen. GPS, Gods Persoonlijke Spoor. Goed gevonden, dacht ik.
Mijn tranen waren van korte duur. Ik geloof niet in God. Ik heb Hem niet nodig. Hij bestaat niet voor mij, hoe vaak ik Zijn naam ook met een hoofdletter schrijf. Toch heb ik deze week iets gedaan waarvoor Hij mij, mocht Hij bestaan, had moeten vergeven. Iets dat met zelfingenomenheid te maken heeft. Gelukkig kreeg ik wel vergiffenis, maar alleen omdat de mensen die ik onterecht pijn deed een groter hart hebben dan ik. Het was een les in nederigheid, waaruit ik leerde dat mijn eigen emoties en vooral mijn eigen gelijk wat vaker ondergeschikt mogen zijn aan de werkelijkheid van anderen.

Aan het einde van de dienst keek ik nog eens naar het altaar met het beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel die de kleine Jezus op haar arm draagt. Daarna richtte ik mijn blik ter hemel en mijn oog viel op een van de vergulde garnituren waarmee de kerk getooid is, met daarop geschreven: Consolatrix afflictorum, wat zoveel betekent als Troosteres van de bedroefden.

Ik wandelde samen met mijn kinderen opgewekt de kerk uit. De zon scheen.
_

Over vorm en inhoud

2009-10-13T23:28:00.015+02:00

_
Vandaag kreeg ik voor de zoveelste keer te horen dat ik niet kan spellen. Ik til daar niet zwaar aan, de commentaar komt steeds uit dezelfde richting en de toon ervan wijst eerder op een tekort bij de maker dan bij de ontvanger hou ik mij maar voor. De opmerking is trouwens terecht. Ik ben meer bezig met de inhoud van wat ik schrijf dan met de vormgeving. Ik maak ook geen gebruik van de automatische spellingchecker van mijn computer. Dat kloteding doet het niet meer. Een goed ouderwets Groen Boekje, dat heb ik wel, maar zelden genoeg tijd om het te raadplegen tijdens de gedachtenstroom. Achteraf, wanneer ik alles eenmaal heb opgeschreven, heb ik nauwelijks het geduld om mijn tekst na te lezen, omdat een volgende idee, een nieuw bedenkzel (zie je) zich alweer aanbiedt in mijn hoofd.

De afgelopen week is er vanalles gebeurd binnen mijn partij. Er was een email uitgelekt waarvan de inhoud ongetwijfeld beter binnenskamers was gebleven. Enkel zij die vanavond uit Rome of Senegal terugkeerden hebben daar nog geen weet van, dus ik hoef de inhoud niet meer toe te lichten. Het volstaat om te zeggen dat een aantal mensen binnen de sp.a zich geschoffeerd voelden. Dat is intussen allemaal uitgepraat en bijgelegd, zegt mijn voorzitster. Allez… bijna allemaal toch. Er rest haar enkel nog de uitleg aan haar achterban. Daar wordt zaterdag, dankzij het zetje van onze ex-minister, een mouw aan gepast.
Het was vooral ook de toon van de email waarvan iedereen geschrokken is. Met veel verontwaardiging spraken jong en oud zich uit tegen het taalgebruik, de woordkeuze van de schrijver. In elke zin struikelden ze over het flagrante gebrek aan respect waarmee de ongevraagde raadgever de kopstukken opvoerde als poppetjes in een marionettentheater.
Iedereen schrok, behalve Maya Detiège. Maya, we mogen haar zo noemen omdat in mijn partij iedereen elkaar met de voornaam aanspreekt en zij de mensen zelfs als lomp durft te bestempelen, vond de toon van de email doodnormaal. Dat uitgerekend de oude krokodillen commentaar leverden kon ze niet begrijpen, zei ze gisteren bij Phara, omdat dat soort taalgebruik schering en inslag is.
Maya kan het weten. Ze is dochter-van en opgegroeid in de politiek. Ze herinnert zich nog veel ergere uitspraken, die gelukkig enkel aan de vluchtigheid van de lucht werden toevertrouwd, omdat er in die tijd nog geen email bestond.
Dat bracht vanuit mijn moederhart meteen een schrijnend scenario naar boven.Wat ik zag was een onschuldig negenjarig jongetje in Leuven dat vanop veilige afstand en verdoken achter de deur, zijn vader Louis, BSP-fractieleider in de kamer en eigenaar van een gepatenteerde ruige stem met bijbehorende klankenkast, in discussie hoorde gaan met partijvoorzitter Karel en ex-partijvoorzitter Willy over de socialistische deelname aan de regering Vanden Boeynants II. Vier van de tweeëntwintig ministers mochten ze leveren in een coalitie van zes partijen. Het taalgebruik dat daar werd gehanteerd bracht kleine Bruno ongetwijfeld het schaamrood op de wangen. Fraai is anders.
Nu, eenëndertig jaar later, zegt diezelfde Louis in De Zevende Dag dat hij ondanks al zijn ervaring in de politiek effen moest slikken bij het lezen van de email. Time softens fury, heb ik ooit ergens gelezen, en gelukkig heeft hij zondag ook, en laat dat vooral niet veranderen, een aantal zinnige dingen gezegd.

Wie schrijft die blijft. Dat geldt voor iedereen behalve Barteld Schutyser. Hoepelt op, gij ongevraagde, onbeschofte vlegel. En als ik niet beter op mijn spelling let, is mij morgen misschien hetzelfde lot beschoren!
_

Kinderen van het Prattenborgplein (3)

2009-10-03T10:39:00.013+02:00

_
Vandaag zal ik gewoon verdergaan met de beschrijving van de huizen waarmee ik in de vorige tekst begonnen was. Het gaat nog steeds over de zuidkant van de gemeente. Met de hulp van een paar mensen heb ik aan die lijst een paar dingen toegevoegd en hier en daar een detail veranderd. Je ziet dat het systeem stilaan in voegen valt. Toch zitten er nog steeds joekels van gaten in de informatie.

13. Het huis van Karlien
Veel weet ik nog niet over dit huis. Behalve dat Karlien een donkere huid had (gebazaneerd was het woord dat mijn moeder gebruikte). Ze had een dochter, Emma, en nog twee of drie andere kinderen.

14. Het huis van Musse Hendrickx
Dit was misschien wel het grootste huis op de gemeente. Een mooi huis met ramen in loodglas. Langs de grote poort aan de voorkant reed Musse naar binnen met zijn kamion, want achteraan stond een hangaar. Musse reed transport.
Hij had twee dochters: Yvette en Leontine, die in het buitenland gaan wonen is. Misschien was er ook nog een oudere zoon.

15. Het huis van den Tij en Victorine
Den Tij was de charmeur en playboy van de gemeente. Hij reed op een brommer en had altijd brilliantine in zijn haar. Victorine was een mooie vrouw en sprak met een gemoedelijke stem.

16. Het huis van de Ku de Paris en Mathilleke van ’t Chaske
Zij waren de ouders van Fien, die in huis nummer 8 woonden.

17. Het huis van Fien van de Poep
Fien dankte haar naam aan haar man, Pol, die door iedereen de Poep werd genoemd. Zij was de zuster van Mathilleke van ’t Chaske, die naast haar woonde, en ook van Dora, de vrouw van Fons de Verver, in huis nummer 3.
Bij de Poep kwam een keer per week iemand van de socialistische ziekenkas van Diest zitting houden en konden de mensen hun ziekenbriefjes binnenbrengen.
De Poep en Fien hadden vijf kinderen: Remi, Maria, Lisa van de Poep, Dora en Clement, die als kind gestorven was.

18. Het huis van Alice van ’t Frutkot en de Rosse
Alice en de Rosse hadden geen kinderen. Ze waren jonge twintigers en Alice had een frituur in ’t dorp. Misschien dat haar man een job elders had, maar dat weet ik nog niet.

19. Het huis van de Balte
De Balte was de broer van de Ku de Paris, van huis nummer 16, en was vrijgezel. Hij was een fervent drinker en visser (vooral katvissen). Of die twee hobby’s goed te combineren waren, laat ik in het midden. Het gebeurde in ieder geval regelmatig dat hij op straat zijn roes lag uit te slapen. Omdat hij geen vrouw had, liep hij er ook altijd wat vuil bij. Het is te zeggen, hij zag bruin van vuiligheid.

20. Het huis van Malvinne van Laeremenneke en Nar
Nar was beroepsmilitair en had samen met Malvinne twee kinderen: Mil en Lea.

21. Het huis van den Thuys
Staf Thuys had een dochter, Maria (later getrouwd met Keldermans van Diest). Over zijn vrouw en de rest van hun verhaal weet ik nog niets.

22. Het huis van Yvonne van Door Bergen
Yvonne was niet getrouwd en had op de gemeente twee kinderen: Louisa en Julia.

23. Het huis van Fien en Felke
Fien en Felke hadden twee kinderen: Patrick en Marie-Jeanne (1941).

Dat was het laatste huis aan die kant van het Prattenborgplein. Verderop waren er alleen nog hoven en het atelier van Martha Weckx, waar kleren werden gemaakt.

Lees ook de andere verhalen, te beginnen bij Kinderen van het Prattenborgplein (1)
_

Kinderen van het Prattenborgplein (2)

2009-10-01T22:08:00.033+02:00

_
Beginnen bij het begin lijkt mij de simpelste manier. Om een overzicht te maken van de inwoners van alle huizen op het Prattenborgplein in Scherpenheuvel tussen 1945 en 1950 zal ik beginnen met een korte beschrijving van de eerste twaalf huizen aan de zuidkant van het plein, van west naar oost.
Die informatie is natuurlijk verre van compleet. Het is dan ook maar een eerste aanzet. Maar op deze manier kan ik verifiëren of ik de juiste gezinnen in de juiste huizen heb geplaatst en de winkels en de café’s correct heb aangeduid. Ik ga de huizen gewoon nummeren van 1 tot 12. Natuurlijk komt dit niet overeen met de vroegere of huidige huisnummers. Het is enkel bedoeld om mij het leven gemakkelijk te maken.
Omdat bijnamen in die tijd nu eenmaal deel uitmaakten van het dagelijkse leven, zal ik ze ook rijkelijk gebruiken. Het zou zonde zijn om het niet te doen, omdat sommige van die namen intussen haast legendarische proporties hebben aangenomen in Scherpenheuvel. Hopelijk breng ik daarmee niemand in verlegenheid.
Er zijn al een aantal mensen die zich hebben aangemeld om te vertellen, waarvoor mijn oprechte dank. Ik zal hen zo snel mogelijk contacteren. O ja, nog even dit: wees aub niet te beroerd om mij te wijzen op mijn spel- en andere fouten.

Hier gaan we dan:

1. Het kruidenierswinkeltje van Marieke Net
Marieke zelf was niet van Scherpenheuvel. Haar man waarschijnlijk wel. Hij werkte aan de spoorwegen en vertrok en kwam thuis in een uniform met kepie. Ze hadden een dochter die Denise heette. Zij werd geboren rond 1940.
In dit winkeltje kon je voornamelijk snoepgoed etc. kopen.

2. De kruidenierswinkelt van Jo Kwak
Haar man heette Re. Hier kwam veel meer volk over de vloer omdat er een grotere variatie aan koopwaar was, zoals vlees, charcuterie, boeksharing, zeer lekkere zelfopgelegde haring en zefgemaakt ijs. Maar Jo Kwak had hoogstwaarschijnlijk een groot klantenbestand omdat ze de mensen de mogelijkheid gaf om op krediet te kopen. Ze had een boek waarin ze opschreef hoeveel haar klanten nog moesten betalen en rekende de schulden af aan het einde van de maand, wanneer iedereen zijn wedde getrokken had.
Jo stond achter haar toog in een zwarte voorschoot.

3. De winkel van Fons de Verver en Dora van ’t Chaske
Hier verkocht men verf en behangpapier. Fons was afkomstig van Diest en een zeer goede stielman. Dora was geboren en getogen in Scherpenheuvel. Zij hadden drie kinderen: Soi, Roza en Joséke.

4. Café ‘Bij Fik Campaign’
Deze café werd uitgebaat door Nathalie, de vrouw van Fik Campaign. Fik zelf had een job, maar ik ben er nog niet achter wat hij precies deed. Zij hadden drie kinderen: Lucienne (de moeder van Johan en Patrick Hoes), Jean en Juliette (die logischerwijze gekend is als Juliette van Fik Campaign).

5. Het huis van Tin van de Zwette van Wachtebeke en haar man, Nat Gommé
Nat was klein van gestalte en had een grote snor. Voor zover ik weet hadden Tin en Nat zeven kinderen.
Ze vierden hun gouden bruiloft in 1948 en dat werd op de gemeente opgeluisterd met grote festiviteiten. Alle kinderen maakten samen een week lang crêpepapieren bloemen en het hele plein werd versierd met slingers. Er werd een grote stoet georganiseerd. Iedereen was op zijn zondags en in de optocht werd de bruid gespeeld door Lowiske van Frans Kriekel, mijn grootmoeder, en de bruidegom door Remi Jacobs.
Het feest zelf ging ’s avonds door in een café op het plein en om van de gelegenheid gebruik te maken om eens stevig door te zakken, hadden de ouders hun kinderen zoveel mogelijk samengebracht in een paar huizen. Marianne van Lowiske, mijn moeder, en haar zussen en buurmeisjes sliepen die nacht met zes samen in één bed: drie aan de kop en drie aan de voet.

6. De kruidenierswinkel van Berta
Zij had twee dochters, Maria en Gabriëlle Tielens. Maria trouwde later met haar buurjongen, Albert (of Jos?) Gommé, de zoon van Nat en Tin van de Zwette van Wachtebeke. (Een van hun kinderen is Armandine de Coiffeuse.) In deze winkel kochten de mijnwerkers van de gemeente hun fles Hertekamt en hun tabak en sigarettenblaadjes.

7. Het huis van Lisa, de moeder van Lisetteke.
Over dit huis weet ik verder niets.

8. Het huis van Fien van Mathilleke en Remi Jacobs
Remi werkte in de lampisterie van de koolmijn, de plaats waar de lampen van de mijnwerkers werden onderhouden en bijgevuld. Fien en Remi kregen op de gemeente drie kinderen, Julia (1942), Sonja (1947) en Rosette (1951). Later kregen ze ook nog Hilaire (1956), maar toen woonden ze al op een andere plaats.

9. Het kapsalon van Orinne
In de voorkamer van haar huis baatte Orinne een kapsalon uit. Hier kon je een permanent laten zetten. Er hing een constante geur van verbrand haar in het salon, omdat het kapsel van de klanten min of meer verschroeid werd tijdens het krullen. Toch waren de meeste vrouwen van de gemeente vaste klant van Orinne.
Haar man heette Guerry en ze hadden op zijn minst één zoon, Edward (de grootvader van Carine en Hilde Guerry).

10. Het huis van Marieke Nep
Zij en haar man hadden twee kinderen. Everard en François, die toen hij klein was zijn eigen naam niet helemaal juist kon uitspreken en zo de bijnaam Fanfaike kreeg. Fanfaike werd geboren in 1943 en Everard was een stuk ouder.

11. Café ‘In de Congo’ en barbier (later winkel)
De barbier ging door het leven als War Congo en zijn dochter, Marie Congo, baatte de café uit. De man van Marie heette Geyskens. Op zondag gingen de mannen van de gemeente zich laten scheren en na de mis, indien ze gingen, kwamen ze hun dorst laven bij Marie Congo.
Ze hadden vier kinderen: Georgine (1941), Fons (1942), Georgette (1945), Marie-Jeanne en François.

12. Textielwinkel van Mein Pai
In deze winkel kon je onder andere sponsen handdoeken kopen, zakdoeken, ondergoed van Dulcia en solomiodekens. Ze verkochten goei waar.
Mein Pai was getrouwd met Tist. Ze hadden een dochter, Jeanne, die samen met haar moeder in de winkel stond. Ze hadden ook nog een ander kindje, maar dat was op jonge leeftijd gestorven.

Tot zover deze lijst. In de volgende aflevering zal ik de volgende tien huizen beschrijven. Graag had ik al commentaar of aanvullingen op deze inventaris. Merci en bedankt eh manne!

Lees ook: Kinderen van het Prattenborgplein (1)
_

Kinderen van het Prattenborgplein (1)

2009-09-30T11:15:00.016+02:00

_
Gisteren had ik het eerste gesprek ter voorbereiding van mijn verhalen over het Prattenborgplein in Scherpenheuvel. Het is de bedoeling om een periode uit de geschiedenis van mijn dorp te beschrijven aan de hand van de getuigenissen van de mensen die daar woonden tussen 1945 en 1950, zo ongeveer. Waarom precies die tijdspanne? Mijn moeder woonde daar, met haar ouders en twee zussen, en heeft kleurrijke herinneringen aan haar kindertijd.
Tien dagen geleden, toen ik op een ochtend bij haar op bezoek was, vroeg ik haar om het huis te beschrijven waar zij woonde. Wat volgde was een verhaal van anderhalf uur waaruit ik de conclusie trok dat het hoog tijd is om dat allemaal eens op te schrijven. Om de mensen die nu dood zijn terug tot leven te wekken, al was het maar voor even, en de kinderen, die nu tot de oudere generatie van Scherpenheuvel behoren, opnieuw te laten ravotten en spelen op de kasseien van de straat.

Het Prattenborgplein bestaat al sinds mensenheugenis. Wanneer je op de kaart van Ferraris, de Kabinetskaart der Oostenrijkse Nederlanden uit 1777, gaat kijken in de Koninklijke Bibliotheek van België, dan zie je de contouren duidelijk afgelijnd onder de Porte de Diest. Huizen waren er toen nog niet, alleen velden, want dat hele gebied lag net buiten de stadsvesten. Maar op de kaart staat wel een constructie getekend, iets dat in mijn verbeelding een beetje op een obelisk lijkt.
Op de kadasterkaart van Popp (Plan parcellaire de la commune de Mont-Aigu, 1842-1879) was het plein intussen dichtbevolkt. Aan de zuidkant staan duidelijk de drieëntwintig huizen die er aan het einde van de tweede wereldoorlog ook nog zouden staan. Zelfs op de kant, zoals een deel van de noordzijde van het plein werd genoemd, waren een aantal arbeidershuisjes gebouwd. Zeven, in die tijd. En iets meer naar het oosten, in de richting van Diest, stonden nog vier huizen. Later zouden er daar nog een hele hoop bijkomen.
Het plein wordt ook vandaag nog gewoon de gemeente genoemd (de gemainte). Waar die naam vandaag komt, weet ik niet, maar je kan hem wel al terugvinden op de kaart van Popp. Ook de namen Prattenberg en Pratten borg, in twee woorden, staan er op. Historici of mensen die beter bevoegd zijn dan ik, kunnen dat waarschijnlijk allemaal in een mooie uitleg gieten.

Hoeveel Oude Markten, Kerkpleinen of Graanmarkten zouden er niet bestaan in Vlaanderen en Nederland? Wel, er is maar één Prattenborgplein in de wereld. Ga maar kijken. Vandaag de dag ligt de gemeente er een beetje levenloos bij. Er zijn bij wijze van spreken enkel nog twee cafés, een bakker en een kruidenierswinkeltje. Het zal er in de volgende jaren niet beter op worden, aangezien de ring rond de kerk door herstructurering binnenkort verkeersluw wordt gemaakt en alles en iedereen via het Prattenborgplein zal worden omgeleid.
Vroeger bruiste de gemeente van het leven. Het krioelde er van de kinderen die op straat en in elkanders huizen speelden. Scherpenheuvel was al eeuwenlang een bedevaartsoord en de lokale bevolking bestond uit commercanten en arbeiders. Zeker op het Prattenborgplein was dat zo. Eind jaren veertig waren misschien wel de helft van de inwoners mijnwerkers. De andere helft had een winkel of café.
Toen de oorlog voorbij was en de Duitse bezetting achter de rug, heerste er een sfeer van opluchting en optimisme. De mensen hadden het niet breed, maar er was solidariteit. Iedereen deelde hetzefde lot en dat bracht de mensen van de gemeente samen. Niemand was beter of slechter dan zijn buurman en als iemand iets nodig had of in de pinarie zat, schoot er wel altijd iemand ter hulp. Het was een buurt van vriendschap en verwandschap zoals er nu nog maar weinigen bestaan. Ik heb heimwee naar die tijd. Misschien omdat ik hem nooit gekend heb.

Er zijn heel veel kinderen van het Prattenborgplein die vandaag nog hun verhaal kunnen doen. Bij deze zijn ze gewaarschuwd: ik rook jullie allemaal uit. Het eerste gesprek heb ik al gehad. Met Marianne Vervoort, mijn moeder, en Julia Jacobs, haar buurvrouw. Twee uur heeft het geduurd en het heeft me doen inzien dat ik waarschijnlijk niet weet waar ik aan begin. Het luisteren en schrijven is geen probleem, maar hoe zal ik dat allemaal in verstaanbare verhalen gieten. Ik heb er alle vertrouwen in dat ik het zal leren. Tout ce qui est difficile devient facile grâce à l'apprentissage.

Telkens ik een stuk geschreven heb, zal ik het hier op mijn weblog zetten. Dan kunnen mijn lezers commentaar geven en suggesties doen. Met welke frequentie ik zal schrijven weet ik nog niet, maar ik ga toch proberen er een zekere regelmaat in te houden. Ik zal beginnen met de beschrijving van de drieëntwintig huizen aan de zuidkant van de gemeente. De vrouwen, mannen en kinderen die daar woonden en wat ze deden. Het kruidenierswinkeltje van Jo Kwak, café In de Congo, de kamion van Musse Hendrick, de textielwinkel van Mein Pai en een bonte bloemlezing van mensen als Tin van de Zwette van Wachtebeke, de Ku de Paris, Karlien, Marieke Nep, Nar en de Balte (om er maar een paar te noemen) zullen de revue passeren. Op die manier hoop ik de kinderen en de verhalen te vinden die bij de huizen passen.
Het betreft geen exacte wetenschap, maar het collectieve geheugen van een dorpsplein. Ik zal hier en daar iets met de mantel der liefde toedekken en alleen datgene overhouden en beschrijven dat echt relevant is voor de reconstructie van een tijd en plaats die al lang niet meer bestaat.

Help mij, Scherpenheuvel.
_

Aspelare

2009-09-22T20:44:00.020+02:00

_
Het was een maandagnamiddag in september toen mijn vader mij kwam halen om naar Aspelare te rijden. We hadden er een halve dag voor uitgetrokken en mijn zus, die ook mee ging, had zelfs verlof genomen. De rit zou twee uur duren, zei hij, maar onderweg bleek al snel dat we een half uur te vroeg op onze afspraak zouden arriveren.
Aspelare ligt in Oost-Vlaanderen, dichter bij Ninove dan bij Zottegem. Ik was er nog nooit geweest. Mijn vader wel en dat was precies de reden waarom we er naartoe gingen. Om herinneringen op te halen, in de hoop daarmee de cirkel van zijn leven wat ronder te maken.
In september 1945, vlak na de oorlog, was mijn vader, Walter, tien jaar oud. Hij was de oudste van vier kinderen en woonde samen met zijn hoogzwangere moeder, broer en zus in bij zijn grootouders.
Zijn moeder was afkomstig van Wondelgem, bij Gent, maar was na haar huwelijk in Berchem komen wonen. Ze wilde terug naar haar geboortedorp en trok, samen met haar kinderen, in bij haar oom en zijn gezin. Al snel bleek dat het huis veel te klein was voor zoveel groot en klein volk. Er moest naar een alternatieve oplossing gezocht worden.
Een tante van mijn vader had een dochtertje dat school liep in het Regina-Caelilyceum in Dilbeek. Via de non die les gaf aan haar dochter had die tante een oproep gedaan bij de ouders van de leerlingen in de hoop een pleeggezin te vinden dat ertoe bereid was een kind tijdelijk op te vangen. Daar kwam onmiddellijk reactie op. De weduwe Van Ongeval uit Aspelare stelde zich kandidaat om de jonge Walter voor minstens een jaar in huis te nemen. Haar man zaliger was pachter geweest en had haar heel wat grond nagelaten. Op die manier slaagde ze er behoorlijk in om haar drie dochters, José, Simone en Henriette (Jet) op te voeden en ze vond dat er nog plaats over was voor een extra ziel. Dat ene jaar bij de familie Van Ongeval is er uiteindelijk twee geworden.

Het was Simone die opendeed. Voorovergebogen en leunend op haar stok stond ze in het deurgat te glunderen. Ze zag er veel ouder uit dan ik had verwacht en straalde een kwetsbaarheid uit waarop ik niet was voorbereid. Dat we te vroeg waren vond ze helemaal niet erg, zei ze, en ze riep over haar schouder de gang in: ‘José, onze Walter is hier!’ Toen ik haar een hand gaf, voelde ik mij meteen schuldig dat ik zo hard geknepen had.
José, met haar tweeëntachtig jaar de oudste van de zusters Van Ongeval, kwam ons tegemoet en begroette ons allemaal hartelijk. Ze leidde ons de woonkamer binnen, waar alles in gereedheid gebracht was voor ons bezoek. Mijn vader was een maand eerder al eens op verkenning gekomen en had meteen een nieuwe afspraak gemaakt om met zijn eigen dochters terug te keren.
In een mum van tijd zaten we met dertien mensen rond de tafel. Geraardbergse mattetaarten, hete koffie en een levendig, driedimensionaal puzzelstuk uit mijn vaders verleden. José en Simone hebben heel hun leven samen in hun ouderlijk huis gewoond en met een beetje genade mogen ze er ook sterven. Jet heeft aan haar huwelijk drie kinderen en zes kleinkinderen overgehouden. Zij was met een deel van hen ook present. Tot ieders verbazing konden we het quasi ogenblikkelijk met elkaar vinden. Alsof onze gedeelde geschiedenis een verwantschap had gekweekt die tijd en ruimte oversteeg.

Simone haalde een zwart-witfoto boven. Ze had er hard naar gezocht. Er stond een blonde, verlegen jongen op. Ik herkende hem meteen van de twee, drie andere oude foto’s die ik vroeger van mijn vader al had gezien. Hij droeg een keurig pakje, een vest en korte broek. Zijn dikke wollen kousen had hij, zoals het toen hoorde, tot onder zijn knieën opgetrokken en ook al kon ik de kleur van zijn schoenen niet zien, had ik het vermoeden dat ze bruin moeten geweest zijn.
‘Die foto is hier vlak naast het huis getrokken,’ zei Simone en het vergde me enige moeite om mijn emoties te verbergen. De tienjarige jongen die mijn vader ooit was, het kind dat ik nooit zal ontmoeten, liep door de gangen van dit huis, speelde in deze tuin en rende door de velden van dit dorp met jonge meisjes die nu oude vrouwen zijn.

Het afscheid ging gepaard met de belofte van een nieuw bezoek. Ilse, de dochter van Jet, zei dat we op Facebook voortaan contact kunnen houden. José en Simone wuifden ons uit aan de voordeur. We reden de straat uit en passeerden het schooltje waar mijn vader ooit de schoolbanken deelde met andere kinderen van deze Oost-Vlaamse gemeente.

Natuurlijk ben ik dankbaar voor deze ontmoeting en voor de warmte waarmee mijn vader, zus en ik ontvangen werden. Maar veel meer nog ben ik dankbaar voor de generositeit waarmee José, Simone, Jet en vooral hun moeder vierenzestig jaar geleden geheel belangenloos een kind hebben opgevangen dat hun vriendschap en liefde nodig had. Ze hebben een stukje van zichzelf gegeven dat mijn vader na al die jaren nog steed in zich draagt. En dat schept een band. Blijkt nu dat ik familie heb in Aspelare.
_

Tot heil onzer ribbenkast

2009-09-15T11:21:00.034+02:00

_
Het is maandagavond, half zeven. In de turnzaal van THOR in Zichem zijn drie groepen gymnasten en hun vier trainers tegelijk aan het werk: de kerngroep trampolinespringen, de wedstrijdploeg artistieke gymnastiek dames (AGD) en de wedstrijdploeg artistieke gymnastiek heren (AGH). Goed voor zo’n tweeënvijftig mensen. Op andere dagen zijn er nog meer turners en dansers. Je kan hier in feite altijd over de koppen lopen.

THOR is de vereniging van Scherpenheuvel-Zichem met het hoogst aantal leden, vijfhonderd of zo, en de club is pijnlijk klein behuisd. Niet dat dit jammerlijke feit hen ervan weerhoudt een kwaliteits-vereniging te zijn. Integendeel. Ze bestaat al sinds mensenheugenis en zet zich elk jaar opnieuw op de kaart als een van de meest uitmuntende gymclubs van Vlaanderen. Sinds 2005 draagt THOR ook het IKGym kwaliteitslabel. Against all odds, want om het talent van zowel gymnasten als trainers echt eer aan te doen, schieten de accomodaties hopeloos tekort.
Het potentiëel dat THOR in huis heeft, komt niet tot volle bloei en toch zweten en trainen de meisjes en jongens dag na dag met bezieling verder. Omdat ze ondersteund worden door een team van toegewijde volwassenen, jong en oud, die deze geoliede machine van ‘een gezonde geest in een gezond lichaam’ draaiende houden.
Ze blijven zoeken naar een betere zaal, proberen daarvoor aan te kloppen bij het stadsbestuur, maar slagen er op die manier enkel in om de occasionele uitbreiding van het materiaal of renovatie van hun te kleine ruimte af te dwingen. Ze krijgen binnenkort een nieuwe vloer, ook al heeft dat naar mijn mening meer te maken met het feit dat hun zaal ook de turnzaal is van de gemeentelijke basisschool van Zichem, de school waar de Witte leerde lezen en schrijven, maar dat geheel terzijde.

De tegemoetkomingen van het stadsbestuur schieten tekort. Ook al is THOR een club met een degelijke beleidsvisie en heel wat toekomstperspectief, toch slagen onze burgemeester en schepenen er niet in om hen de gymzaal te geven die ze verdienen. Kwade tongen beweren zelfs dat andere, minder goed functionerende verenigingen van onze leiders een voorkeursbehandeling krijgen.

Jaren geleden werd er een prachtige, multifunctionele sporthal gebouwd in Scherpenheuvel. Daarin zou er plaats en ruimte zijn voor een brede waaier aan activiteiten, waaronder ook gymwedstrijden. De Gymnastiekfederatie Vlaanderen (GymFed), het overkoepelende orgaan waarbij THOR aangesloten is, stelt het op prijs dat de wedstrijden georganiseerd worden op het terrein van zoveel mogelijk verschillende clubs. Aangezien THOR in het verleden nooit toegang had tot adequate ruimtes, bood de bouw van de nieuwe gemeentelijke sporthal plots een aantal interessante mogelijkheden. Voor een groot kampioenschap was er niet genoeg plaats, maar een jaarlijkse, provinciale voorronde zou vanaf nu zeker kunnen.
Turnen doe je op toestellen die goed in de grond verankerd moeten zitten. Als je ziet hoe ze aan de baren zwaaien, bijvoorbeeld, is een fatsoenlijke grondhaak geen overbodige luxe. De sporthal van Scherpenheuvel heeft dat soort grondhaken. Ze werden bij de bouw ingepland in het ontwerp en correct aangebracht.
Toch zal THOR nooit een provinciale voorronde kunnen organiseren. Waarom? Omdat bij het leggen van de sportvloer geen rekening werd gehouden met de grondhaken en die gewoon onder de oppervlakte verdwenen zijn. Het bestuur van de club richtte een verzoek aan het schepencollege met de vraag de haken terug toegankelijk te maken. Dit is geen moeilijke ingreep en leidt niet tot hinder of onveiligheid bij het beoefenen van andere sporten.
Het advies van het college was - wie had ook anders verwacht - negatief. Te duur, zeggen ze, voor een éénmalig event. Bemiddeling door de GymFed bracht geen soelaas, ook al legde ze met handen en voeten aan onze beleidsvoerders uit dat het gaat om een jaarlijks terugkerende wedstrijd die mensen naar Scherpenheuvel zal brengen die hier misschien anders nooit zouden komen. Geen avans.

Misschien komt daar verandering in wanneer de dochter of kleinzoon van de burgemeester of van de een of andere schepen plots een groot gymtalent blijkt te zijn. Of misschien moet THOR gewoon wachten tot er een ploegwissel komt. Hoe lang nog tot de volgende gemeenteraadsverkiezingen?

www.thorzichem.be
_

Onthaalmoeder van de strakke lijn

2009-09-09T10:32:00.010+02:00

_
Een onthaalmoeder die het nazistische gedachtengoed propageert. Ik dacht dat we in België al veel gezien hadden, maar dit slaat echt nergens op. Voor de ouders van ‘haar’ kindjes is dit bijzonder slecht nieuws. Niet in het minst omdat zij nu best op zoek gaan naar andere opvang. Begin er maar eens aan. Als Hoboken op dat vlak te vergelijken is met Scherpenheuvel-Zichem zijn de kinderen nog niet meteen onder dak. Reden misschien waarom sommige ouders geen andere keuze hadden en deze vrouw uitkozen om op hun kroost te passen.
Tenzij er nog steeds mensen zijn die niet weten wat het betekent wanneer iemand een portret van Hitler in zijn woonkamer hangt. En de levensechte, knalgele vlag van het VMO dan? Misschien zien ze die wel hangen, maar weten ze niet wat de Vlaams Nationalistische Orde precies was, een paramilitaire actiegroep die door middel van rellen, herrieschoppen en zelfs geweldplegingen het extreemrechtste gedachtengoed uitdroeg naar de burgers. Dat er bij tijd en wijlen een militant het leven of een oog verloor was geen punt voor de leiders van het VMO.
Bert Eriksson, van wie in de Hobokense huiskamer ook een portret hangt, was de voorzitter van deze organisatie in de jaren zeventig, tot aan zijn veroordeling in 1981 wegens vorming van een privémilitie. Hij hield er de bizarre drang op na om de lijken op te graven van Vlaams-nationalistische leiders die in het buitenland de dood hadden gevonden om hen hier in Vlaanderen een nieuwe bestemming te geven!
Veel aanhangers van het VMO zijn eind jaren zeventig, begin jaren tachtig overgestapt naar het kersvers opgerichte Vlaams Blok (nu Vlaams Belang), wanneer bleek dat hun leiders banden bleven onderhouden met de Volksunie van Vic Anciaux, dat stilaan een linksere koers begon te varen. (En het is uitgerekend datzelfde Vlaams Belang dat gisterenavond de onthaalmoeder en haar man uit hun partij hebben gegooid.)

Er zijn vandaag mensen in Vlaanderen die zich afvragen wat nu precies het probleem is met deze onthaalmoeder. Wat het gevaar is voor de kinderen waarover zij zich ontfermt. ‘Die kindjes zijn toch veel te klein om daar de nadelige gevolgen van te ondervinden,’ merkte gisteren iemand op. Hier is een vrouw die beweert (en ik citeer letterlijk uit het interview) dat Hitler een intelligente man was die gezorgd heeft voor een aantal oplossingen voor de Duitse burgers, die zich dag na dag meer benepen voelden door de groeiende invloed van de joden in hun land. Precies wat er hier aan het gebeuren is met de Turken en de Marokkanen. ‘Den Islam pakt ons werk en onze leefruimte af,’ zegt ze. Misschien wacht ze wel op een nieuwe Führer om hier orde op zaken te komen stellen. De fascistische reliquiën in haar huis zijn er, zoals de reporter terecht opmerkt, niet ter decoratie, maar duiden op een diepgewortelde nostalgie voor het oude nazisme.
Geen probleem voor kleine kindjes, zegt u? Hitlers visies waren fenomenaal, aldus de onthaalmoeder. Zo creëerde hij de Hitlerjugend, waar kinderen schoon konden worden ingezet om opnieuw te leren luisteren naar hun ouders. Want kinderen worden vandaag de dag niet meer fatsoenlijk opgevoed. Zelfs Kind en Gezin verkondigt nu schijnbaar al de vrije opvoeding. Stel je voor: eten en slapen wanneer ze maar willen. Baby’s durven nogal iets eisen van hun ouders. Nee, laat ons dan maar terugkeren naar de tijd toen jongens nog werden grootgebracht tot hersenloze vechtersbazen en meisjes tot broedmachines van een samenleving die de gewetenloosheid tot schoonheidsideaal had verheven.

Hitler, de fenomenale en intelligente man die door de Hobokense onthaalmoeder wordt opgevoerd als hét symbool van de door haar zo begeerde strakke lijn, zei ooit in een interview: ‘Mijn pedagogiek is hard. De jeugd moet gewelddadig, wreed en onverschrokken zijn. Pijn en moeite moet zij kunnen verdragen. Er mag niets zwaks en teers aan haar zijn. Het zwakke moet weggeslagen worden.’
_

De kuisvrouw is ziek

2009-09-02T11:33:00.014+02:00

_
Marc Van Ranst was gisteren te gast in De Laatste Show. Je weet wel, onze stoere en ijzig kalme griepcommissaris. Michiel Devlieger, die mij dit keer als presentator nog niet gewonnen heeft, slaagde erin hem een paar zweetdruppels te ontlokken. Of waren die het gevolg van de studioverlichting?
Van Ranst kan je namelijk met geen enkele vraag uit het lood slaan. Hij doet toch zo hard zijn best om de bevolking niet onnodig ongerust te maken. Ik persoonlijk heb na het horen van zijn sussende stem de dwingende neiging om meerdere keren mijn handen te wassen. Jij?

We moeten nu stilaan klaar zijn met de voorbereidingen. Maatregelen nemen, heet dat. Meldpunten opzetten, tussendoor onze handen wassen, de burgers sensibiliseren, nog eens onze handen wassen, informatie uitdelen, een actieplan schrijven en daarna zeker nog eens onze handen wassen.
Zo ook heeft het stadsbestuur van Scherpenheuvel-Zichem een plan opgesteld voor haar eigen personeel. Want beeld je eens in dat hier het noodlot toeslaat. Wie geeft mij dan een bewijs van goed zekelijk gedrag? Gaat het containerpark dan voor twee weken dicht? Bij wie lever ik mijn boeken van de bibliotheek in? En wie neemt in het stadhuis de telefoon nog op? Logisch dat ze een plan opstellen. Ze denken ook aan alles bij dat stadsbestuur van ons. Toch?

In België bestaat sinds 25 februari 2003 de Federale Anti-discriminatiewet. Die stelt dat elke vorm van discriminatie en uitsluiting verwerpelijk is. Terecht, want elk menselijk wezen is gelijkwaardig. Je kan niemand uitsluiten omwille van ras, huidskleur, geslacht, nationaliteit, taal, gezondheid, burgerlijke staat, sexuele geaardheid, godsdienst, politieke overtuiging en ga zo maar door. In het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding kan je terecht met alle vragen en klachten.

Maar kan je dan iemand uitsluiten omwille van zijn of haar beroep? In onze stad kan dat. In ons griepplan zijn namelijk alle leden van het stadspersoneel opgenomen, behalve de mensen van de poetsdienst. Die hebben blijkbaar geen nood aan voorbereiding of maatregelen. Misschien omdat ze toch al de hele dag met hun handen in het zeepsop zitten.
Wanneer de pandemie bij ons in al haar ernst toeslaat, kan je maar beter wegblijven uit het stadhuis, de bibliotheek, GC den egger, onze sporthallen, de brandweerkazerne, de buitenschoolse kinderopvang en alle andere plaatsen waar op regelmatige basis moet gekuist worden. Ze gaan daar namelijk serieuze last krijgen van geurhinder.

Tenzij het nu eerst op een andere manier begint te stinken.
_

Gegoven is gegoven

2009-08-30T14:32:00.010+02:00

_
We zijn net terug van een week in Normandië. Het was nog even genieten op de valreep. Overmorgen gaan mijn vier kinderen weer naar school. Ze kijken er naar uit en dat is een goed teken.

Het is niet gemakkelijk geweest voor hen om zich vier jaar geleden in hun Vlaamse school te integreren. Vooral mijn oudste zoon heeft geworsteld. Toen wij hier vanuit Jordanië voet aan wal zetten, sprak hij slecht Nederlands en dat vermoeilijkte de aanpassing. Ook al had ik in huis altijd mijn moedertaal gesproken, Engels was zijn eerste taal. Het heeft meer dan twee jaar geduurd vooraleer het wat beter ging met hem. En de strijd is nog niet helemaal gestreden.

Je hoeft aan mij niet uit te leggen hoe belangrijk Nederlands begrijpen, spreken en lezen wel is voor een kind in een Vlaamse school. Zowat alles hangt er van af. Een kind kan zich niet goed in zijn vel voelen wanneer het niet begrijpt wat er van hem verwacht wordt. Zo verging het ook mijn oudste zoon. Hij werd al snel bestempeld als dom of koppig of ongeïnteresseerd, terwijl hij dat helemaal niet was. Ik kreeg nochtans veel steun van zijn school, van de directie, van zijn klastitularis, van het ondersteunend personeel, van het Centrum voor Leerlingenbegeleiding. Omdat ik daar zelf om vroeg, omdat ik samen met hen naar oplossingen bleef zoeken en dag in dag uit koppig bleef aankloppen, soms tot in den treure.
Het heeft geholpen. Zijn Nederlands is er danig op vooruit gegaan, alsook zijn zelfvertrouwen, zijn resultaten op school en zijn sociale integratie. Het heeft heel wat tijd en moeite gekost, maar nu heeft hij een goede vriendenkring en dat is voor een jongen van zeventien goud waard.
Nederlands was een geschenk voor hem. Een geschenk dat hem de kansen gegeven heeft zich aanvaard en thuis te voelen in een gemeenschap waar hij eindelijk zonder schroom zijn zeg kan doen, kan studeren en zich tot zijn volle potentiëel kan ontplooien. Dat gaat niemand hem ooit nog afpakken.

Vlaams volksvertegenwoordiger Marleen Vanderpoorten (Open VLD) pleit er voor om Vlaamse kinderen al in de kleuterschool Frans te leren en het een verplicht vak te maken in de hele basisschool.
Zo’n uitspraak tart naar mijn mening elke verbeelding wanneer je weet dat er overmogen kinderen naar het eerste leerjaar gaan met een Nederlandse woordenschat die zo beperkt is dat ze hun juf of meester niet zullen verstaan. Het gaat niet alleen over allochtone kinderen, maar net zozeer over kinderen die thuis enkel dialect horen of niet aangemoedigd worden om aan het gesprek deel te nemen, die een veeg rond hun oren krijgen wanneer ze hun mond open doen en op die manier nooit de kans hebben gehad hun taalgebruik fatsoenlijk te ontwikkelen.
Die kinderen laten dinsdagochtend bevreesd de hand van hun mama, papa, oma of opa los om voor het eerst de grote school binnen te stappen. Daar worden ze overdonderd door nieuwe indrukken: grote kinderen die ze niet kennen, leerkrachten die vreemden zijn, lawaaierige gangen als doolhoven, een geordend klaslokaal waar meester Wim of juf Els hen welkom heet en meteen de eerste dag vult met het opsommen van allerlei opgelegde nieuwe regels en wetten die ze vrezen niet te zullen onthouden.
Stel je de stress eens voor waaraan de best voorbereide eersteklasser gedurende die eerste uren onderhevig is. En stel je dan eens voor hoe het kind zich voelt dat diezelfde eerste schooldag moet ondergaan in een taal die het niet voldoende begrijpt. De angst moet verpletterend zijn voor een klein meisje of een klein jongentje van vijf of zes jaar. Kom daar maar eens ongehavend uit.

Wat Open VLD via Vanderpoorten doet is pleiten voor een vergroting van de kloof tussen de kansen die wij onze kinderen in Vlaanderen bieden. Voor kinderen die thuis een andere taal spreken, zegt ze, is Nederlands eigenlijk al een tweede taal. Die kinderen kunnen zich best concentreren op het leren van Nederlands, terwijl de andere kinderen zo snel en zo veel mogelijk Frans moet worden aangeleerd.

Net zoals Frank Vandenbroucke ben ik een sterke voorstander van ongelijke behandeling in het onderwijs. Omdat ieder kind nu eenmaal uniek is. Je kan niet alle leerlingen over dezelfde kam scheren. Daardoor creëer je ongelijke kansen. Indien mijn zoon geen speciale behandeling had gekregen, geen individuele begeleiding, geen aangepast pakket, dan zou hij nooit de groeiende, bloeiende tiener zijn die hij nu is.

Maar wat Vanderpoorten voorstelt is voor mij totaal verwerpelijk. Het is gestructureerde en georganiseerde discriminatie binnen het onderwijs.
_

Scherpenheuvelse logica

2009-08-10T23:38:00.025+02:00

_
In de middeleeuwen gebeurde alle transport met behulp van lastdieren, daar zijnde paarden, ossen, ezels en andere vierpotigen. Al naargelang je geografische locatie kwam er misschien hier en daar ook een kameel aan te pas.
Deze dieren liepen door de straten van dorpen en steden en lieten daar hun onvermijdelijke, natuurlijke sporen na.
Het was geen overbodige luxe om mensen in te schakelen om de uitwerpselen bij tijd en wijle op te scheppen. Liefst zelfs dagelijk en ook op zondag. Dan kon iedereen proper naar de kerk.
Was het een beroep dat van vader op zoon werd doorgegeven? Was er een Gilde van de Strontscheppers? Werd er kennis en ervaring uitgewisseld over de kneepjes van het vak? Not bloody likely.
Een nobel beroep was het niet. Dat hoeft geen uitleg. Een mens laat nog liever een nier uithalen dan op die manier aan de kost te komen. Toch was strontscheppen een noodzakelijk kwaad. En dat is het in deze 21ste eeuw nog steeds. Het bewijsmateriaal ligt in Vlaanderen overal voor het rapen.

In de beleidsverklaring van het college van burgemeester en schepenen van Scherpenheuvel-Zichem, voor de periode 2007-2012, staat dat er zal gewerkt worden aan de verdere uitbouw van het provinciaal fietsroutenetwerk. Er zullen ook meer fiets- en wandelwegen komen voor recreatief en sportief gebruik. Dit ter bevordering van het toerisme, dat op zijn beurt dan weer een positieve invloed heeft op de werkgelegeheid in de horeca.
Wie dan wel het recreatief en sportief gebruik heeft van die fiets- en wandelwegen staat niet in de beleidsverklaring. Dat is ook niet nodig. Logischerwijze zijn dat fietsers en wandelaars. Wandelaars te voet, wandelaars te paard, wandelaars met of zonder hond. Om te weten wie waar mag wandelen, volstaat het om naar de bordjes te kijken die overal opgesteld staan.

Laten we een voorbeeld nemen: het pad dat vertrekt aan de parking van de Boemel in Scherpenheuvel en dat door het veld loopt tot aan het voetbalveld in de Bredeveldstraat in Zichem. Het routeke in de volksmond. Het routeke volgt de oude spoorwegbedding, de weg langs waar in ver verlogen tijden het stalen ros der NMBS de bedevaarders naar Scherpenheuvel bracht. Het is een mooi aangelegd wandelpad. Ik woon op geen vijftig meter van het startpunt.

Wanneer je in Scherpenheuvel het pad opwandelt, staat er om te beginnen al geen enkel bord. Waarschijnlijk wil dat zeggen dat het toegankelijk is voor iedereen. De eerste honderdvijftig meter dienen daarom blijkbaar als openbaar toilet voor iedereen die in de Rozenstraat, Basilieklaan, Prins Alexanderstraat, Fonteinstraat, Koning Albertstraat, Schuurwaverstraat, Henri Adriaensstraat en Michel Janssensstraat woont en ook maar iets van hond heeft. Ze komen hier elke dag hun beste vriend uitlaten.
Gelukkig laat niet iedereen de uitwerpselen zomaar achter. Er zijn heel wat mensen met burgerzin in onze stad, ook al vinden zij het niet zo fijn om tijdens hun wandeling een uur lang met een poepzakje in de hand door het veld te stappen. Vuilbakken zijn namelijk bijzonder schaars langs het routeke.
Eens de steenweg van Scherpenheuvel naar Zichem overgestoken, loopt het pad verder. Daar staat sinds kort een kanjer van een bord: Ruiterpad. Ik neem aan dat het nodig was dat bord daar te plaatsen om de ruiters, die bij ons blijkbaar nog courant de steenweg gebruiken, langs hier het veld in te sturen. Met alle natuurlijke en onvermijdelijke gevolgen van dien.
Vanaf dit punt worden de problemen van de wandelaars en fietsers dus een heel pak groter. Het vereist namelijk enige behendigheid om tussen de hopen paardenmest en hondenstront te slalommen. Vierhonderd meter hindernissenparcour tot aan het kruispunt met de Leistraat. En wat staat daar, in het midden van het Zichems veld? Geloof het of niet... een verbodsbord voor ruiters! De paarden moeten daar noodgedwongen terug naar de geasfalteerde wegen.

Het routeke is een fiets- en wandelpad van hoop en al anderhalve kilometer. Het is een pad van tegenstrijdigheden en van stront waar er helemaal geen stront hoeft te zijn. Met een beetje meer controle en gezond verstand en wat minder Scherpenheuvelse logica zou ons stadsbestuur de fiets- en wandelervaring voor iedereen zoveel aangenamer kunnen maken. Niet alleen voor de toeristen die ze zo graag willen lokken, maar vooral ook voor haar eigen inwoners.

En brave mensen, kom af en toe eens terug om zowel jullie honden- als paardenstront op te rapen. Zoniet start ik vandaag nog een petitie. Voor de terugkeer naar de middeleeuwen. Toen er nog strontscheppers waren. Ook dat zou voor extra werkgelegenheid zorgen in Scherpenheuvel-Zichem.
_

Hier spreekt men Stevaertiaans

2009-08-02T04:09:00.028+02:00

_
Afgelopen donderdag liep ik samen met Frank Vandenbroucke over straat in Scherpenheuvel. En later op de avond zat ik naast hem op een terras. We praatten over reizen, talen, muziek. We lachten en maakten grapjes alsof er geen vuiltje aan de lucht was. Gedurende het gesprek was ik mij maar vaag bewust van de andere mensen aan ons tafeltje en al helemaal niet van de vele voorbijgangers van wie de ogen ongetwijfeld allemaal op hem gericht waren.
Heel even leefde ik in een andere dimensie. Een naïve, pijnloze wereld waarin de ochtend van 11 juli 2009 niet had bestaan.

Vandenbroucke is té koppig en té eigenwijs, stond in alle kranten. So what else is new? Tussen de regels staat geschreven dat er met hem geen koers meer te varen was. Dat er een veel te groot verschil was ontstaan in stijl en mening. Een kloof, een afgrond, een ravijn. Maar die woorden weven volgens mij enkel de vezels van het lappendeken dat de top van de sp.a gebruikt om de waarheid af te dekken.

Mijn persoonlijke en ongezouten mening
Vandenbroucke betaalt de rekening voor de drang van de Vlaamse socialistische partij naar een Brave New World. Een nieuw stelsel waarin, net zoals in de fictieve wereld van Aldous Huxley, gestreefd wordt naar gemeenschappelijkheid, gelijkvormigheid en gelijkmatigheid. Een stelsel dat van het socialisme een ideologie wil maken die zoveel mogelijk mensen het simultane geluk brengt. Een wereld waarin er niet meer naar individuele, noodlijdende gezinnen of bedrijven of instellingen of vrouwen of mannen of kinderen wordt geluisterd, maar waarin er alleen nog sprake is van universele behoeftebevrediging. Met andere woorden een Brave New World volgens de ideologie van één man: de man van de tournées génerales.

Oh ja, Caroline Gennez heeft met stalinistische vastberadenheid het vlijmscherpe mes gebruikt om Vandenbroucke neer te halen – niet zonder enig leedvermaak, hoor ik hier en daar – maar dat mes werd haar door Steve Stevaert aangereikt. Zij was de eerste persoon die niet alleen bereid was maar ook onverschrokken genoeg om die karakterloze taak op zich te nemen.
Stevaert staat in zijn ideologische aanpak zowat lijnrecht tegenover Vandenbroucke, omdat die laatste vecht voor mensen en omdat hij knokt en knutselt en hardnekkig voet bij stuk houdt tot het deksel op het potje past. Stevaert daarentegen vecht liever voor alles en iedereen en dan nog liefst op een zo specaculair mogelijke manier.

In het openbaar kan Stevaert niet meer aan het roer staan. Alles draait immers om vernieuwing en verjonging. Dus trekt hij vanachter de schermen aan de touwtjes. De poppenmeester zal zijn nieuwe wereld regeren met de hulp van drie ministers en een partijvoorzitster die aan handen en voeten gebonden zijn. Frank Vandenbroucke laat zich niet aan banden leggen.

Jaren geleden luisterde de piepjonge Gennez in Limburg naar een toespraak van Vandenbroucke en besloot ze om lid te worden van zijn partij. De ironie is bijna ondraaglijk.
Als partijvoorzitster heeft ze hem ingezet als boegbeeld en werkpaard tijdens de campagne. De verkiezingen wezen uit dat hij nog steeds de socialistische politicus is met het breedste draagvlak in Vlaanderen. Daarna nodigde zij deze koppige, eigenwijze man uit om deel te nemen aan de regeringsonderhandelingen en om mee te knokken voor een rechtvaardig regeerakkoord. Het akkoord is er gekomen.
Als dankbetuiging stak zij hem daarna zonder verpinken het mes in de keel.

Ik heb het daar moeilijk mee.

O wonder!
How many goodly creatures are there here!
How beauteous mankind is!
O brave new world,
That has such people in it!

De man in de gouden doodskist

2009-07-09T22:43:00.019+02:00

_
Het afscheid van Michael Jackson werd een onovertroffen triomf: het grootste media-event ooit zowel op artistiek, zedelijk als menselijk vlak. Misschien was 7 juli 2009 wel het begin van een nieuw tijdperk, een nieuwe cultus. Er werd namelijk het portret geschilderd van een man die zijn eigen kitch oversteeg, die alle rassen samenbracht, die de held bleek te zijn van de zwarte bevrijdingsbeweging en die ondanks de wrede verhalen uit zijn kindertijd voortkwam uit een welhaast heilige familie.

De eerste zevenentwintig jaar van zijn leven klom Michael Jackson naar de absolute top van de showbusiness om vervolgens drieëntwintig jaar lang te proberen met dat verpletterende feit te leven. Hij was een vat van tegenstrijdigheden. Enerzijds kloeg hij openlijk over zijn verloren kindertijd, stelde hij zich vragen rond de hardhandige manier waarop zijn vader hem tijdens zijn jeugd onder nooit aflatende druk zette en was hij er zelfs jarenlang mee bezig zijn genetische verwantschap met de man uit te wissen. Maar anderzijds was hij de gevangene van zijn eigen prestatiedrang en minderwaardigheidsgevoel, want hij kon het niet verdragen dat Elvis nog steeds The King werd genoemd en dat Madonna de ene Grammy na de andere in de wacht sleepte.

Michael Jackson hulde zich ook graag in mysterie. Ik denk dat hij de overtuiging toegedaan was dat hij beroemd zou blijven zolang hij het de wereld moeilijk maakte er achter te komen wie hij werkelijk was. Jammer genoeg werd het mysterie dat hij als een rookgordijn rond zijn persoon had opgetrokken al snel geïnterpreteerd als de camouflage waarachter diepe en duistere geheimen schuilgingen.
Tijdens zijn uitvaartplechtigheid moest hij worden ontdaan van dat raadselachtige en slechte imago, wilde hij de eeuwigheid worden ingestuurd als een deugdzaam en godvruchtig man. Nu hij daar roerloos lag en zich niet meer kon verweren, werd hij door zijn familie helemaal ontbloot. Zijn ziel werd linea recta naar de hemel gecatapulteerd, terwijl hij zelf misschien nog graag wat tijd in het vagevuur had doorgebracht.

In het Staples Center in Los Angeles lag ongetwijfeld een man opgebaard die als popster rassenbarrières heeft doorbroken waar andere grote artiesten decennialang niet overheen geraakten. Elvis Presley langs de blanke kant en Louis Armstrong en Aretha Franklin langs de zwarte, om er maar een paar te noemen. Niet alleen slaagde Jackson erin grenzen te verleggen, hij plukte er op muzikaal en financiëel vlak ook royaal de vruchten van. Net zoals Barack Obama dat met een elegante vanzelfsprekendheid gedaan heeft in de politiek.
Jackson werd postuum gebombardeerd tot de Martin Luther King Jr. van zijn generatie en toch was hij zelf niet consequent waar het zijn eigen zwarte uiterlijk betrof. Ook trouwde hij tot twee keer toe met een blanke vrouw en kreeg hij drie blanke kinderen.

Ik vraag me af waar de echte Michael Jackson begint en eindigt? Is hij de man die de rest van de eeuwigheid zal doorbrengen in een gouden doodskist? Of zit hij verscholen in de witte handschoen die zijn broers en fans tijdens de uitvaartplechtigheid droegen? Of leeft hij verder in zijn eigen geniale liedjes die door zijn liefhebbende vrienden met veel emotie werden gespeeld en gezongen?
Ik heb gekeken naar het grootste media-event aller tijden en ik heb gehuild. En toen het afgelopen was, wenste ik dat ze enkel een minuut stilte hadden gehouden. Eerst een minuut stilte en dan de korte toespraak van zijn elf-jarige dochter Paris. Hier stond een kind dat als enige de moed en de kracht had om in één enkele zin te zeggen waar het voor haar op neerkomt: voor haar was hij de beste vader van de wereld.
De rest is bijzaak.
_

Big Brother is watching you

2009-07-05T15:56:00.005+02:00

_
Indien jij dit jaar een van de uitverkorenen was die in de zinderende hitte op de wei van Werchter een zonneslag mocht gaan riskeren, dan is de kans groot dat iemand haargenau weet in welke biertent je jezelf lazarus hebt gezopen en hoe vaak je achteraf op toilet hebt gezeten of hulp bent gaan zoeken in een EHBO-post. Tenzij je nog een archaische gsm zonder bluetooth op zak hebt, in welk geval je ontsnapt bent aan het alziend oog van het hoogtechnologisch Big Brother-systeem dat dit jaar tijdens het rockfestival werd gebruikt.

Onderzoekers van de CartoGIS Cluster, vakgroep geografie, van de Universiteit van Gent hebben onder het mom van wetenschappelijk onderzoek zesendertig bluetooth-scanners opgehangen aan de omheining van het terrein om daarmee het verplaatsingsgedrag van de gemiddelde festivalganger te registreren. Bedoeling is om na te gaan of de voorzieningen efficiënt verspreid zijn en hoe de massa zich gedraagt vóór, tijdens en na een optreden, waar de bezoekers eten en drinken, waar ze blijven stilstaan en zitten.
De mensen in kwestie zijn zich van geen kwaad bewust. En dat is precies waar bij mij het schoentje knelt.
‘Het is geen schending van de privacy,’ verzekeren de onderzoekers ons. ‘We gaan namelijk niet de mens op zich traceren, maar het toestel.’
Ze kunnen dus niet zeggen of jij om middernacht nog een pintje bent gaan drinken, maar wel of je gsm het gedaan heeft. Ze kunnen ook niet zien hoeveel jointjes zoon- of dochterlief heeft gerookt, alleen hoe vaak zijn of haar gsm op bezoek is geweest in de tent van de buren, alwaar het toestel een tijdlang verdacht ritmische bewegingen heeft gemaakt. Of er een condoom gebruikt werd, kunnen de onderzoekers van de vakgroep geografie niet zeggen. Daar komt waarschijnlijk vanaf volgend jaar een studiegroep volksgezondheid aan te pas.

Natuurlijk is dit een schending van de privacy. Draai en keer het zoals je wil. Het is de eerste stap in de desensibilisering van de bevolking. Vandaag vinden we het niet erg om getracked te worden op Rock Werchter en morgen staan we toe dat ons komen en gaan, denken en doen gade geslagen, geregistreerd en gemanipuleerd wordt door een kleine groep van mensen aan wie ik de controle over mijn leven niet wil overhandigen.

Een kleine praktijkoefening. Stel je voor dat het stadsbestuur van Scherpenheuvel-Zichem op een dag beslist dit systeem te installeren in de straten rond de basiliek. Op die manier kunnen ze het gedrag van de bedevaarders en bezoekers tijdens de meimaand in kaart brengen. Hoeveel mensen gaan echt binnen in de basiliek? Hoeveel blijven er zitten tijdens de mis? Hoeveel brengen er een bezoek aan de kaarsenkapellen? Hoeveel tijd brengen ze door in het park? Wie doet de rozenkrans? Wie staat stil bij de kraampjes rond de kerk? Welke restaurants en café’s worden het meest gefrequenteerd? Waarom gaan ze hier vaker naar binnen dan daar? Hoe kunnen we daar iets aan veranderen? Wat kunnen we doen om er voor te zorgen dat ze op bepaalde plaatsten hun geld uitgeven? Hoe dirigeren we de mensenstroom? Hoe manipuleren we hun gedrag?

Orwelliaanse toestanden zijn het.
_

Van Miert en de pijp van Magritte

2009-06-25T22:51:00.006+02:00

_
Waar ik het schilderij van Magritte jaren geleden in het echt zag, weet ik niet meer. Ik herinner me wel dat ik het prachtig vond en dat het een blijvende indruk op mij maakte.

De werkelijkheid houdt zich schuil achter de façade. Het is een les die ik dagelijks opnieuw moet leren. Om de een of andere reden word ik elke ochtend wakker met de naïve gedachte dat de wereld is zoals hij eruit ziet. Alsof mijn hersenen ’s nachts op een interne reset button drukken.
Wanneer ik mijn ogen open, zweef ik nog in onwetendheid. Dan begint de dag en hoef ik maar in de dichtstbijzijnde spiegel te kijken om met een schok uit mijn onschuld te worden gerukt. Het is een beetje zoals dat moment waarop mijn twee jongste kinderen mij verschrikt aankeken en vroegen: ‘Hoezo, Samson is geen echte hond?’

De afgelopen dagen gebeurden er twee belangrijke dingen. Ik spreek me niet uit over de graad van gewichtigheid die deze gebeurtenissen in andermans leven hebben, ik weet alleen dat ik er persoonlijk diep door getroffen ben.
In een ver verleden, toen de dieren nog konden praten en de bomen op hun wortels door het bos liepen, heb ik ooit een paar mooie uren alleen doorgebracht met Karel Van Miert. Ik was nauwelijks stemgerechtigd, de onnozelheid zelve, en toen ik weer op straat stond was ik getekend voor het leven.
Van Miert had mij uitgenodigd op zijn kantoor in het hoofdkwartier van de SP. Omdat ik naar hem geschreven had. Dat ik als ontluikende socialiste in mijn omgeving geen stichtende voorbeelden vond en ik in hem een richting had ontdekt. We hebben lang gepraat. Ik herinner me vooral dat hij me het gevoel gaf dat hij echt geinteresseerd was in hetgeen ik vertelde, ook al kan dat nauwelijks veel voorgesteld hebben.
Hij werd die dag mijn politieke vader en ik heb altijd van hem gehouden. Zelfs toen hij van zijn vrouw scheidde. Ik was nochtans jarenlang ontgoocheld. Ik probeerde me op te trekken aan het feit dat ik bewondering had voor Carla Galle, omdat ze zo sterk en rechtlijnig was. Maar eigenlijk kwam ik mijn teleurstelling nooit helemaal te boven.
Gisteren las ik in de krant dat die teleurstelling op niets gebaseerd was. Van Miert was helemaal niet gescheiden van Annegret Sinner. En ik begrijp ook precies waarom. Mijn vreugde is groot. Zo groot zelfs dat ze bijna mijn verdriet overtreft. Zijn dood, hoe ontijdig ook, bracht voor mij de waarheid aan het licht.

De afgelopen dagen werd er in de reacties op mijn laatste drie weblogteksten met een schemerlampje in enkele duistere hoeken van Scherpenheuvel-Zichem geschenen. Net genoeg om aan te tonen dat niets is wat het lijkt. Dat er zich lelijke gedrochten schuil houden in de wandelgangen van de macht. Tijd om ze uit te roken, zeg ik. Tijd om de schijnwerpers aan te zetten.

Ceci, chers villageois, n’est pas une pipe.

_

Menselijk behandeld? (2)

2009-06-22T23:27:00.008+02:00

_
Toen ik vanavond ’t Fijn Genoegen binnenstapte, een eetgelegenheid aan de voet van de basiliek, was Mie Willemse aan de telefoon met haar advocaat. Haar vrienden en collega’s zaten in shock en in tranen rond de tafel.

Zaterdag vierden we samen nog het Feest van de Hoop. Guy Swinnen deed een verrassingsoptreden om Mie een hart onder de riem te steken. Alle aanwezigen op deze bijeenkomst geloofden in de mogelijkheid van een goede afloop, in een positieve oplossing.
Om zeven uur kreeg Mie uit monde van de stadsecretaris het vonnis te horen: ontslag met onmiddellijke ingang.
Dezelfde stadssecretaris die toegeeft dat ze op twee tijdstippen fouten heeft gemaakt. Eerst toen ze Mie een GESCO-contract aanbood in 2006 en daarna toen ze in 2007 dat contract omzette in een tijdelijke arbeidsovereenkomst van twee jaar met ingang op een verkeerde datum.

Een jaar of wat geleden vond er een herstructurering plaats in een aantal diensten van onze stad. Ook in GC den Egger. De functie van Mie werd veranderd van een contractuele naar een statutaire functie (m.a.w. van een functie met een contract naar een met vaste benoeming). Om een contractueel in dienst te nemen, volstaat een eenvoudige test of interview. Om als statutair aan de slag te kunnen, moet je slagen voor een aanwervingsexamen, dat bestaat uit een schriftelijke en een mondelinge proef.

In juni 2008 veranderde de functie van Mie dus van contractueel naar statutair. En toch duurde het nog bijna een jaar vooraleer de personeelsdienst in actie schoot om een examen uit te schrijven. De stad vond het blijkbaar meer dan best om Mie gedurende een jaar in een foutieve cathegorie aan de slag te houden. Zou het kunnen dat ze op die manier de uitbetaling van een ontslagpremie wilden vermijden? Haar tijdelijke contract zou toch een jaar later aflopen, nietwaar?
Toen de stad uiteindelijk toch een examen uitschreef, kreeg Mie de garantie dat ze zich geen zorgen hoefde te maken. Ze gingen iedereen namelijk ontmoedigen om te solliciteren. Misschien zou zij op die manier wel de enige overgebleven kandidaat zijn voor de job. (Ze zijn op dat vlak bij ons niet aan hun proefstuk toe.)

Ze deed mee aan het examen en een andere kandidaat eindigde op de eerste plaats. Hij heeft een veel hogere opleiding, dus was het niet eens een faire strijd. Jammer, maar helaas moet een mens zich daar bij neerleggen.
Intussen ontdekte Mie dat ze eigenlijk een contract van onbepaalde duur heeft. Haar functie was dus in feite helemaal niet vacant. Maar ja, de stad had intussen al iemand anders aangeworven in statutair verband.
Wat een vervelende situatie.

Er werd geknoeid. Mie is daar de dupe van. Het schepencollege en de stadssecretaris zitten verveeld met een situatie die niet meer in de doofpot kan. En wat is de oplossing?

Opgeruimd staat netjes.

Lees ook Menselijke behandeld? (1) en Tot hier en niet verder.

_